Hơn 70% đô thị Việt Nam đối mặt với ngập lụt nghiêm trọng
Theo thống kê mới nhất từ Bộ Xây dựng, hiện nay có hơn 70% đô thị trên khắp Việt Nam thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi tình trạng ngập lụt sau những trận mưa lớn hoặc khi triều cường dâng cao. Các đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng vào các dự án chống ngập, nhưng hiệu quả vẫn còn hạn chế, không đáp ứng được nhu cầu thực tế.
Ngập lụt lan rộng, gây thiệt hại nặng nề
Ngập lụt không chỉ xảy ra tại các vùng trũng thấp mà còn xuất hiện ngay cả ở những khu vực trung tâm đô thị, nơi hạ tầng thoát nước đã được đầu tư từ lâu nhưng không còn đủ năng lực xử lý. Mỗi mùa mưa đến, nhiều đô thị phải hứng chịu những đợt ngập sâu nghiêm trọng, làm tê liệt các hoạt động kinh tế - xã hội trong nhiều giờ, thậm chí kéo dài suốt nhiều ngày liền.
Nước mưa tràn ngập các tuyến giao thông huyết mạch, gây hư hại hàng loạt công trình xây dựng, phương tiện di chuyển và cơ sở sản xuất, kinh doanh. Tình trạng này không chỉ gây thiệt hại lớn về kinh tế mà còn đảo lộn đời sống sinh hoạt của người dân, gia tăng rủi ro về sức khỏe và an toàn xã hội.
Hạn chế trong quản lý và cần ứng dụng công nghệ
Thực trạng ngập lụt ngày càng trầm trọng phản ánh những bất cập của hệ thống hạ tầng và hạn chế trong công tác quản lý đô thị theo phương thức truyền thống. Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Việt Anh, Phó Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam, cho biết hiện chưa có quy định cụ thể về việc khai thác, sử dụng bộ dữ liệu khí tượng. Đồng thời, các phần mềm thủy lực, thủy văn mô phỏng ngập lụt chưa được cập nhật đầy đủ và chia sẻ thống nhất giữa các ngành.
Ông dẫn chứng kinh nghiệm từ các nước trong khu vực, như Nhật Bản - một trong những quốc gia kiểm soát ngập lụt đô thị hiệu quả nhất nhờ kết hợp đầu tư hạ tầng quy mô lớn, cơ chế PPP và ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số. Nhật Bản sử dụng hệ thống cảm biến IoT đo mưa, mực nước, dòng chảy theo thời gian thực, vận hành Digital Twin - bản sao kỹ thuật số đô thị để mô phỏng ngập, đánh giá rủi ro và cảnh báo sớm cho người dân.
Giải pháp công nghệ và đầu tư dài hạn
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đức Hạ, Hội Cấp thoát nước Việt Nam, nhấn mạnh rằng nhiều quốc gia đã sớm ứng dụng bản đồ LBS (Location-Based Services) trong quản lý và cảnh báo ngập. Công nghệ này kết hợp GPS, mạng di động và Wi-Fi để xác định chính xác vị trí thiết bị, hiển thị thông tin ngập lụt theo thời gian thực trên bản đồ số.
Để đối phó, Việt Nam cần xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về ngập đô thị, bản đồ ngập, chia sẻ dữ liệu khí tượng; ứng dụng GIS, IoT, mô hình dự báo và hệ thống cảnh báo sớm, tích hợp vào trung tâm điều hành đô thị thông minh. Trước mắt, có thể thí điểm mô hình "đô thị chống ngập thông minh" tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh để rút kinh nghiệm và từng bước nhân rộng.
Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng nguy cơ ngập lụt, với mưa cực đoan xuất hiện thường xuyên hơn và nước biển dâng làm suy giảm khả năng tiêu thoát tự nhiên. Ước tính từ nay đến năm 2045, Việt Nam sẽ cần khoảng 10 tỷ USD (tương đương 270.000 tỷ đồng) cho công tác kiểm soát ngập lụt đô thị.
Ngập lụt đô thị là một bài toán phức tạp, đòi hỏi một cuộc cách mạng trong tư duy quy hoạch, kết hợp các giải pháp hạ tầng và ứng dụng công nghệ. Các đô thị Việt Nam, với tiềm lực và vị thế của mình, nếu quyết liệt thay đổi, hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu về đô thị có sức chống chịu, thích ứng với biến đổi khí hậu.
