Cà Mau đối mặt nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn trong mùa khô
Những đặc thù về địa lý và khí hậu khiến tỉnh Cà Mau luôn phải đối mặt với nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn trong mùa khô. Tình trạng này đặc biệt nghiêm trọng tại các vùng ngọt hóa, khu vực ven rừng tràm và những vùng nông thôn xa xôi, nơi hệ thống cấp nước tập trung chưa thể tiếp cận đầy đủ.
Diễn biến phức tạp của độ mặn và nỗ lực ứng phó
Vào cuối tháng 2, mực nước trên các kênh, rạch thuộc vùng ngọt hóa ở Cà Mau đã rút nhanh do nắng hạn kéo dài. Để ngăn chặn tình trạng xâm nhập mặn và giữ nước ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp cùng sinh hoạt của người dân, hệ thống cống thủy lợi dọc sông Ông Đốc và ven đê Biển Tây đã được vận hành khép kín. Mặc dù độ mặn tại hầu hết các trạm quan trắc ở mức thấp hơn hoặc xấp xỉ trung bình nhiều năm (khoảng 5‰), một số điểm như Sông Đốc và Bạc Liêu vẫn ghi nhận mức độ mặn cao hơn khoảng 2,5%.
Chủ động ứng phó với mùa khô 2025-2026, tỉnh Cà Mau đã xây dựng các kịch bản điều hành linh hoạt. Trong đó, ưu tiên cao nhất là bảo đảm nguồn nước sinh hoạt cho người dân, đặc biệt tại các vùng ngọt hóa, ven rừng tràm và ven biển. Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau đã có văn bản đề nghị các địa phương và đơn vị quản lý công trình thủy lợi theo dõi sát diễn biến độ mặn, chủ động vận hành linh hoạt hệ thống cống, đập để bảo vệ vùng ngọt hóa.
Khuyến cáo và biện pháp hỗ trợ sản xuất
Đồng thời, ngành chức năng khuyến cáo người dân tích trữ nước ngọt và chủ động lấy nước theo lịch triều nhằm giảm thiểu thiệt hại trong sản xuất. Trong tổ chức sản xuất, các cơ quan phối hợp với địa phương để điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng và vật nuôi phù hợp với nguồn nước hiện có. Các biện pháp được tăng cường bao gồm:
- Khuyến cáo không sản xuất tại khu vực có nguy cơ thiếu nước.
- Áp dụng các biện pháp tiết kiệm nước, giữ ngọt và chống mặn.
- Siết chặt công tác quản lý quy hoạch để ngăn chặn việc đưa nước mặn vào vùng ngọt hóa.
Thách thức từ hệ thống cấp nước tập trung
Cà Mau hiện có hơn 300 công trình cấp nước tập trung được xây dựng trong giai đoạn từ 1998 đến 2013. Tuy nhiên, qua thời gian dài khai thác, nhiều công trình đã xuống cấp nghiêm trọng, không còn bảo đảm an toàn và công suất cấp nước như thiết kế ban đầu. Ông Lê Công Nguyên, Phó Giám đốc Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Cà Mau, cho biết: "Những năm qua, tỉnh đã đẩy nhanh đầu tư và nâng cấp các công trình cấp nước tập trung nhằm nâng cao năng lực cung ứng nước sạch trong cao điểm mùa khô. Tuy nhiên, do nguồn lực hạn chế và hệ thống còn nhỏ lẻ, mới chỉ đáp ứng khoảng 50% tỷ lệ hộ gia đình khu vực nông thôn sử dụng nước từ công trình tập trung."
Phần lớn người dân vẫn phụ thuộc vào các nguồn nước như giếng khoan và trữ nước mưa, tiềm ẩn nhiều nguy cơ như cạn kiệt, ô nhiễm và khó bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng nước sinh hoạt. Vào mùa khô, tình trạng thiếu nước sinh hoạt diễn ra thường xuyên, đặc biệt tại một số nơi do điều kiện địa chất không thể khai thác nước ngầm, khiến đời sống người dân càng thêm khó khăn và thiếu thốn kéo dài.
Yêu cầu cấp thiết về đầu tư và giải pháp lâu dài
Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đầu tư nguồn lực đủ lớn để xây dựng hệ thống cấp nước tập trung theo hướng đồng bộ, có trọng điểm và tính kết nối. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt để bảo đảm nước sạch cho người dân, mà còn là bước đi lâu dài nhằm chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, hạn hán và xâm nhập mặn ngày càng gia tăng. Việc này cũng đáp ứng tiêu chí cấp nước trong xây dựng nông thôn mới, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.
Nguồn nước sinh hoạt của người dân Cà Mau chủ yếu dựa vào nước mưa và nước ngầm, trong khi gần như không có nguồn nước mặt để bổ sung vào mùa khô. Đáng lo ngại, nhiều khu vực có nguồn nước ngầm bị nhiễm phèn và mặn, không bảo đảm chất lượng sử dụng, làm trầm trọng thêm thách thức về an ninh nguồn nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
