Việt Nam Chính Thức Phê Duyệt Hạn Ngạch Phát Thải Khí Nhà Kính Thí Điểm Cho 110 Cơ Sở
Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà vừa ký Quyết định số 263/2026 của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho giai đoạn 2025-2026. Quyết định này đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Hạn Ngạch Phát Thải: Khái Niệm Và Phân Bổ Cụ Thể
Hạn ngạch phát thải khí nhà kính được hiểu là giới hạn tối đa lượng khí nhà kính (quy đổi sang CO2) mà một quốc gia, ngành công nghiệp hoặc doanh nghiệp được phép thải ra trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm. Mỗi doanh nghiệp sẽ được cấp một mức trần phát thải cụ thể. Nếu lượng phát thải thực tế thấp hơn mức này, doanh nghiệp không bị ảnh hưởng; ngược lại, nếu vượt quá, họ buộc phải mua thêm hạn ngạch từ các đơn vị khác hoặc đối mặt với các chế tài theo quy định pháp luật.
Theo Quyết định 263/2026, tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm được phân bổ cho 110 cơ sở sản xuất, bao gồm 34 nhà máy nhiệt điện, 25 cơ sở sản xuất sắt thép và 51 cơ sở sản xuất xi-măng. Cụ thể, tổng hạn ngạch cho năm 2025 là 243.082.392 tấn CO2 tương đương và năm 2026 là 268.391.454 tấn CO2 tương đương.
Cơ Chế Phân Bổ Và Trách Nhiệm Của Các Bộ, Ngành
Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng thực hiện việc phân bổ hạn ngạch chi tiết cho từng cơ sở trong hai năm 2025 và 2026. Các bộ này có trách nhiệm hướng dẫn triển khai, tổ chức đánh giá, tổng kết quá trình thí điểm, đồng thời đề xuất hoàn thiện các quy định pháp luật về kiểm kê khí nhà kính và cơ chế phân bổ hạn ngạch. Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng sẽ theo dõi, đánh giá việc thực hiện hạn ngạch của các cơ sở thuộc phạm vi quản lý. Kết quả thí điểm này sẽ là nền tảng để xây dựng khung pháp lý hoàn chỉnh cho các giai đoạn tiếp theo.
Ông Hoàng Anh Dũng, Tổng Giám đốc Công ty Intraco, nhận định việc thí điểm phân bổ hạn ngạch carbon là cần thiết để vận hành thị trường carbon tại Việt Nam. Dự kiến năm 2026, Việt Nam sẽ bắt đầu thí điểm thị trường carbon, nhưng thách thức lớn nhất là cân bằng cung và cầu. Phía cung cần có các dự án chất lượng cao để hình thành hệ thống tín chỉ carbon nội địa, từ đó tạo nguồn cung cho các doanh nghiệp trong các ngành sắt thép, xi-măng và nhiệt điện – những ngành bắt buộc phải mua tín chỉ để đáp ứng hạn ngạch.
Yêu Cầu Kiểm Kê Khí Nhà Kính Và Thách Thức Từ Doanh Nghiệp
Để thực hiện hiệu quả cơ chế phân bổ hạn ngạch, các doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Theo Cục Biến đổi khí hậu thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc kiểm kê không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn xuất phát từ áp lực hội nhập quốc tế, yêu cầu trong các hiệp định thương mại và nhu cầu phát triển thị trường carbon trong nước. Hơn nữa, sức ép cạnh tranh và nhu cầu tiết kiệm chi phí buộc doanh nghiệp coi kiểm kê khí nhà kính như một công cụ quản trị rủi ro và định hướng chiến lược trong quá trình chuyển dịch sang mô hình phát thải thấp.
Theo Quyết định 13/2024 của Thủ tướng Chính phủ, cả nước có 2.166 cơ sở thuộc danh mục bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp điện tử, nhà sản xuất và nhập khẩu còn phải chú ý thực hiện trách nhiệm tái chế sản phẩm theo cơ chế EPR (trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất). Tuy nhiên, bà Nguyễn Thị Giang – Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Green In – cho biết nhiều doanh nghiệp trong diện bắt buộc lại không biết về yêu cầu này, chỉ khi được cung cấp danh sách tra cứu mới phát hiện ra.
Bà Trần Thị Ngọc Anh, đại diện Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng quốc gia thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, chia sẻ trong quá trình hướng dẫn và thẩm tra kiểm kê, nhiều doanh nghiệp thường mắc lỗi như bỏ sót nguồn phát thải trực tiếp từ hệ thống xử lý nước thải hoặc môi chất lạnh rò rỉ, loại trừ nguồn phát thải gián tiếp mà không giải thích thỏa đáng, thu thập dữ liệu thiếu chính xác hoặc không đầy đủ, áp dụng sai hệ số phát thải. Bà Ngọc Anh nhấn mạnh: "Các doanh nghiệp mong muốn các bộ, ngành tiếp tục phối hợp hướng dẫn chuyên sâu và đào tạo thực hành kiểm kê. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn tận dụng được cơ hội từ thị trường carbon đang hình thành."
Định Hướng Phát Triển Thị Trường Carbon Và Cơ Chế Giao Dịch
Về phía cơ quan quản lý, ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu – Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khẳng định sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Trọng tâm là áp dụng hiệu quả các công cụ định giá carbon như thuế carbon, sàn giao dịch hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon, đồng thời kết nối với thị trường khu vực và thế giới.
Chính phủ đã ban hành Nghị định 29/2026 về sàn giao dịch carbon trong nước, với hai loại hàng hóa được giao dịch là hạn ngạch khí nhà kính và tín chỉ carbon. Nếu doanh nghiệp có lượng phát thải vượt mức phân bổ, họ phải mua phần dôi dư từ các cơ sở khác trên sàn giao dịch. Cơ chế giao dịch được thiết kế tương tự thị trường chứng khoán nhưng có những đặc thù riêng. Doanh nghiệp muốn mua bán hạn ngạch và tín chỉ carbon phải mở tài khoản tại công ty chứng khoán, tách biệt với các tài khoản giao dịch tài chính khác. Kết quả giao dịch sẽ được Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) công bố vào cuối mỗi ngày.
