Tehran cảnh báo các cuộc không kích mới đây của Washington sẽ phá hủy nỗ lực ngoại giao của những nước trung gian như Pakistan và Qatar nhằm tiến tới một thỏa thuận chấm dứt xung đột. Phát biểu với báo giới tại thành phố Jaipur của Ấn Độ trong khuôn khổ chuyến thăm quốc gia Nam Á này, Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio cho biết các cuộc thảo luận giữa hai bên vẫn đang diễn ra tại Qatar, với mục tiêu chính là thống nhất ngôn từ trong văn bản ban đầu của thỏa thuận.
Mỹ muốn mở lại Eo biển Hormuz
Người đứng đầu ngành ngoại giao Mỹ lưu ý Tổng thống Donald Trump vẫn mong muốn đạt được một “thỏa thuận tốt”. Ông Rubio cũng khẳng định Eo biển Hormuz “cần được mở lại bằng cách này hay cách khác” trong bối cảnh tuyến vận tải năng lượng quan trọng này tiếp tục chịu tác động từ căng thẳng khu vực.
Phát biểu của ông Rubio được đưa ra trong bối cảnh một phái đoàn cấp cao của Iran đã tới Thủ đô Doha (Qatar) để tiến hành thảo luận với các quan chức cấp cao nước chủ nhà, đồng thời chuẩn bị cho các cuộc đàm phán gián tiếp với Mỹ thông qua vai trò trung gian của Pakistan.
Căng thẳng quân sự leo thang
Hiện cuộc xung đột Trung Đông vẫn tiếp diễn biến phức tạp khi Mỹ và Iran một mặt duy trì các cuộc tiếp xúc ngoại giao, mặt khác đưa ra các động thái quân sự. Ngày 26/5, theo CNN, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã bắn hạ một máy bay không người lái (UAV) của Mỹ mà Tehran cho là xâm nhập không phận của nước này.
Trong một thông báo, IRGC nêu rõ các máy bay quân sự của Mỹ “đã tiến vào không phận Iran tại khu vực Vịnh Persian, sau đó các đơn vị phòng không của lực lượng này đã phát hiện và bắn hạ một UAV”. Trước đó, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận quân đội nước này đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các trận địa tên lửa tại miền nam Iran và tàu thuyền của Tehran chung quanh Eo biển Hormuz.
Iran đưa ra điều kiện
Căng thẳng leo thang khi Iran tuyên bố rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Israel nhằm vào các mục tiêu của lực lượng Hezbollah tại Thủ đô Beirut của Lebanon đều có thể làm đổ vỡ tiến trình đàm phán hiện nay. Theo đài truyền hình Al-Jazeera có trụ sở ở Qatar, Tehran coi việc tránh để căng thẳng lan rộng sang Lebanon là điều kiện quan trọng để duy trì các cuộc thương lượng về ngừng bắn và ổn định khu vực.
Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran đang có dấu hiệu chững lại do bất đồng liên quan chương trình hạt nhân của Tehran và vấn đề dỡ bỏ trừng phạt tài chính. Theo các nguồn tin trung gian, Mỹ tuyên bố bất kỳ thỏa thuận nào cũng bao gồm việc Iran đưa ra các cam kết rõ ràng và ngay lập tức liên quan tương lai chương trình hạt nhân của nước này. Trong khi đó, Tehran tập trung vào yêu cầu nới lỏng các biện pháp trừng phạt và giải phóng các tài sản bị phong tỏa.
Đại giáo chủ Iran cảnh báo
Đại giáo chủ Iran Mojtaba Khamenei tuyên bố các nước Vùng Vịnh sẽ không còn là “lá chắn an toàn” cho các căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông. Trong thông điệp đăng trên ứng dụng nhắn tin Telegram, ông Mojtaba Khamenei cho rằng các lực lượng và cơ sở quân sự của Mỹ trong khu vực sẽ đối mặt nhiều rủi ro an ninh hơn trong trường hợp căng thẳng leo thang.
Phản ứng trước các cuộc tấn công mới nhất của Mỹ, Hãng thông tấn Fars dẫn lời Người phát ngôn cấp cao của Lực lượng vũ trang Iran Abolfazl Shekarchi cho biết mọi hành động quân sự mới nhằm vào Tehran đều sẽ vấp phải phản ứng “nghiêm khắc hơn nhiều”. Ông Shekarchi cảnh báo nếu xung đột tái diễn, những cuộc tấn công của Iran sẽ có quy mô lớn hơn và vượt ra ngoài phạm vi khu vực, đồng thời khẳng định nước này sẽ không đầu hàng và không lùi bước.
Năm điều kiện xây dựng lòng tin
Theo giới quan sát, Iran đã nêu 5 điều kiện để xây dựng lòng tin với Mỹ trước khi đạt thỏa thuận. Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran, ông Ebrahim Azizi nêu rõ các biện pháp mà Mỹ cần thực hiện bao gồm: Chấm dứt các hành động quân sự trên mọi mặt trận kèm theo cam kết xung đột sẽ không tái diễn; dỡ bỏ phong tỏa trên Eo biển Hormuz; chấp nhận các cơ chế do Iran đề xuất liên quan eo biển; đình chỉ các biện pháp trừng phạt dầu mỏ và giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran.
Theo ông Azizi, nếu các điều kiện trên được đáp ứng, hai bên có thể bước vào lộ trình đàm phán kéo dài 30-60 ngày để tiếp tục thảo luận chi tiết về các lệnh trừng phạt và những vấn đề còn tồn đọng. Trong những tuần qua, hai bên được cho là đã trao đổi một số kế hoạch đề xuất, trong đó nêu rõ các điều kiện để đạt được hòa bình thông qua sự trung gian hòa giải của Pakistan.
Mặc dù vậy, cả Iran và Mỹ đều phát tín hiệu thận trọng và cho rằng không dễ đạt được bước đột phá trong thời gian ngắn. Những hành động quân sự của Washington và lập trường cứng rắn của Tehran đang khiến cho triển vọng đạt được một thỏa thuận hài lòng đôi bên vẫn rất mong manh.
