TP.HCM chuẩn bị miễn phí 135 tuyến xe buýt nội tỉnh từ cuối tháng 4/2026
Thành phố Hồ Chí Minh đang tích cực triển khai chính sách miễn phí xe buýt, với mục tiêu ban đầu áp dụng cho 135 tuyến nội tỉnh, dự kiến bắt đầu từ ngày 30/4/2026. Ông Bùi Hòa An, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, cho biết đây là một chính sách an sinh xã hội quan trọng, nhằm hỗ trợ người dân giảm chi phí đi lại trong bối cảnh giá nhiên liệu và sinh hoạt tăng cao. Hơn nữa, thành phố kỳ vọng chính sách này sẽ thúc đẩy người dân chuyển từ xe cá nhân sang phương tiện công cộng, từ đó giảm thiểu ùn tắc giao thông, tai nạn và ô nhiễm môi trường.
Mạng lưới xe buýt và kế hoạch miễn phí chi tiết
Hiện tại, TP.HCM có khoảng 180 tuyến xe buýt, trong đó bao gồm 135 tuyến nội tỉnh và 45 tuyến liên tỉnh. Các tuyến liên tỉnh sẽ chưa được miễn phí ngay do liên quan đến thẩm quyền của nhiều địa phương và cần thời gian hoàn thiện cơ sở pháp lý. Trong số 135 tuyến nội tỉnh, có 109 tuyến được ngân sách trợ giá và tổ chức đấu thầu, cùng 26 tuyến hoạt động theo cơ chế thị trường mà chưa nhận trợ giá. Sở Xây dựng nhấn mạnh rằng hai nhóm này có đặc điểm khác biệt, đòi hỏi cách thức triển khai phù hợp để đảm bảo hiệu quả.
Về lâu dài, thành phố có kế hoạch tái cấu trúc mạng lưới giao thông công cộng, với mục tiêu thiết lập các điểm dừng xe buýt cách nhau khoảng 300 đến 500 mét trên các trục giao thông chính, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận và trung chuyển.
Lộ trình và ngân sách được tính toán kỹ lưỡng
Sở Xây dựng đã báo cáo Ủy ban Nhân dân TP.HCM để trình Hội đồng Nhân dân thành phố xây dựng nghị quyết theo trình tự rút gọn. Quá trình này bao gồm việc lấy ý kiến từ các sở, ngành liên quan và phản biện của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP.HCM, nhằm đảm bảo chính sách vừa tuân thủ quy định, vừa khả thi trong thực tế. Nếu tiến độ thuận lợi, nghị quyết dự kiến được thông qua vào cuối tháng 4/2026, và chính sách miễn phí sẽ chính thức áp dụng từ ngày 30/4.
Về ngân sách, tổng kinh phí ước tính khoảng 930 tỷ đồng cho 8 tháng cuối năm 2026, áp dụng riêng cho 135 tuyến nội tỉnh. Con số này được tính toán dựa trên dữ liệu thực tế, bao gồm số lượng tuyến, phương tiện, sản lượng hành khách và dự báo tăng trưởng khi miễn phí. Trong năm 2025, hệ thống xe buýt đã phục vụ khoảng 97 triệu lượt khách, và qua các đợt thử nghiệm miễn phí trước đây, lượng khách đã tăng khoảng 30%.
Giải pháp kiểm soát và đảm bảo chất lượng dịch vụ
Để ngăn ngừa thất thoát ngân sách, Sở Xây dựng đang phối hợp với các sở, ngành nghiên cứu quy định pháp luật nhằm lựa chọn phương án tối ưu. Nguyên tắc chung là đảm bảo tính công khai, minh bạch và sử dụng ngân sách đúng mục đích, đồng thời hài hòa với lợi ích của các doanh nghiệp vận tải. Việc kiểm soát số lượng hành khách sẽ được thực hiện thông qua hệ thống thẻ vé điện tử, với hơn 120 tuyến xe buýt đã được lắp đặt thiết bị thanh toán không tiền mặt trên tổng số 1.900 phương tiện.
Hệ thống này cho phép thanh toán liên thông giữa các loại hình giao thông công cộng như xe buýt, metro, buýt sông và xe đạp công cộng. Trong giai đoạn đầu, hành khách vẫn phải quẹt thẻ khi lên xe dù không phải trả tiền, nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu để thống kê và đánh giá hiệu quả. Thành phố cũng định hướng tích hợp thẻ xe buýt với nền tảng định danh điện tử VNeID để nâng cao khả năng kiểm soát trong tương lai.
Về chất lượng dịch vụ, dù miễn phí, các tiêu chuẩn về thời gian, tần suất và chất lượng phương tiện vẫn được duy trì theo hợp đồng với doanh nghiệp. Hệ thống camera trên xe và dữ liệu vé điện tử sẽ hỗ trợ giám sát, cùng với việc tiếp nhận phản ánh từ người dân qua tổng đài 1022 và mạng xã hội. Sở Xây dựng cam kết tổ chức tập huấn cho lái xe và tiếp viên để nâng cao chất lượng phục vụ, với quan điểm rằng chất lượng phải được cải thiện chứ không giảm sút.
Đánh giá hiệu quả và ý kiến chuyên gia
TP.HCM sẽ áp dụng nhiều phương pháp để đánh giá hiệu quả của chính sách, bao gồm phân tích dữ liệu tổng sản lượng xe buýt, đo tốc độ lưu thông bình quân, mật độ xe giờ cao điểm qua camera, và lượng phát thải từ các trạm quan trắc. TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, nhấn mạnh rằng việc chi ngân sách lớn phải đi kèm cam kết về sản lượng và cơ chế giám sát chặt chẽ.
Ông cũng đề xuất tái cấu trúc hệ thống theo hướng linh hoạt hơn, chẳng hạn phát triển xe buýt cỡ nhỏ để phù hợp với khoảng 72% tuyến đường có bề rộng dưới 6 mét. Ngoài ra, chuyên gia khuyến nghị cán bộ, công chức nên đi đầu trong việc sử dụng xe buýt để làm gương, vì nhóm này có lịch trình ổn định và phù hợp với biểu đồ chạy xe. Ứng dụng MultiGo và thẻ MultiPass cũng sẽ hỗ trợ người dân trong việc tra cứu lộ trình và thanh toán, với toàn bộ hệ thống vé điện tử dự kiến hoàn thành trong quý 2/2026.
