Độ xe: Nhu cầu cá nhân hóa đối mặt với quy định đăng kiểm
Không ít người khi sở hữu xe ô tô muốn thay đổi nội thất, ngoại thất để phù hợp với cá tính và sở thích cá nhân. Tuy nhiên, khác với các thiết bị điện tử như điện thoại thông minh có thể dễ dàng tùy biến, xe cộ là phương tiện giao thông nên cần tuân thủ các quy định quản lý chặt chẽ. Hiện nay, nhiều chủ xe vẫn băn khoăn không biết việc độ chế của mình có được chấp nhận khi đăng kiểm hay không, do trước đây chưa có sự phân định rõ ràng.
Lo lắng của chủ xe trước kỳ đăng kiểm
Anh Trần Hiếu (ngụ TP.HCM) chia sẻ, chiếc xe của anh đã được thiết kế lại ngoại hình và dán decal nằm ngang theo thân xe. "Việc thiết kế này tôi thực hiện theo sở thích cá nhân, nhưng sắp tới ngày đăng kiểm, tôi không biết có vượt qua được khâu kiểm định hay không?", anh Hiếu bày tỏ nỗi lo. Tương tự, anh Ngô Nghĩa (Đồng Tháp) với chiếc xe bán tải được lắp thêm nắp thùng cao bằng nhôm để tạo thành "ngôi nhà di động" có cả tấm che cửa sổ. Anh Nghĩa cũng thấp thỏm: "Xe của tôi sắp đến ngày đăng kiểm, không biết có cần tháo rời để vượt qua kiểm định không?".
Theo anh Nguyễn Cường Vinh, chủ một xưởng sửa chữa ô tô tại TP.HCM, nhu cầu độ xe, gắn thêm thiết bị và phụ kiện hiện rất phổ biến. Tại garage của anh, mỗi tháng có hơn 10 khách hàng đến chăm sóc và lắp thêm thiết bị. "Vấn đề là người dùng muốn cá nhân hóa xe nhưng lại lo ngại các thay đổi có thể vi phạm quy định khi đăng kiểm, buộc phải trả lại nguyên bản khi đến kỳ kiểm định", anh Vinh cho biết.
Quan điểm quản lý và dự thảo mới
Ông Lê Trung Tính, Chủ tịch Hiệp hội Ô tô Vận tải TP.HCM, nhận định nhu cầu độ xe không chỉ phổ biến ở Việt Nam mà trên toàn thế giới. Trong những năm gần đây, quy định quản lý việc độ xe đã cởi mở hơn, nhưng vẫn còn nhiều hạng mục chưa được quy định rõ ràng, dẫn đến kẽ hở trong quá trình đăng kiểm và xử lý vi phạm.
Ông Tính đề xuất phân loại độ xe thành ba nhóm để quản lý minh bạch hơn:
- Nhóm 1: Cho phép tự do không cần đăng ký với các hạng mục nội, ngoại thất không ảnh hưởng đến kết cấu xe.
- Nhóm 2: Liên quan đến chất lượng sản phẩm thay thế và ảnh hưởng đến phương tiện khác như đèn, còi – được phép độ nhưng phải có quy chuẩn và kiểm định.
- Nhóm 3: Xe thay đổi kết cấu, điều chỉnh công năng – bắt buộc xin phép và có thời hạn kiểm định nhất định.
Mới đây, Bộ Xây dựng đã công bố dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục kiểm định và miễn kiểm định lần đầu đối với xe cơ giới, xe máy chuyên dùng. Dự thảo nêu rõ các trường hợp ô tô có thay đổi trang thiết bị nội thất, ngoại thất nhưng không được coi là cải tạo, bao gồm:
- Nội thất: bọc nội thất, thay đổi cơ cấu điều chỉnh ghế, màn hình giải trí, thiết bị âm thanh, camera quan sát, camera hành trình, điều khiển điều hòa, đèn trang trí trong xe.
- Ngoại thất: thay đổi cản trước, cản sau, lưới tản nhiệt, ốp sườn, ốp viền chắn bùn, cánh gió đuôi, ốp vành bánh xe theo tùy chọn của nhà sản xuất.
Các trang bị ngoại thất thay thế phải do nhà sản xuất cung cấp, đảm bảo kích thước bao và khối lượng cơ bản không vượt quá sai số cho phép theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 12:2011/BGTVT.
Thực tế và những vướng mắc còn tồn tại
Nhiều chủ phương tiện nhận xét các quy định này không mới, vì nhiều hạng mục thay thế nội, ngoại thất đã được thực hiện bình thường và không gặp trở ngại khi đăng kiểm. Anh Phạm Minh Tuấn Đức, người có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực nội thất ô tô, cho biết vấn đề vướng mắc chủ yếu liên quan đến thay đèn led và gắn thêm còi đối với xe tải, xe container. "Đèn xe nguyên bản thường chỉ đủ sáng trong nội thành, nên khi đi đường xa hoặc đường tối, chủ xe muốn độ thêm đèn. Việc này đòi hỏi can thiệp vào hệ thống điện và phải đáp ứng tiêu chuẩn, gây khó khăn cho chủ phương tiện", anh Đức giải thích.
Một lãnh đạo trung tâm đăng kiểm tại TP.HCM lưu ý, các quy định cho phép độ xe đều đi kèm điều kiện về xuất xứ, tiêu chuẩn và chất lượng sản phẩm. Ví dụ, dự thảo thông tư mới quy định việc lắp thay thế hoặc tháo bỏ nắp che khoang chở hàng trên xe pickup không được coi là cải tạo, nhưng phải đảm bảo kích thước và khối lượng không vượt quá sai số cho phép. Vị này nhận định dự thảo còn đang lấy ý kiến và sẽ có điều chỉnh cho phù hợp thực tế, đồng thời nhấn mạnh việc quản lý xe độ hiện nay không có nhiều thay đổi, nhưng quy định mới cần rõ ràng, minh bạch hơn để tránh tranh cãi.
Trên thực tế, các công đoạn thay thế phụ tùng như lắp màn hình, thay ghế da, lắp nắp thùng, cản gió… đã trở nên phổ biến và ít gặp trở ngại khi đăng kiểm. Ngay cả việc dán decal khác màu xe đăng ký, trước đây bị cho là không được phép, nay cũng có thể vượt qua kiểm định nếu kích thước dán không vượt quá 50% màu chủ đạo của xe.
