Nghiên cứu ĐH Bách Khoa Hà Nội: Xe điện càng vận hành càng ổn định, ít hỏng hơn xe xăng
Phóng viên Saigon Gazette đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Đàm Hoàng Phúc về công bố gây chú ý của ông và các đồng nghiệp ở Đại học Bách Khoa Hà Nội, thuộc nhóm BK Auto, tại Hội nghị quốc tế ICMPT 2026 diễn ra tại Malaysia. Nghiên cứu này đã chứng minh một kết quả đáng chú ý: càng vận hành, xe điện càng trở nên ổn định và ghi nhận tần suất hỏng hóc thấp hơn đáng kể so với xe xăng truyền thống.
Động lực từ câu hỏi thị trường: Xe điện có thực sự bền bỉ?
PGS.TS Đàm Hoàng Phúc cho biết, động lực lớn nhất để nhóm nghiên cứu theo đuổi đề tài so sánh độ bền dài hạn giữa xe điện và xe xăng xuất phát từ câu hỏi phổ biến của thị trường: "Xe điện có bền không, và bền theo nghĩa nào?". Tại Việt Nam, mặc dù xe điện đang phát triển nhanh chóng, nhưng niềm tin của người dùng thường bị chi phối bởi những trải nghiệm ban đầu hoặc các sự cố đơn lẻ. Trong khi đó, xe xăng đã có lịch sử hàng chục năm, tạo ra cảm giác an tâm hơn. Nhóm nghiên cứu muốn đưa câu chuyện này về đúng bản chất kỹ thuật: độ bền cần được đánh giá trong suốt vòng đời sử dụng, dựa trên dữ liệu và quy luật khách quan, thay vì chỉ dựa vào cảm nhận chủ quan. Việc trình bày nghiên cứu tại ICMPT 2026 cũng nhằm đóng góp tiếng nói từ Việt Nam, với dữ liệu thực nghiệm trong điều kiện sử dụng thực tế của người Việt.
Sau 40.000 km: Xe điện bước vào giai đoạn ổn định, xe xăng bắt đầu hao mòn
Một kết quả nổi bật từ nghiên cứu là từ sau khoảng 40.000 km, tần suất hỏng hóc của xe điện giảm nhanh và duy trì ở mức thấp hơn so với xe xăng. PGS.TS Đàm Hoàng Phúc giải thích rằng, sau mốc này, xe điện thường bước vào giai đoạn vận hành ổn định. Những trục trặc ban đầu – nếu có – liên quan đến phần mềm, hiệu chỉnh hệ thống hoặc linh kiện điện tử sẽ giảm dần. Ngược lại, xe xăng bắt đầu tích lũy các dạng hao mòn cơ khí và lão hóa nhiệt trong hệ truyền động, do có nhiều chi tiết chuyển động, bề mặt ma sát và hệ thống phụ trợ chịu nhiệt. Ông nhấn mạnh: "Xe điện có xu hướng ổn định dần theo thời gian, còn xe xăng bắt đầu mòn dần." Sự khác biệt về kiến trúc truyền động khiến hai "đường cong độ bền" tách nhau rõ rệt hơn khi quãng đường tăng lên.
Ví dụ, ở mốc 80.000-125.000 km, xe xăng thường gặp lỗi ở các cụm mang tính hao mòn và lão hóa theo thời gian, như động cơ (liên quan đến bôi trơn, làm mát, gioăng phớt, rò rỉ, cảm biến), hộp số và truyền lực (ma sát, dầu hộp số, các chi tiết chịu tải), hệ thống nhiên liệu và khí thải (bơm, kim phun, cảm biến, các cụm xử lý khí thải), hay các cụm phụ trợ như dây đai, bơm, puly trong hệ thống khởi động. Trong khi đó, hệ truyền động của xe điện đơn giản hơn nhiều, chủ yếu gồm động cơ điện và bộ giảm tốc, với số lượng chi tiết ma sát ít hơn. Do đó, sau khi vượt qua giai đoạn đầu, tần suất lỗi cơ khí của xe điện có xu hướng "đi ngang" trong một quãng đường dài.
