Không ít người sử dụng xe tay ga tại các đô thị lớn thường có chung thắc mắc: xe chủ yếu dùng để đi chợ, đưa đón con hay chạy quãng ngắn đi làm, nhưng mức tiêu hao nhiên liệu lại cao hơn dự tính khá nhiều. Trong khi đó, nếu chạy đường dài hoặc đi đều ga hơn, lượng xăng tiêu thụ dường như lại giảm xuống đáng kể.
Thực tế, đây không hẳn là dấu hiệu cho thấy xe gặp trục trặc. Với động cơ đốt trong, đặc biệt trên xe tay ga sử dụng hộp số vô cấp CVT, việc di chuyển quãng ngắn liên tục vốn đã là điều kiện vận hành không lý tưởng, khiến mức tiêu hao nhiên liệu tăng lên.
Nguyên nhân chính từ giai đoạn khởi động nguội
Nguyên nhân lớn nhất đến từ giai đoạn khởi động nguội của động cơ. Khi mới nổ máy, động cơ chưa đạt nhiệt độ vận hành tốt nhất nên hệ thống phun xăng điện tử sẽ tự động làm giàu hỗn hợp nhiên liệu để giúp xe hoạt động ổn định hơn. Điều này đồng nghĩa lượng nhiên liệu được đưa vào buồng đốt nhiều hơn so với khi động cơ đã nóng máy.
Bên cạnh đó, dầu bôi trơn khi còn nguội thường đặc hơn, chưa đạt trạng thái lưu thông tối ưu. Ma sát bên trong động cơ vì vậy cũng lớn hơn, khiến máy phải tiêu tốn thêm nhiên liệu để duy trì hoạt động. Các nghiên cứu về hiện tượng cold start cho thấy mức tiêu hao nhiên liệu trong giai đoạn đầu vận hành luôn cao hơn đáng kể so với khi động cơ đã đạt nhiệt độ ổn định.
Điều này lý giải vì sao một chiếc xe chạy liên tục 15 km thường tiết kiệm nhiên liệu hơn so với việc chia thành nhiều lần di chuyển ngắn, chẳng hạn 5 chuyến đi, mỗi chuyến khoảng 2-3 km. Với kiểu sử dụng ngắn liên tục, động cơ gần như luôn hoạt động trong trạng thái chưa kịp nóng máy hoàn toàn đã phải tắt đi.
Vai trò của hộp số CVT và thói quen lái xe
Đáng chú ý, ngoài đặc tính của động cơ, kiểu truyền động trên xe tay ga cũng là nguyên nhân góp phần khiến mức tiêu hao nhiên liệu tăng lên khi chạy trong phố đông. Khác với xe số truyền thống, xe tay ga dùng hộp số vô cấp CVT hoạt động thông qua dây cu-roa, puly và bộ ly hợp ly tâm. Hệ thống này mang lại sự êm ái, tiện lợi nhưng phải liên tục thay đổi tỉ số truyền khi xe tăng hoặc giảm tốc.
Trong điều kiện giao thông đô thị, người lái thường xuyên phải dừng đèn đỏ, nhích ga hoặc tăng tốc lại từ trạng thái đứng yên. Việc đề-pa liên tục khiến động cơ khó duy trì vòng tua ổn định, từ đó làm tăng mức tiêu hao nhiên liệu. Những thói quen như tăng ga gấp, phanh liên tục cũng được xem là nguyên nhân phổ biến khiến xe tay ga hao xăng hơn thực tế công bố của nhà sản xuất.
Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là đa số xe tay ga hiện nay có trọng lượng lớn hơn xe số phổ thông. Cộng với thiết kế bánh nhỏ và thiên về vận hành đô thị, xe cần nhiều năng lượng hơn mỗi khi tăng tốc từ vị trí đứng yên. Khi phải lặp lại thao tác này liên tục trên quãng đường ngắn, mức tiêu hao nhiên liệu vì vậy cũng tăng lên rõ rệt.
Dù vậy, điều này không có nghĩa xe tay ga hiện đại là nhóm phương tiện uống xăng. Trên thực tế, nhiều mẫu xe tay ga phun xăng điện tử đời mới có thể đạt mức tiêu hao khá thấp nếu vận hành trong điều kiện phù hợp, chẳng hạn chạy đều ga ở tốc độ ổn định và hạn chế tăng giảm tốc đột ngột.
Bảo dưỡng định kỳ giúp cải thiện mức tiêu hao
Ngoài điều kiện sử dụng, tình trạng bảo dưỡng cũng ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tiết kiệm nhiên liệu của xe. Lọc gió bẩn, bu-gi xuống cấp, lốp non hơi hoặc bộ truyền động CVT mòn đều có thể khiến động cơ phải làm việc nặng hơn. Với những chiếc xe chủ yếu dùng để đi quãng ngắn trong nội đô, các dấu hiệu hao xăng vì vậy càng dễ xuất hiện hơn.
Theo các chuyên gia kỹ thuật, để cải thiện mức tiêu hao nhiên liệu trên xe tay ga, người dùng nên hạn chế tăng ga đột ngột, duy trì áp suất lốp đúng tiêu chuẩn và bảo dưỡng định kỳ hệ thống truyền động CVT. Với những xe thường xuyên chạy quãng đường ngắn vài cây số mỗi ngày, việc xe hao xăng hơn mức kỳ vọng thực tế là điều khá bình thường, không hẳn do động cơ gặp lỗi.
