Chính phủ điều chỉnh tỷ lệ tái chế pin xe điện về 0% đến năm 2029
Nghị định số 110/2026/NĐ-CP vừa được Chính phủ ban hành, quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu. Nghị định này xác định rõ các đối tượng phải thực hiện trách nhiệm tái chế, bao gồm nhà sản xuất và nhập khẩu các sản phẩm như bao bì, ắc quy và pin, dầu nhớt, săm lốp, thiết bị điện - điện tử và phương tiện giao thông đường bộ khi đưa ra thị trường Việt Nam.
Đáng chú ý, Nghị định quy định tỷ lệ tái chế bắt buộc (EPR) đối với pin xe điện và hybrid giảm về 0%. Trước đó, từ năm 2022, pin xe điện đã được đưa vào chính sách EPR với tỷ lệ tái chế 8%, và mức này được duy trì trong Nghị định sửa đổi năm 2025. Theo lộ trình mới, tỷ lệ tái chế bắt buộc sẽ được điều chỉnh 3 năm một lần, tối đa 10% mỗi lần, với lần điều chỉnh tiếp theo dự kiến vào năm 2029.
Nguyên nhân và lợi ích của việc giảm tỷ lệ tái chế
Việc giảm tỷ lệ tái chế về 0% trong giai đoạn hiện nay xuất phát từ thực tế rằng xe điện tại Việt Nam còn khá mới, đa số mới lăn bánh vài năm, trong khi tuổi thọ pin trung bình đã được nâng cao từ 8-12 năm lên 10-15 năm. Do đó, Việt Nam chưa có lượng pin thải đủ lớn để vận hành các nhà máy tái chế một cách hiệu quả.
Hơn nữa, pin xe điện khi xuống cấp ở mức 70-80% vẫn có thể được tái sử dụng làm hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) thêm hàng chục năm trước khi cần tái chế thực sự. Việc đưa tỷ lệ tái chế về 0% giúp các doanh nghiệp tập trung vào tái sử dụng thay vì tiêu tốn năng lượng để phá dỡ tái chế quá sớm.
Thực tế, pin xe điện đã qua sử dụng vẫn còn rất nhiều giá trị, không những không đe dọa môi trường như nhiều người lo ngại mà còn hỗ trợ lớn cho công cuộc chuyển đổi năng lượng xanh. Theo The Conversation, pin xe điện có tuổi thọ trung bình lên đến 15 năm, với nhiều pin có thể tồn tại lâu hơn 40%. Một bộ pin tiêu chuẩn nặng khoảng 450 kg và chứa các khoáng chất quan trọng như niken, coban, lithium và mangan.
VinFast chủ động xây dựng chiến lược xử lý pin toàn diện
Dù nhà nước chưa bắt buộc tỷ lệ tái chế, VinFast - hãng xe điện duy nhất của Việt Nam - đã chủ động xây dựng mạng lưới xử lý pin để vừa bảo vệ môi trường, vừa tối ưu hóa chi phí nguyên liệu đắt đỏ. Chiến lược của VinFast tập trung vào 3 giai đoạn chính:
- Thu hồi và quản lý (Vòng đời thứ nhất): VinFast cam kết bảo hành pin lên đến 8-10 năm. Trong giai đoạn khách hàng thuê pin, nếu dung lượng pin xuống dưới 70%, hãng sẽ đổi pin mới. Thông qua quản lý tập trung, VinFast kiểm soát hoàn toàn lượng pin cũ, tránh việc người dân tự ý vứt bỏ ra môi trường.
- Tái sử dụng (Vòng đời thứ hai): Pin cũ của VinFast sẽ được tận dụng trước khi tái chế hóa học. Hãng đã hợp tác với Marubeni (Nhật Bản) để nghiên cứu sản xuất hệ thống lưu trữ năng lượng BESS từ pin xe điện cũ. Những viên pin không còn đủ hiệu năng chạy xe sẽ được lắp ghép thành các trạm tích trữ điện lưới, trạm sạc xe điện, hoặc nguồn điện dự phòng cho nhà máy.
- Tái chế hoàn toàn (Vòng đời cuối): Khi pin không còn khả năng lưu trữ điện hiệu quả, VinFast sẽ tiến hành tái chế. Từ ngày 3/11/2022, VinES (nay đã sáp nhập vào VinFast) đã hợp tác với Li-Cycle về tái chế pin lithium, sử dụng công nghệ Spoke & Hub bền vững và được cấp bằng sáng chế.
Triển vọng và nhu cầu pin xe điện tại Việt Nam
Theo Ngân hàng Thế giới (WB), để đạt mục tiêu về tỷ lệ thâm nhập của xe điện, Việt Nam sẽ cần tới 0,8 triệu thiết bị sạc và 2 triệu pin vào năm 2030. Dự kiến, đến năm 2040 nhu cầu đạt gần 5 triệu pin và năm 2050 là 1 triệu pin, hỗ trợ mục tiêu tỷ lệ thâm nhập 100% của xe điện trong hầu hết các phân khúc phương tiện đường bộ.
Về tổng dung lượng pin, nhu cầu dự kiến là khoảng 100 GWh vào năm 2030, 360 GWh vào năm 2040 và 1.170 GWh vào năm 2050. Trong lĩnh vực ô tô điện, hiện chỉ có VinES là doanh nghiệp sản xuất pin xe điện đồng thời chuyên tái chế pin dưới hình thức hợp tác đầu tư.
Như vậy, việc điều chỉnh tỷ lệ tái chế phản ánh sự linh hoạt trong chính sách, khuyến khích tái sử dụng và giảm thiểu ô nhiễm, đồng thời tăng hiệu quả kinh tế trong bối cảnh phát triển bền vững.
