Nhiều gia đình có thói quen tận dụng cơm nguội, thức ăn thừa hoặc thực phẩm bảo quản trong tủ lạnh qua đêm để tiết kiệm. Tuy nhiên, thói quen tưởng chừng vô hại này lại tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe. Không ít trường hợp ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng đã xảy ra, gióng lên hồi chuông cảnh báo về an toàn ăn uống trong sinh hoạt hàng ngày.
Điển hình là một người đàn ông hơn 50 tuổi tại Quảng Đông, Trung Quốc, rơi vào tình trạng nguy kịch, suy đa tạng và phải cấp cứu khẩn cấp sau khi ăn cơm rang làm từ cơm để lâu ngày.
Diễn biến vụ việc: Từ bữa ăn bình thường đến nguy kịch
Theo China Times, người đàn ông này đã lấy phần cơm nấu từ vài ngày trước, bảo quản trong tủ lạnh, sau đó đem rang lại để ăn. Chỉ sau một thời gian ngắn, ông bắt đầu có dấu hiệu bất ổn. Ban đầu, các triệu chứng xuất hiện mơ hồ như đau bụng âm ỉ, khó chịu. Nhưng sau đó, tình trạng nhanh chóng chuyển nặng với tiêu chảy liên tục, buồn nôn và khó thở. Gia đình lập tức đưa ông đến bệnh viện trong tình trạng khẩn cấp.
Tại thời điểm nhập viện, bệnh nhân đã rơi vào sốc nặng. Các bác sĩ ghi nhận nhiều cơ quan quan trọng như tim, gan và thận bắt đầu suy giảm chức năng, là dấu hiệu điển hình của nhiễm độc nặng toàn thân. Nhờ được cấp cứu tích cực, người bệnh mới tạm thời vượt qua giai đoạn nguy hiểm.
Nguyên nhân: Vi khuẩn Bacillus cereus và hội chứng cơm rang
Sau khi xét nghiệm, các bác sĩ xác định nguyên nhân gây ngộ độc là do vi khuẩn Bacillus cereus. Đây là loại vi khuẩn phổ biến trong môi trường, dễ phát triển trong thực phẩm giàu tinh bột như cơm, mì, khoai tây, bánh mì nếu để ở nhiệt độ không phù hợp trong thời gian dài.
Điểm nguy hiểm là vi khuẩn này có thể sinh ra độc tố trong thực phẩm mà không làm thay đổi mùi vị, màu sắc hay hình dạng, khiến người dùng khó nhận biết. Trong trường hợp này, cơm để lâu trong tủ lạnh hoặc bảo quản không đúng cách đã tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và sinh độc tố.
Trong y học, ngộ độc do Bacillus cereus được gọi là hội chứng cơm rang, thường xảy ra ở các món cơm để nguội rồi chế biến lại. Hội chứng này có hai thể chính:
Thể gây nôn
Thể này có thời gian ủ bệnh ngắn, từ 30 phút đến 6 giờ sau khi ăn. Người bệnh đột ngột buồn nôn dữ dội, nôn liên tục, có thể kèm đau bụng. Độc tố gây ra thể này có khả năng chịu nhiệt cao, nghĩa là dù cơm được rang lại, độc tố vẫn không bị phá hủy hoàn toàn. Trong trường hợp nặng, nôn ói kéo dài có thể dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải, ảnh hưởng đến gan và tim.
Thể gây tiêu chảy
Thể này xuất hiện muộn hơn, từ 2 đến 36 giờ sau khi ăn. Người bệnh bị đau bụng quặn từng cơn, tiêu chảy nhiều lần, đôi khi kèm sốt nhẹ hoặc mệt mỏi. Nguyên nhân do độc tố ruột của Bacillus cereus tác động lên hệ tiêu hóa, gây rối loạn hấp thu và kích thích nhu động ruột. Thể này thường tự hồi phục sau vài ngày, nhưng nếu mất nước nặng hoặc có bệnh nền, người bệnh vẫn có nguy cơ diễn biến xấu.
Vì sao cơm để tủ lạnh vẫn có thể gây ngộ độc?
