UAV xâm nhập sân bay: Mối đe dọa nghiêm trọng và giải pháp khẩn cấp từ Cục Hàng không Việt Nam
Theo quy định pháp luật, cảng hàng không, sân bay và toàn bộ khu vực lân cận trong bán kính 8km là vùng cấm bay tuyệt đối. Tuy nhiên, hiện nay nhiều người dân vẫn đang sử dụng thiết bị bay trái quy định, gây ra những hậu quả đáng báo động.
Thiệt hại kinh tế và ảnh hưởng đến hành khách
Số liệu thống kê sơ bộ từ Vietnam Airlines cho thấy, từ ngày 17 đến 24/2, các thiết bị UAV/drone đã gây thiệt hại cho hãng lên tới 5,6 tỷ đồng. Sự việc này ảnh hưởng trực tiếp đến 9.200 hành khách, khiến họ phải chờ đợi, chuyển hướng hạ cánh, thậm chí nhiều chuyến bay đã lên tàu nhưng không thể khởi hành. Trong chưa đầy một năm qua, đã có hàng chục vụ UAV xâm nhập, ảnh hưởng trực tiếp tới 42 chuyến bay.
Phân tích từ chuyên gia hàng không
Ông Mai Mạnh Hùng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động bay thuộc Cục Hàng không Việt Nam, nhấn mạnh rằng những con số trên cho thấy nguy cơ từ UAV, flycam và các vật thể bay tự phát đã trở thành một vấn đề rất nghiêm trọng, hiện hữu và không thể xem nhẹ. "Chúng tôi đánh giá đây không còn là những vụ việc đơn lẻ mà đã có dấu hiệu tái diễn, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn khai thác bay, lịch bay của các hãng hàng không và đặc biệt là tính mạng, tài sản của hành khách, tổ bay", ông Hùng cho biết.
Ông giải thích thêm rằng trong hoạt động hàng không, chỉ cần xuất hiện một vật thể bay lạ trong khu vực tiếp cận, cất cánh hoặc hạ cánh, đã buộc các cơ quan điều hành bay và tổ lái phải áp dụng ngay lập tức các biện pháp phòng ngừa. Điều này bao gồm tăng cường quan sát, bay chờ, thay đổi phương thức tiếp cận, thậm chí tạm dừng khai thác nếu thấy có nguy cơ. Do đó, tác động của UAV không chỉ là nguy cơ va chạm trực tiếp mà còn gây xáo trộn dây chuyền tới toàn bộ hoạt động khai thác tại cảng hàng không.
Nhận thức sai lầm về vật thể bay nhỏ
Nhiều người vẫn nghĩ rằng những vật thể như diều hay flycam là nhỏ, bay tầm thấp và vô hại với máy bay. Tuy nhiên, ông Hùng khẳng định đây là một nhận thức sai lầm và rất nguy hiểm. "Thực tế cho thấy, những vật thể tưởng nhỏ bé, đơn giản như diều, bóng bay, flycam dân dụng hay UAV cỡ nhỏ cũng hoàn toàn có thể xâm nhập vùng trời ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động bay nếu được thả hoặc điều khiển gần khu vực sân bay", ông nói.
Flycam dân dụng hiện nay có khả năng đạt độ cao đáng kể, còn một chiếc diều thông thường, trong điều kiện gió thuận, cũng có thể bay cao tới vài trăm mét. Trong hàng không, mức độ vấn đề không chỉ nằm ở con số bay cao bao nhiêu mét, mà quan trọng là bay ở đâu. Chỉ cần vật thể bay xuất hiện trong khu vực cấm bay, khu vực hạn chế bay, hoặc trong hành lang cất cánh, hạ cánh của tàu bay, sẽ bị coi là hành vi xâm phạm vùng an toàn bay và tiềm ẩn nguy cơ rủi ro hết sức lớn.
Kịch bản xấu nhất khi UAV va chạm với máy bay
Giai đoạn cất-hạ cánh là những thời điểm nhạy cảm nhất trong toàn bộ chuyến bay, bởi đây là lúc tàu bay hoạt động ở độ cao thấp, tốc độ lớn. Ông Hùng cảnh báo rằng nếu UAV hoặc vật thể bay lạ va chạm với máy bay ở thời điểm này, hậu quả có thể rất nghiêm trọng. Kịch bản xấu bao gồm việc vật thể lạ va chạm vào kính buồng lái, thân máy bay, cánh, cánh quạt hoặc động cơ. Nếu động cơ hút phải vật thể lạ, nguy cơ hỏng hóc kỹ thuật hoàn toàn có thể xảy ra.
"Do đó, về mặt chuyên môn, ngành hàng không không coi UAV là vật thể nhỏ, ít nguy hiểm, mà xác định đây là mối đe dọa trực tiếp đối với an toàn bay, nhất là trong khu vực lân cận sân bay", ông nhấn mạnh.
Giải pháp công nghệ và pháp lý
Ông Hùng cho biết Việt Nam hoàn toàn có thể nghiên cứu, từng bước áp dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến để kiểm soát UAV, như bản đồ số khu vực cấm bay, định danh thiết bị từ xa, cảm biến phát hiện UAV, thiết bị quan sát chuyên dụng, radar tầm thấp hoặc các hệ thống cảnh báo sớm. Tuy nhiên, việc này cần được triển khai đồng bộ cả về pháp lý, kỹ thuật, tổ chức thực hiện và phân định thẩm quyền.
Đối với các biện pháp như chế áp tín hiệu, gây nhiễu hay vô hiệu hóa UAV vi phạm, có liên quan đến quốc phòng, an ninh, quản lý tần số vô tuyến điện và phải được thực hiện rất chặt chẽ. Vì vậy, hướng đi phù hợp của Việt Nam trước mắt là ưu tiên phát hiện sớm, cảnh báo sớm, phối hợp phản ứng nhanh, sau đó từng bước hoàn thiện cơ chế pháp lý và đầu tư công nghệ phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Cần tăng cường chế tài xử phạt
Ông Hùng nhận định rằng mặc dù cơ quan quản lý đã có quy định xử lý, nhưng trong bối cảnh hiện nay, hiệu quả răn đe trên thực tế còn thấp, cần tiếp tục tăng nặng chế tài xử phạt. "Nhiều trường hợp vi phạm xuất phát từ tâm lý chủ quan, thiếu hiểu biết pháp luật, hoặc chưa nhận thức đầy đủ rằng hành vi thả diều, điều khiển flycam, UAV gần sân bay có thể gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng", ông nói.
Để phòng ngừa từ sớm, ông đề xuất triển khai đồng thời nhiều nhóm giải pháp:
- Tăng cường truyền thông, tuyên truyền đúng đối tượng, đặc biệt tại các khu dân cư, trường học, khu du lịch, khu vực chung quanh sân bay.
- Hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa hàng không dân dụng, quân đội, công an và chính quyền địa phương để phát hiện nhanh, xử lý nhanh ngay từ hiện trường.
- Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đầu tư các hệ thống phát hiện sớm UAV tại các cảng hàng không trọng điểm.
- Kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, công khai kết quả xử lý để nâng cao tính răn đe và giáo dục phòng ngừa chung.
Cuộc trao đổi với ông Mai Mạnh Hùng đã làm rõ hơn về mức độ nghiêm trọng của vấn đề UAV xâm nhập sân bay và những biện pháp khẩn cấp mà Cục Hàng không Việt Nam đang triển khai để bảo đảm an toàn bay.
