Nghiên cứu ĐH Bách Khoa Hà Nội: Xe điện ổn định hơn, ít hỏng hóc hơn xe xăng về dài hạn
Phóng viên đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Đàm Hoàng Phúc về công bố gây chú ý của ông và các đồng nghiệp ở ĐH Bách Khoa Hà Nội (nhóm BK Auto) tại Hội nghị quốc tế ICMPT 2026 diễn ra tại Malaysia. Nghiên cứu này đã chứng minh một kết quả đáng chú ý: càng vận hành, xe điện càng ổn định và ghi nhận tần suất hỏng hóc thấp hơn so với xe xăng truyền thống.
Động lực từ câu hỏi thị trường: Xe điện có thực sự bền?
PGS.TS Đàm Hoàng Phúc cho biết, động lực lớn nhất để nhóm theo đuổi đề tài so sánh độ bền dài hạn giữa xe điện và xe xăng xuất phát từ câu hỏi phổ biến của thị trường: "Xe điện có bền không và bền theo nghĩa nào?". Ở Việt Nam, xe điện đang phát triển nhanh chóng, nhưng niềm tin của người dùng thường bị chi phối bởi những trải nghiệm ban đầu hoặc các sự cố đơn lẻ. Trong khi đó, xe xăng đã có lịch sử hàng chục năm, tạo cảm giác an tâm hơn cho người tiêu dùng.
Nhóm nghiên cứu muốn đưa câu chuyện này về đúng bản chất kỹ thuật: độ bền cần được đánh giá trong suốt vòng đời sử dụng, dựa trên dữ liệu và quy luật, chứ không chỉ dựa vào cảm nhận chủ quan. Việc trình bày nghiên cứu tại ICMPT 2026 cũng nhằm đóng góp tiếng nói từ Việt Nam, với dữ liệu thực nghiệm trong điều kiện sử dụng thực tế của người Việt.
Kết quả nổi bật: Sau 40.000km, xe điện ổn định vượt trội
Một kết quả gây chú ý trong nghiên cứu là từ sau khoảng 40.000km, tần suất hỏng hóc của xe điện giảm nhanh và duy trì ở mức thấp hơn so với xe xăng. PGS.TS Đàm Hoàng Phúc giải thích rằng, sau mốc này, xe điện thường bước vào giai đoạn vận hành ổn định. Những trục trặc ban đầu – nếu có – liên quan đến phần mềm, hiệu chỉnh hệ thống hoặc linh kiện điện tử sẽ giảm dần.
Trong khi đó, xe xăng bắt đầu tích lũy dần các dạng hao mòn cơ khí và lão hóa nhiệt trong hệ truyền động, do có nhiều chi tiết chuyển động, bề mặt ma sát và chịu nhiệt, cùng với các hệ thống phụ trợ phức tạp. Ông nhấn mạnh: "Xe điện có xu hướng ổn định dần theo thời gian, còn xe xăng bắt đầu mòn dần. Sự khác biệt về kiến trúc truyền động khiến hai 'đường cong độ bền' tách nhau rõ hơn khi quãng đường tăng lên."
Ví dụ, ở mốc 80.000-125.000km, xe xăng thường gặp lỗi ở các cụm mang tính hao mòn và lão hóa theo thời gian, như:
- Động cơ: các vấn đề về bôi trơn, làm mát, gioăng phớt, rò rỉ, cảm biến.
- Hộp số và truyền lực: ma sát, dầu hộp số, các chi tiết chịu tải.
- Hệ thống nhiên liệu và khí thải: bơm, kim phun, cảm biến, các cụm xử lý khí thải.
- Các cụm phụ trợ: dây đai, bơm, puly trong hệ thống khởi động.
Ngược lại, hệ truyền động của xe điện đơn giản hơn, chủ yếu gồm động cơ điện và bộ giảm tốc, với số lượng chi tiết ma sát ít. Vì vậy, sau khi qua giai đoạn đầu, tần suất lỗi cơ khí của xe điện có xu hướng "đi ngang" trong một quãng dài, giúp giảm chi phí bảo dưỡng.
Lỗi phần mềm: Không ảnh hưởng đến xu hướng bền dài hạn
Dù nhiều người dùng băn khoăn về các lỗi phần mềm trên xe điện, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc cho rằng nhóm nghiên cứu đã cân nhắc kỹ vấn đề này. Ông phân biệt rõ: lỗi phần mềm thường mang tính chức năng hoặc hiệu chỉnh, có thể xử lý bằng cập nhật, và thường tập trung ở giai đoạn đầu. Khi hệ thống đã ổn định, tần suất các lỗi này giảm đáng kể.
