Nghiên cứu Việt Nam khẳng định: Xe điện bền vượt trội sau giai đoạn đầu sử dụng
Tại Hội nghị Quốc tế về Công nghệ và Vật liệu Tiên tiến (ICMPT) 2026, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc đã trình bày báo cáo khoa học so sánh độ bền dài hạn giữa xe điện và xe xăng, mang đến góc nhìn kỹ thuật sâu sắc dựa trên dữ liệu thực nghiệm từ điều kiện sử dụng thực tế tại Việt Nam.
Động lực từ câu hỏi thị trường: Xe điện có thực sự bền?
PGS.TS Đàm Hoàng Phúc chia sẻ, động lực chính thúc đẩy nhóm nghiên cứu là câu hỏi phổ biến từ người tiêu dùng: "Xe điện có bền không, và bền theo nghĩa nào?". Ông nhấn mạnh, tại Việt Nam, dù xe điện phát triển nhanh, niềm tin của người dùng thường bị ảnh hưởng bởi trải nghiệm ban đầu hoặc sự cố đơn lẻ, trong khi xe xăng với lịch sử hàng chục năm tạo cảm giác an tâm hơn. Nghiên cứu này nhằm đưa vấn đề về bản chất kỹ thuật, dựa trên dữ liệu và quy luật vòng đời, không chỉ cảm nhận chủ quan.
Bước ngoặt sau 40.000 km: Xe điện ổn định, xe xăng bắt đầu hao mòn
Một kết quả nổi bật là sau khoảng 40.000 km, tần suất hỏng hóc của xe điện giảm nhanh và thấp hơn hẳn xe xăng. PGS.TS Phúc giải thích, đây là giai đoạn xe điện bước vào vận hành ổn định, với các trục trặc ban đầu liên quan phần mềm hoặc linh kiện điện tử giảm dần. Ngược lại, xe xăng bắt đầu tích lũy hao mòn cơ khí và lão hóa nhiệt trong hệ truyền động phức tạp.
Ông nói rõ: "Xe điện có xu hướng ổn định dần theo thời gian, còn xe xăng bắt đầu mòn dần. Sự khác biệt về kiến trúc truyền động khiến hai 'đường cong độ bền' tách nhau rõ hơn khi quãng đường tăng."
Ví dụ, ở mốc 80.000-125.000 km, xe xăng thường gặp lỗi ở các cụm hao mòn như động cơ, hộp số, hệ thống nhiên liệu, trong khi hệ truyền động xe điện đơn giản hơn, chủ yếu gồm động cơ điện và bộ giảm tốc, ít chi tiết ma sát. Do đó, sau giai đoạn đầu, tần suất lỗi cơ khí của xe điện có xu hướng "đi ngang" trong quãng dài.
Lỗi phần mềm không làm thay đổi xu hướng bền hơn của xe điện
Về lo ngại lỗi phần mềm, PGS.TS Phúc phân tích: lỗi phần mềm thường mang tính chức năng, có thể xử lý bằng cập nhật và tập trung ở giai đoạn đầu, giảm đáng kể khi hệ thống ổn định. Trong khi đó, lỗi cơ khí gắn với mài mòn vật lý và tăng theo tuổi xe. Vì vậy, lỗi phần mềm có thể ảnh hưởng trải nghiệm ban đầu, nhưng không thay đổi xu hướng bền hơn của xe điện trong trung và dài hạn, đặc biệt về mặt cơ khí.
Ba lớp bằng chứng khẳng định độ tin cậy của nghiên cứu
Để phản bác ý kiến cho rằng xe điện "ít hỏng" vì chưa đủ già, nhóm nghiên cứu sử dụng ba lớp bằng chứng: mô hình lý thuyết Weibull mô tả xác suất hỏng, dữ liệu bảo dưỡng theo km, và thực nghiệm trên xe thật. PGS.TS Phúc khẳng định: "Cả ba lớp đều cho thấy cùng xu hướng nhất quán: xe điện khi bước vào giai đoạn ổn định thì tần suất hỏng giảm rõ và duy trì thấp hơn trong phần lớn vòng đời quan sát được."
Chi phí bảo dưỡng thấp hơn nhờ ưu thế cấu trúc
Về chi phí, ít hỏng hóc đồng nghĩa ít lần vào xưởng. Xe điện không chỉ có hệ truyền động đơn giản, mà còn hưởng lợi từ phanh tái sinh, giúp giảm mài mòn phanh ma sát và kéo dài tuổi thọ vật tư. PGS.TS Phúc nhận định: "Về xu hướng, tổng chi phí bảo dưỡng theo vòng đời của xe điện sẽ thấp hơn, đặc biệt ở các hạng mục hao mòn cơ khí."
Thông điệp tới người tiêu dùng và viễn cảnh tương lai
PGS.TS Đàm Hoàng Phúc gửi thông điệp ngắn gọn: "Xe điện bền bỉ và ít hao mòn hơn về dài hạn. Quan trọng là chọn xe phù hợp nhu cầu, sử dụng, bảo dưỡng đúng khuyến cáo và cập nhật phần mềm đầy đủ."
Về tương lai 5-10 năm, ông dự báo khoảng cách độ bền sẽ mở rộng theo hướng có lợi cho xe điện, nhờ lợi thế cấu trúc ít chi tiết ma sát và phanh tái sinh. Trong khi xe xăng gần chạm trần tối ưu về giảm hao mòn, công nghệ pin và phần mềm xe điện ngày càng hoàn thiện. Tại Việt Nam, nếu hạ tầng dịch vụ phát triển đồng đều, lợi thế dài hạn của xe điện sẽ càng rõ rệt.
