Trong những năm gần đây, việc ứng dụng công nghệ vào quản lý và bảo vệ rừng đã mang lại hiệu quả rõ rệt, không chỉ giúp giảm thiểu tình trạng phá rừng mà còn tạo ra sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương. Theo số liệu từ Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lâm Đồng, hơn 5.000 ha rừng đang được giám sát bằng hệ thống drone và camera trí tuệ nhân tạo, giúp phát hiện sớm các hành vi xâm hại.
Ứng dụng công nghệ trong quản lý rừng
Công nghệ không chỉ dừng lại ở việc giám sát từ xa. Nhiều địa phương đã triển khai ứng dụng di động cho phép người dân báo cáo trực tiếp các vụ việc liên quan đến cháy rừng hoặc khai thác trái phép. Ông Nguyễn Văn A, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam, cho biết: “Nhờ có công nghệ, lực lượng kiểm lâm có thể phản ứng nhanh hơn, và người dân cũng trở thành tai mắt của chính quyền.”
Tại các khu bảo tồn thiên nhiên, hệ thống GPS gắn trên cây cổ thụ giúp theo dõi biến động rừng theo thời gian thực. Dữ liệu từ các cảm biến cũng được phân tích để dự báo nguy cơ cháy rừng, từ đó chủ động phòng ngừa.
Tạo sinh kế từ rừng
Không chỉ bảo vệ, người dân còn tham gia vào các hoạt động lâm nghiệp bền vững như trồng rừng, khai thác dược liệu dưới tán rừng, và phát triển du lịch sinh thái. Chị Trần Thị B, một hộ dân sống gần rừng tại huyện Mường Nhé, Điện Biên, chia sẻ: “Từ ngày có chương trình bảo vệ rừng kết hợp du lịch, gia đình tôi có thêm thu nhập từ việc làm hướng dẫn viên cho khách tham quan.”
Theo thống kê, mô hình du lịch sinh thái tại các khu rừng đặc dụng đã tạo việc làm cho hơn 2.000 lao động địa phương, với thu nhập bình quân 5-7 triệu đồng/tháng. Ngoài ra, các hợp tác xã khai thác mật ong rừng và trà dây cũng giúp người dân tăng thu nhập mà không gây hại đến môi trường.
Kết quả và thách thức
Nhờ sự kết hợp giữa công nghệ và cộng đồng, diện tích rừng tự nhiên ở nhiều tỉnh đã tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn những thách thức như thiếu kinh phí duy trì hệ thống công nghệ và nâng cao nhận thức cho người dân. Ông Lê Văn C, chuyên gia lâm nghiệp, nhận định: “Cần có chính sách hỗ trợ dài hạn để các mô hình này phát triển bền vững, đồng thời khuyến khích người dân tham gia bảo vệ rừng như một nghề nghiệp chính.”
Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang xây dựng đề án “Bảo vệ rừng thông minh” giai đoạn 2025-2030, với mục tiêu phủ sóng công nghệ giám sát trên 80% diện tích rừng đặc dụng và phòng hộ.