Trong khi đó, lỗi cơ khí thường gắn với mài mòn vật lý và có xu hướng tăng theo tuổi xe. Vì vậy, lỗi phần mềm có thể ảnh hưởng đôi chút tới trải nghiệm xe giai đoạn đầu, nhưng không làm thay đổi xu hướng bền hơn của xe điện trong trung và dài hạn, đặc biệt về mặt cơ khí.
Phản bác quan điểm: Xe điện chưa đủ già để đánh giá?
Trước ý kiến cho rằng kết quả ghi nhận xe điện "ít hỏng" chỉ vì chưa đủ già, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc nhận định đây là cách nhìn mang nhiều cảm tính. Trong nghiên cứu, nhóm đã sử dụng ba lớp bằng chứng để đảm bảo tính chính xác:
- Mô hình lý thuyết Weibull để mô tả xác suất hỏng theo tuổi và quãng đường.
- Dữ liệu bảo dưỡng, sửa chữa theo km vận hành.
- Thực nghiệm trên xe thật trong điều kiện sử dụng thực tế.
Cách tiếp cận này tránh được việc kết luận chỉ dựa trên một nguồn dữ liệu đơn lẻ, mang lại sức nặng cả về mặt học thuật lẫn giá trị tham khảo cho thị trường. Kết quả, cả ba lớp đều cho thấy cùng một xu hướng nhất quán: xe điện khi bước vào giai đoạn ổn định thì tần suất hỏng giảm rõ rệt và duy trì thấp hơn trong phần lớn vòng đời quan sát được.
Chi phí bảo dưỡng: Lợi thế rõ ràng cho xe điện
Về nguyên tắc, ít hỏng hóc hơn đồng nghĩa với ít lần vào xưởng hơn. Với xe điện, ngoài lợi thế hệ truyền động đơn giản, nghiên cứu còn ghi nhận lợi ích rõ ở hệ thống phanh. Phanh tái sinh giúp giảm sinh nhiệt và giảm mài mòn phanh ma sát, từ đó kéo dài tuổi thọ vật tư.
PGS.TS Đàm Hoàng Phúc cho biết, để có con số chi phí chính xác cần thêm dữ liệu chi tiết, nhưng về xu hướng, tổng chi phí bảo dưỡng theo vòng đời của xe điện sẽ thấp hơn, đặc biệt ở các hạng mục hao mòn cơ khí. Ông khuyên người tiêu dùng: "Xe điện bền bỉ và ít hao mòn hơn về dài hạn. Quan trọng là chọn xe phù hợp nhu cầu, sử dụng, bảo dưỡng đúng khuyến cáo và cập nhật phần mềm đầy đủ."
Triển vọng tương lai: Khoảng cách độ bền sẽ mở rộng
Trong 5–10 năm tới, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc dự đoán khoảng cách về độ bền giữa xe điện và xe xăng sẽ mở rộng theo hướng có lợi cho xe điện. Lợi thế lớn nhất của xe điện nằm ở kiến trúc công nghệ: ít chi tiết ma sát cơ khí, phanh tái sinh chia tải với phanh truyền thống, giúp giảm hao mòn. Đây là những lợi thế mang tính cấu trúc, rất khó bị đảo ngược.
Khi công nghệ pin, inverter và phần mềm ngày càng được hoàn thiện, những ưu điểm này sẽ thể hiện rõ hơn, tương tự xu hướng đã được ghi nhận trong các nghiên cứu quốc tế. Trong khi đó, xe xăng đã gần chạm trần tối ưu về giảm hao mòn cơ khí. Tại Việt Nam, yếu tố hạ tầng dịch vụ và thói quen sử dụng vẫn rất quan trọng. Nếu hệ sinh thái cho xe điện phát triển đồng đều, lợi thế dài hạn của xe điện sẽ ngày càng rõ ràng hơn.
Nghiên cứu này không chỉ cung cấp góc nhìn khoa học về độ bền của xe điện mà còn góp phần thúc đẩy sự tin tưởng của người tiêu dùng Việt Nam vào xu hướng di chuyển bền vững trong tương lai.