Lỗi phần mềm không làm thay đổi xu hướng bền hơn của xe điện
Khi được hỏi về mối lo ngại của người dùng liên quan đến các lỗi phần mềm trên xe điện, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc cho biết nhóm nghiên cứu đã cân nhắc kỹ lưỡng vấn đề này. Tuy nhiên, ông phân biệt rõ: lỗi phần mềm thường mang tính chức năng hoặc hiệu chỉnh, có thể xử lý bằng các bản cập nhật, và thường tập trung ở giai đoạn đầu sử dụng. Khi hệ thống đã ổn định, tần suất các lỗi này giảm đáng kể. Ngược lại, lỗi cơ khí thường gắn liền với mài mòn vật lý và có xu hướng tăng dần theo tuổi xe. Vì vậy, lỗi phần mềm có thể ảnh hưởng đôi chút đến trải nghiệm người dùng trong giai đoạn đầu, nhưng không làm thay đổi xu hướng bền hơn của xe điện trong trung và dài hạn, đặc biệt là về mặt cơ khí.
Ba lớp bằng chứng khẳng định độ tin cậy của nghiên cứu
Trước ý kiến cho rằng xe điện "ít hỏng" chỉ vì chưa đủ già, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc nhận định đây là cách nhìn nhận mang nhiều cảm tính. Trong nghiên cứu, nhóm đã sử dụng ba lớp bằng chứng để đảm bảo tính khách quan: thứ nhất là mô hình lý thuyết Weibull để mô tả xác suất hỏng theo tuổi và quãng đường; thứ hai là dữ liệu bảo dưỡng, sửa chữa theo km vận hành; và thứ ba là thực nghiệm trên xe thật. Cách tiếp cận này giúp tránh việc kết luận chỉ dựa trên một nguồn dữ liệu đơn lẻ, tăng cường sức nặng cả về mặt học thuật lẫn giá trị tham khảo cho thị trường. Kết quả từ cả ba lớp đều cho thấy một xu hướng nhất quán: xe điện khi bước vào giai đoạn ổn định thì tần suất hỏng giảm rõ rệt và duy trì ở mức thấp hơn trong phần lớn vòng đời quan sát được.
Chi phí bảo dưỡng theo vòng đời: Xe điện có lợi thế rõ rệt
Về chi phí bảo dưỡng theo vòng đời, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc cho biết, nguyên tắc chung là ít hỏng hóc đồng nghĩa với ít lần phải vào xưởng sửa chữa. Với xe điện, ngoài lợi thế từ hệ truyền động đơn giản, nghiên cứu còn ghi nhận lợi ích rõ rệt từ hệ thống phanh tái sinh. Hệ thống này giúp giảm sinh nhiệt và giảm mài mòn phanh ma sát, từ đó kéo dài tuổi thọ vật tư. Mặc dù cần thêm dữ liệu chi tiết để có con số chính xác, nhưng về xu hướng, tổng chi phí bảo dưỡng theo vòng đời của xe điện sẽ thấp hơn, đặc biệt ở các hạng mục hao mòn cơ khí.
Thông điệp tới người tiêu dùng và triển vọng tương lai
Khi được hỏi về thông điệp ngắn gọn dành cho người tiêu dùng còn băn khoăn về độ bền của xe điện, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc khẳng định: "Xe điện bền bỉ và ít hao mòn hơn về dài hạn." Ông khuyên người dùng nên chọn xe phù hợp với nhu cầu, sử dụng và bảo dưỡng đúng theo khuyến cáo của nhà sản xuất, đồng thời cập nhật phần mềm đầy đủ.
Về triển vọng trong 5–10 năm tới, ông dự đoán khoảng cách về độ bền giữa xe điện và xe xăng sẽ có xu hướng mở rộng theo hướng có lợi cho xe điện. Lợi thế lớn nhất của xe điện nằm ở kiến trúc công nghệ: ít chi tiết ma sát cơ khí, phanh tái sinh chia tải với phanh truyền thống, giúp giảm hao mòn. Đây là những lợi thế mang tính cấu trúc, rất khó bị đảo ngược. Khi công nghệ pin, inverter và phần mềm ngày càng được hoàn thiện, những ưu điểm này sẽ thể hiện rõ hơn, tương tự xu hướng đã được ghi nhận trong các nghiên cứu quốc tế. Trong khi đó, xe xăng đã gần chạm đến giới hạn tối ưu về giảm hao mòn cơ khí. Tại Việt Nam, yếu tố hạ tầng dịch vụ và thói quen sử dụng vẫn đóng vai trò quan trọng. Nếu hệ sinh thái cho xe điện phát triển đồng đều, lợi thế dài hạn của xe điện sẽ ngày càng trở nên rõ ràng hơn.
Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về độ bền của xe điện mà còn góp phần thúc đẩy sự tin tưởng của người tiêu dùng Việt Nam vào công nghệ xanh đang phát triển mạnh mẽ.