Nhiều người lầm tưởng rằng để cơm trong tủ lạnh là an toàn tuyệt đối. Tuy nhiên, nếu cơm sau khi nấu không được làm nguội nhanh, vi khuẩn có thể sinh sôi ngay trước khi nhiệt độ giảm đủ thấp. Ngoài ra, việc để cơm trong hộp không kín hoặc mở tủ lạnh nhiều lần cũng làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn. Quan trọng hơn, một số độc tố do vi khuẩn tạo ra có khả năng chịu nhiệt, nên rang lại không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ngộ độc.
Cảnh báo từ chuyên gia: Thói quen nhỏ, hậu quả lớn
Các chuyên gia an toàn thực phẩm khuyến cáo nên cẩn trọng với thực phẩm để qua đêm, nhất là món giàu tinh bột như cơm, mì. Nguyên tắc quan trọng là ăn ngay sau khi nấu nếu có thể. Nếu cần bảo quản, nên chia nhỏ thực phẩm, làm nguội nhanh và cho vào hộp kín trước khi đưa vào tủ lạnh. Không để cơm ở nhiệt độ phòng quá lâu, vì đây là điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn phát triển. Vệ sinh dụng cụ nấu ăn, tay và bề mặt bếp cũng rất quan trọng để hạn chế lây nhiễm chéo.
Những thực phẩm nguy hiểm khác nếu bảo quản sai cách
Ngoài cơm rang, nhiều thực phẩm khác cũng có thể gây nguy hiểm nếu để lâu hoặc bảo quản sai cách:
- Hải sản (tôm, cua, cá, sò): dễ phân hủy protein, sinh chất gây rối loạn tiêu hóa và ảnh hưởng gan thận.
- Rau xanh đã nấu chín: có thể chuyển hóa nitrat thành nitrit nếu để lâu, gây hại cho sức khỏe.
- Sữa đậu nành: dễ nhiễm khuẩn nếu không sử dụng ngay sau khi nấu.
- Nấm và mộc nhĩ: nếu để qua đêm có nguy cơ sinh độc tố gây đau bụng, buồn nôn và tiêu chảy.
Cần làm gì để ngăn ngừa ngộ độc thực phẩm?
Để phòng ngừa ngộ độc thực phẩm, hãy tuân thủ các quy tắc sau:
Khi chế biến thực phẩm
- Rửa tay ít nhất 20 giây bằng nước xà phòng ấm trước và sau khi chạm vào thịt sống, gia cầm, hải sản, cá, trứng hoặc nông sản.
- Rửa sạch trái cây và rau quả trước khi ăn.
- Sử dụng riêng thớt để cắt thái cá sống, thịt gia cầm hoặc thịt sống.
- Rửa dụng cụ và bề mặt bằng nước xà phòng ấm trước và sau khi sử dụng. Có thể dùng dung dịch khử trùng chuyên biệt.
- Nấu chín thịt gia cầm, thịt bò và trứng trong thời gian thích hợp trước khi ăn.
- Giữ thịt sống, gia cầm, hải sản và nước thịt của chúng tránh xa các thực phẩm khác.
- Sử dụng nhiệt kế đo thịt để đảm bảo thực phẩm được nấu chín đến nhiệt độ bên trong thích hợp.
Cách chọn thực phẩm
- Không ăn thực phẩm làm từ sữa chưa tiệt trùng.
- Không ăn thực phẩm làm từ trứng, gia cầm và thịt sống hoặc chưa nấu chín.
Cách bảo quản thực phẩm
- Làm lạnh hoặc đông lạnh ngay các thực phẩm dễ hỏng, kể cả sống và chín. Nếu để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ, thực phẩm được coi là không an toàn.
- Để trái cây, rau củ, thực phẩm nấu chín và thực phẩm chế biến tránh xa thịt sống và trứng sống.
- Vứt bỏ thức ăn nếu không biết đã để ngoài tủ lạnh bao lâu.
Vụ việc người đàn ông hơn 50 tuổi suýt tử vong sau khi ăn cơm rang là lời cảnh báo rõ ràng về rủi ro tiềm ẩn trong thói quen ăn uống hàng ngày. Một sai lầm nhỏ trong bảo quản thực phẩm có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt khi liên quan đến vi khuẩn và độc tố không thể nhận biết bằng mắt thường.
