TP.HCM đẩy mạnh đầu tư hệ thống metro: Giải pháp chiến lược cho giao thông và phát triển đô thị
Thực trạng giao thông ùn tắc tại Thành phố Hồ Chí Minh đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải phát triển mạnh mẽ hệ thống đường sắt đô thị hiện đại và đồng bộ. Hệ thống này được kỳ vọng sẽ đóng vai trò trụ cột trong mạng lưới vận tải hành khách công cộng của thành phố, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Kế hoạch phát triển đầy tham vọng
Theo kế hoạch phát triển giao thông công cộng của Thành phố Hồ Chí Minh, tỷ lệ vận tải hành khách bằng đường sắt đô thị (metro) dự kiến đạt 20-30% vào năm 2030, tăng lên 35-50% vào năm 2035 và 50-60% vào năm 2045. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc đẩy nhanh đầu tư vào hệ thống metro, không chỉ như một giải pháp giao thông mà còn là chiến lược để tái cấu trúc không gian đô thị, kinh tế và môi trường sống.
Về quy hoạch, từ nay đến năm 2035, thành phố dự kiến đầu tư 28 tuyến metro với tổng chiều dài khoảng 1.024 km. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ có 13 tuyến dài khoảng 582 km, bao gồm cả tuyến đường sắt quốc gia Thủ Thiêm-Long Thành được chuyển đổi thành đường sắt đô thị. Khu vực Bình Dương trước đây sẽ có 12 tuyến dài 305 km, và khu vực Bà Rịa-Vũng Tàu trước đây có ba tuyến dài 125 km.
Tuyến metro chiến lược và khởi công dự án quan trọng
Một trong những dự án đáng chú ý là tuyến metro Thủ Thiêm-Long Thành, kết nối trung tâm mới Thủ Thiêm với Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Tuyến này không chỉ phục vụ vận tải hành khách mà còn có ý nghĩa chiến lược trong việc hình thành hành lang phát triển kinh tế-dịch vụ-logistics liên vùng giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai.
Mở đầu cho giai đoạn 2025-2030, thành phố đã chính thức khởi công xây dựng tuyến metro số 2 (Bến Thành-Tham Lương) với tổng chiều dài khoảng 11,3 km, bao gồm 10 ga ngầm, một ga trên cao và một khu depot. Dự án sử dụng nguồn vốn ngân sách thành phố và được đánh giá có ý nghĩa chiến lược trong việc hình thành mạng lưới đường sắt đô thị, từng bước định hình các không gian phát triển đô thị-kinh tế đa trung tâm.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Bùi Xuân Cường nhấn mạnh: "Tuyến metro số 2 khi hoàn thành sẽ trở thành bộ phận quan trọng trong hệ thống hạ tầng hiện đại của thành phố, tạo trục giao thông công cộng liên thông giữa Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất và Cảng hàng không quốc tế Long Thành." Qua đó, dự án góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội và khẳng định vai trò của Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới.
Cơ chế đặc thù và định hướng tương lai
Việc khởi công tuyến metro số 2 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu dự án đầu tiên của thành phố được triển khai theo các cơ chế, chính sách đặc thù về phát triển đường sắt đô thị. Đồng chí Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, khẳng định: "Thành phố Hồ Chí Minh có được cơ chế thực hiện đầu tư metro thông thoáng như hiện nay là nhờ các nghị quyết đặc thù của Trung ương." Với các cơ chế này, thành phố có thể chỉ định thầu thay vì tổ chức đấu thầu và chủ động áp dụng quy trình rút gọn, giúp tiết kiệm thời gian và tạo động lực cho nhà đầu tư.
Thành phố xác định, trước năm 2035 sẽ ưu tiên đầu tư 9 tuyến metro, bao gồm 7 tuyến đã được phê duyệt, kết nối trung tâm thành phố với các khu đô thị, khu công nghiệp và địa bàn Bình Dương cũ. Theo kế hoạch, các dự án sẽ hoàn thành báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế FEED giai đoạn 2026-2027, giải phóng mặt bằng giai đoạn 2027-2028 và triển khai xây dựng từ 2027-2035.
Ý kiến chuyên gia và tầm nhìn dài hạn
Theo các chuyên gia đô thị, metro không thể phát huy hiệu quả nếu triển khai rời rạc từng tuyến. Thành phố cần xác định phát triển đồng thời nhiều tuyến trọng điểm, tạo mạng lưới kết nối sớm để hình thành thói quen sử dụng giao thông công cộng. Khi mạng lưới đạt quy mô tối thiểu, hiệu quả khai thác sẽ tăng theo cấp số nhân.
Đường sắt đô thị, nếu được thúc đẩy bằng tư duy đột phá và hành động nhất quán, sẽ không chỉ là phương tiện vận tải; đó còn là con đường góp phần để Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vai trò đầu tàu, dẫn dắt tăng trưởng của vùng kinh tế trọng điểm phía nam và cả nước trong những thập niên tới.
