Theo báo cáo tại cuộc họp mới đây, Giám đốc Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh Trần Quang Lâm cho biết, thành phố dự kiến triển khai 40 dự án vốn ngân sách và 4 dự án xã hội hóa để di dời tổng cộng 23.429 căn nhà ven kênh rạch. Trong đó, các phường Chánh Hưng, Bình Đông, Phú Định thuộc Quận 8 (cũ) chiếm hơn 15.200 căn, tương đương 65,14% tổng khối lượng toàn thành phố.
Thực trạng tồn tại hàng chục nghìn căn nhà tạm bợ, lấn chiếm hành lang sông ngòi trong thời gian dài không chỉ gây áp lực lên hạ tầng, ô nhiễm môi trường nghiêm trọng mà còn tiềm ẩn rủi ro lớn về an toàn dân sinh trước biến đổi khí hậu. Tại xã Nhà Bè, hơn 2.500 căn nhà và khu đất trên, ven kênh rạch dài 33,684km cần di dời, tập trung dọc các tuyến như Kênh Cây Khô, Rạch Ông Lớn, Rạch Xóm Đình, Rạch Bần Bọng, Rạch Cá Tra, Rạch Tư Chấp, Rạch Đình. Nhiều căn nhà chân cọc gỗ lỏng lẻo đứng trước nguy cơ sạt lở cấp bách khi mùa mưa bão 2026 đến gần.
Các đại biểu tham dự cuộc họp thống nhất rằng việc di dời không chỉ là chỉnh trang đô thị mà là chương trình lớn liên quan trực tiếp đến sinh mệnh và đời sống của hàng chục nghìn hộ dân, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.
Tháo gỡ điểm nghẽn bằng cơ chế phân cấp và giao quyền
Tại cuộc họp, các đại biểu đã chỉ ra những rào cản khiến việc di dời chưa triển khai dứt điểm, bao gồm vướng mắc pháp lý đất đai và áp lực nguồn lực tài chính khổng lồ. Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Võ Văn Minh nhấn mạnh cần vận dụng Nghị quyết 260/2025/QH15 để giao quyền mạnh mẽ cho lãnh đạo xã, phường trong đầu tư công. Bí thư Đảng ủy các xã, phường phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo Chủ tịch Ủy ban nhân dân cùng cấp lập dự án, chịu trách nhiệm về tiến độ và chất lượng. Việc ủy quyền cho lãnh đạo cấp cơ sở, đặc biệt tại các điểm nóng như xã Nhà Bè hay các phường thuộc Quận 8 (cũ), được xem là chìa khóa để rút ngắn quy trình thủ tục.
Khi lãnh đạo xã, phường được chủ động khảo sát, lập dự toán hỗ trợ và trực tiếp điều hành các dự án hạ tầng kỹ thuật phục vụ tái định cư tại chỗ, tiến độ sẽ được đẩy nhanh đáng kể, giúp địa phương phản ứng tức thời với các tình huống sạt lở nguy hiểm và bảo đảm tính sát thực trong hiệp thương bồi thường.
Giải pháp về nguồn vốn và quỹ nhà tái định cư
Về nguồn vốn, thành phố xác định tận dụng nguồn vốn BT (Xây dựng-Chuyển giao) theo mô hình thế hệ mới là giải pháp chiến lược để vượt rào về thời gian. Đồng chí Võ Văn Minh yêu cầu bằng mọi cách phải huy động nguồn lực xã hội hóa để kiến tạo quỹ nhà tái định cư sớm nhất, không để dân phải chờ dự án quá lâu. Song song đó, lãnh đạo các địa phương phải khẩn trương rà soát triệt để quỹ đất công và các quy hoạch xây dựng hiện hữu để ưu tiên cho nhà ở xã hội. Điều này giúp giảm chi phí giải phóng mặt bằng, bảo đảm người dân được tái định cư tại chỗ, không xáo trộn sinh kế và các mối quan hệ xã hội lâu đời.
Đồng chí Võ Văn Minh nhấn mạnh: Chương trình di dời nhà ven kênh rạch là thước đo hiệu quả của cả hệ thống chính trị trong nhiệm kỳ này, yêu cầu các đơn vị thực hiện nghiêm phương châm: Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ nguồn lực.
Các đại biểu nhất trí đề xuất giao Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các sở, ngành liên quan phối hợp chặt chẽ với các phường Chánh Hưng, Bình Đông, Phú Định (Quận 8 cũ) và xã Nhà Bè để rà soát tổng thể nhu cầu tái định cư. Việc di dời phải gắn với mục tiêu người dân có nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Quỹ nhà ở xã hội phải được quy hoạch đồng bộ về hạ tầng giao thông, điện nước, trường học và y tế. Đối với các trường hợp khó khăn về pháp lý đất đai đặc thù của nhà ven kênh, thành phố sẽ có cơ chế hỗ trợ đặc thù để bảo đảm mọi hộ dân đều có quyền tiếp cận suất tái định cư tối thiểu, ổn định cuộc sống lâu dài.
