Hưng Yên đối mặt với áp lực rác thải: Phân loại tại nguồn là giải pháp then chốt
Theo báo cáo từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hưng Yên, mỗi ngày địa phương này phát sinh khoảng 2.000 tấn rác thải sinh hoạt. Trong đó, khu vực nông thôn chiếm khoảng 1.684 tấn, còn khu vực đô thị là 316 tấn. Trước thực trạng này, tỉnh Hưng Yên đã xác định rằng phân loại chất thải rắn tại nguồn là giải pháp hiệu quả nhất để xử lý rác sinh hoạt một cách bền vững.
Những nỗ lực ban đầu và kết quả đạt được
Tỉnh đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo và chương trình hành động cụ thể nhằm thúc đẩy việc phân loại, xử lý rác thải tại nguồn. Một trong những điểm nhấn là đề án “Phụ nữ Hưng Yên thực hiện phân loại, xử lý rác thải sinh hoạt tại hộ gia đình giai đoạn 2023-2026”. Cùng với các hoạt động tuyên truyền, tập huấn, phát tờ rơi và xây dựng mô hình điểm, chương trình này đã bước đầu tạo ra sự chuyển biến tích cực trong nhận thức của người dân về công tác bảo vệ môi trường.
Hiện nay, toàn tỉnh có khoảng 358.160 hộ gia đình thực hiện phân loại và xử lý rác thải sinh hoạt tại nguồn, chiếm khoảng 43,5% tổng số hộ trong tỉnh. Điều này đã góp phần giảm đáng kể lượng rác phải thu gom và vận chuyển đến các bãi tập kết rác của các thôn, xóm.
Chị Nguyễn Thị Lan, một cư dân ở xã Tống Trân, chia sẻ: “Từ khi được hỗ trợ và tập huấn cách xử lý rác thải sinh hoạt tại gia đình, tôi đã phân loại rác trước khi mang ra khỏi nhà. Đối với rác hữu cơ, tôi đổ vào thùng đào sẵn ở vườn sau nhà và rải chất xử lý vi sinh. Sau vài tháng, rác thải phân hủy thành phân bón hữu cơ, rất tốt cho việc trồng cây. Còn rác thải vô cơ, tôi bỏ vào thùng rác đầu nhà để tổ vệ sinh thôn đến thu gom. Nhờ việc phân loại và xử lý tại nguồn, lượng rác sinh hoạt mang đến bãi tập kết đã giảm từ 60-70% so với trước đây.”
Thách thức và áp lực từ rác thải tồn đọng
Mặc dù tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạt ở Hưng Yên đạt khoảng 95,5%, nhưng hiệu quả xử lý lại chưa cao. Chỉ có khoảng 570 tấn rác mỗi ngày được xử lý tại các khu xử lý tập trung, tương đương gần 30% tổng lượng chất thải rắn phát sinh. Phần lớn số rác thải còn lại vẫn được xử lý phân tán, chủ yếu bằng hình thức chôn lấp, đốt thủ công hoặc xử lý tại hộ gia đình.
Khối lượng rác thải lớn, phân bố không đồng đều và tốc độ gia tăng nhanh đã tạo ra áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý. Đáng lo ngại hơn, lượng rác tồn đọng trên địa bàn tỉnh ước tính lên tới hơn 1,5 triệu tấn, tích tụ qua nhiều năm. Điều này tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm đất, nước và không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và chất lượng sống của người dân.
Ông Bùi Văn Khuất, một cư dân ở xã Đoàn Đào, cho biết: “Hiện nay, các bãi tập kết rác thải sinh hoạt ở thôn, xóm đang bị quá tải. Rác chất thành đống lớn, vương vãi khắp khu vực, gây ra tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.”
