Theo phóng viên TTXVN tại Pháp, một báo cáo mới công bố của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) và Chương trình quan sát Trái Đất Copernicus của châu Âu, do khoảng 100 nhà khoa học thực hiện, đã đưa ra những cảnh báo nghiêm trọng về tình trạng biến đổi khí hậu tại châu Âu.
Năm 2025 nằm trong nhóm 3 năm nóng nhất
Báo cáo chỉ ra rằng năm 2025 nằm trong nhóm 3 năm nóng nhất từng được ghi nhận tại châu Âu. Khoảng 95% diện tích lục địa này có nhiệt độ cao hơn mức trung bình nhiều năm. Tình trạng nóng lên thậm chí lan tới cả Bắc Cực, nơi nhiệt độ có thời điểm vượt ngưỡng 30 độ C tại các khu vực nằm phía trên Vòng Bắc Cực - điều từng bị xem là khó tưởng tượng trước đây.
Nguyên nhân châu Âu nóng lên nhanh hơn
Các nhà khoa học cho rằng nhiều yếu tố đang khiến châu Âu nóng lên nhanh hơn phần còn lại của thế giới, bao gồm vị trí địa lý, những biến đổi trong tuần hoàn khí quyển và các “vòng xoáy khí hậu” tự khuếch đại. Ngoài ra, việc chất lượng không khí được cải thiện tại châu Âu cũng vô tình làm giảm lượng hạt bụi phản xạ ánh nắng trong khí quyển, khiến bề mặt Trái Đất hấp thụ nhiệt nhiều hơn.
Băng tan chảy với tốc độ đáng báo động
Báo cáo cho thấy các sông băng trên khắp châu Âu đang tan chảy với tốc độ đáng báo động. Riêng Greenland đã mất khoảng 139 tỷ tấn băng trong năm 2025, tương đương khối lượng của khoảng 100 bể bơi Olympic biến mất mỗi giờ. Khi các bề mặt phủ băng trắng thu hẹp, khả năng phản xạ nhiệt giảm xuống, khiến quá trình nóng lên tiếp tục tăng tốc.
Nhiệt độ biển cao chưa từng có
Không chỉ trên đất liền, nhiệt độ bề mặt biển tại châu Âu cũng đạt mức cao chưa từng có. Khoảng 86% diện tích vùng biển châu Âu đã trải qua các đợt nắng nóng trên biển ở mức mạnh hoặc cực đoan, gây tổn hại nghiêm trọng tới hệ sinh thái và đa dạng sinh học.
Thời tiết cực đoan gia tăng
Biến đổi khí hậu cũng đang làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan trái ngược nhau tại châu Âu. Trong khi nhiều khu vực đối mặt hạn hán kéo dài và thiếu nước nghiêm trọng, nhiều nơi khác lại hứng chịu mưa lớn và lũ lụt. Nắng nóng và khô hạn kéo theo cháy rừng trên diện rộng, với hơn 1 triệu ha rừng bị thiêu rụi trong năm 2025 - mức cao kỷ lục. Các vụ cháy này không chỉ phá hủy các “bể hấp thụ carbon” tự nhiên, mà còn tiếp tục thải thêm khí CO2 vào khí quyển, tạo thành vòng luẩn quẩn nguy hiểm.
Thiệt hại về người và kinh tế
Theo Cơ quan Môi trường châu Âu, hơn 24.000 người đã tử vong do nắng nóng trong mùa Hè năm 2025, sau khi châu Âu ghi nhận hơn 62.000 ca tử vong liên quan nhiệt độ cực đoan vào năm trước đó. Giai đoạn 2021-2024, các thảm họa khí hậu gây thiệt hại kinh tế từ 40-50 tỷ euro mỗi năm (tương đương khoảng 45,2-56,5 tỷ USD). EU cảnh báo các hiện tượng khí hậu cực đoan có thể khiến Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của khối giảm khoảng 5 điểm phần trăm vào năm 2030.
Nỗ lực cắt giảm khí thải chưa đủ
Dù EU được đánh giá là một trong những khu vực đi đầu trong cắt giảm khí thải, song các chuyên gia cho rằng những nỗ lực hiện nay vẫn chưa đủ nhanh so với tốc độ biến đổi khí hậu. Kể từ năm 1990, châu Âu đã giảm đáng kể lượng phát thải và hiện chỉ chiếm khoảng 6% tổng lượng khí thải toàn cầu. Tuy nhiên, châu lục này vẫn mang trách nhiệm lịch sử lớn do là một trong những khu vực công nghiệp hóa sớm nhất thế giới nhờ sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
Mục tiêu cắt giảm và thách thức
EU hiện đặt mục tiêu cắt giảm 90% lượng khí thải vào năm 2040 so với mức năm 1990. Tuy nhiên, nhiều nội dung trong “Thỏa thuận xanh châu Âu” gần đây đã bị nới lỏng dưới sức ép chính trị và kinh tế, như việc xem xét lại lộ trình chấm dứt xe động cơ nhiệt vào năm 2035 hay miễn trừ một số quy định về thuế carbon. Cuộc xung đột tại Trung Đông cũng làm lộ rõ sự phụ thuộc lớn của châu Âu vào năng lượng nhập khẩu. EU hiện phải nhập khoảng 95% lượng dầu mỏ và gần 90% khí đốt tiêu thụ. Dù năng lượng tái tạo đã sản xuất khoảng 46% điện năng của châu Âu trong năm 2024, vượt xa tỷ trọng 28% của nhiên liệu hóa thạch, song thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là điện hóa lĩnh vực giao thông, xây dựng và công nghiệp.
Cần hành động khẩn cấp
Các chuyên gia cảnh báo rằng việc giảm phát thải khí nhà kính thôi là chưa đủ, bởi nhiều tác động của biến đổi khí hậu hiện đã không thể đảo ngược. Hội đồng Khoa học tư vấn về khí hậu của châu Âu cho rằng các chính sách thích ứng hiện nay của EU vẫn còn rời rạc, mang tính đối phó nhiều hơn là phòng ngừa dài hạn. Theo các nhà khoa học, châu Âu hiện không còn đứng trước câu hỏi “có nên hành động hay không”, mà là liệu lục địa này có đủ nhanh để tự chuyển đổi nhằm bảo vệ an ninh, chủ quyền và đời sống người dân trước cuộc khủng hoảng khí hậu ngày càng nghiêm trọng hay không.