Hệ thống xử lý còn nhiều bất cập
Mặc dù 100% số xã, phường đã thành lập tổ thu gom rác và hình thành các điểm tập kết, nhưng hệ thống trung chuyển, vận chuyển và xử lý vẫn còn nhiều bất cập. Tại nhiều địa phương, rác thải vẫn được tập trung ven đường và tại các điểm tạm thời, sau đó vận chuyển bằng phương tiện thô sơ hoặc đã xuống cấp đến các điểm tập kết. Không ít phương tiện thu gom, vận chuyển đã cũ, không thể sử dụng do thiếu nhân lực vận hành hoặc hư hỏng.
Ở khâu xử lý, bên cạnh một số khu xử lý tập trung, phần lớn rác thải vẫn được xử lý tại các lò đốt quy mô nhỏ hoặc bãi chôn lấp phân tán. Công nghệ xử lý tại nhiều nơi còn lạc hậu, chưa có khả năng thu hồi năng lượng, hiệu suất xử lý thấp, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ phát sinh ô nhiễm thứ cấp.
Đáng chú ý, việc rác thải chưa được phân loại ngay từ đầu vào đã làm giảm hiệu quả của các công nghệ xử lý hiện có. Thành phần rác không đồng nhất khiến cho các lò đốt hoạt động kém hiệu quả, tăng chi phí vận hành và giảm tuổi thọ thiết bị.
Hướng đi mới với các dự án điện rác
Hiện nay, tỉnh Hưng Yên đang khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để thu hút đầu tư từ khu vực tư nhân trong việc xử lý rác thải. Bước đầu, tỉnh đã đạt được những kết quả tích cực, với 4/15 khu xử lý chất thải đã đi vào hoạt động và 3 khu đang triển khai.
Điểm nhấn là dự án Nhà máy điện rác Phù Cừ, với công suất xử lý lên tới 1.600 tấn/ngày đêm. Nhà máy này có thể xử lý phần lớn lượng rác phát sinh hiện nay, đồng thời góp phần giải quyết tình trạng tồn đọng kéo dài. Nhà máy điện rác Phù Cừ còn tích hợp phát điện với công suất 40 MW, biến rác thải thành nguồn năng lượng sạch, phù hợp với xu hướng kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.
Việc áp dụng công nghệ lò đốt hiện đại theo tiêu chuẩn châu Âu giúp bảo đảm kiểm soát chặt chẽ khí thải, hạn chế đến mức thấp nhất những tác động đến môi trường. Đây là bước tiến lớn so với các công nghệ xử lý truyền thống đang được áp dụng phổ biến hiện nay.
Tuy nhiên, để nhà máy phát huy tối đa hiệu quả, cần phải bảo đảm nguồn rác đầu vào ổn định và phù hợp. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đẩy mạnh phân loại rác tại nguồn, nhằm nâng cao chất lượng nhiên liệu đầu vào cho quá trình đốt phát điện.
Giải pháp đồng bộ cho tương lai
Để giải quyết hiệu quả và triệt để chất thải rắn sinh hoạt, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Đăng Anh cho biết, tỉnh Hưng Yên đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trọng tâm bao gồm:
- Ban hành các quy định cụ thể về phân loại rác tại nguồn; đồng thời nâng mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm để bảo đảm tính răn đe.
- Đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, từ hệ thống thu gom, vận chuyển đến các cơ sở xử lý được quy hoạch và đầu tư theo hướng hiện đại, đồng bộ, phù hợp với mô hình phân loại rác tại nguồn.
- Đẩy mạnh xã hội hóa và thu hút đầu tư; tạo cơ chế thuận lợi để doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực môi trường, nhất là các dự án công nghệ cao, thân thiện với môi trường như điện rác, tái chế.
- Nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người dân; công tác tuyên truyền đi vào chiều sâu, gắn với lợi ích thiết thực; xây dựng thêm nhiều mô hình điểm hiệu quả để nhân rộng.
- Tăng cường vai trò của chính quyền cơ sở, được phân cấp, trao quyền và nâng cao năng lực để quản lý hiệu quả công tác bảo vệ môi trường.
Với những nỗ lực này, Hưng Yên hy vọng sẽ từng bước khắc phục những thách thức về rác thải, hướng tới một môi trường sống xanh, sạch và bền vững cho người dân.
