Bộ Xây dựng đề xuất tiêu chuẩn quốc gia rút ngắn thời gian xử lý sự cố đường cao tốc
Bộ Xây dựng đang tiến hành lấy ý kiến về dự thảo Tiêu chuẩn Quốc gia (TCQG) với tiêu đề Tiêu chuẩn Quản lý và khai thác đường cao tốc - Tuần đường và xử lý sự cố trên đường cao tốc. Động thái này nhằm giải quyết tình trạng kéo dài thời gian giải tỏa hiện trường khi xảy ra sự cố, vốn đang gây ùn tắc nghiêm trọng và ảnh hưởng đến an toàn giao thông.
Thực trạng chậm trễ trong xử lý sự cố
Hiện nay, việc xử lý sự cố trên các tuyến cao tốc thường tiêu tốn nhiều thời gian. Theo thống kê từ Cục Đường bộ Việt Nam, một vụ tai nạn va chạm trung bình mất khoảng 2,5 giờ để giải quyết. Các ví dụ điển hình bao gồm vụ tai nạn liên hoàn trên cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây vào tháng 2/2024, cần đến 3 giờ để thông xe, và vụ tai nạn nghiêm trọng trên cao tốc Cam Lộ - La Sơn cùng tháng, khiến dòng xe bị tắc nghẽn hơn 6 tiếng đồng hồ.
Nguyên nhân chính của sự chậm trễ này xuất phát từ hệ thống phát hiện và cảnh báo vẫn còn mang tính thủ công. Thời gian phát hiện sự cố thường kéo dài từ 15-30 phút, do phụ thuộc hoàn toàn vào tin báo từ người dân qua đường dây nóng. Công tác cảnh báo từ xa cũng diễn ra chậm chạp, mất từ 30-60 phút, chủ yếu dựa vào kênh VOV hoặc biển báo giấy, dẫn đến việc các phương tiện phía sau tiếp tục lao vào khu vực ùn tắc.
Đặc biệt, trên các tuyến cao tốc phân kỳ đầu tư (chỉ có 2 làn và thiếu làn khẩn cấp liên tục), xe cứu hộ không thể tiếp cận trực tiếp từ phía sau mà phải đi đường vòng, làm tăng thời gian giải tỏa lên đến 4-8 giờ.
Giải pháp với tiêu chuẩn mới và công nghệ tiên tiến
Để khắc phục triệt để tình trạng này, dự thảo TCQG lần đầu tiên lượng hóa toàn bộ quy trình xử lý sự cố thành các mốc thời gian (KPI) bắt buộc. Cụ thể:
- Việc phát hiện và xác nhận sự cố sẽ được rút ngắn xuống chỉ còn 0-15 phút.
- Lực lượng tuần đường và đội phản ứng phải có mặt tại hiện trường trong vòng 0-30 phút.
- Đối với sự cố nhỏ hoặc vừa (như hỏng xe hoặc va chạm nhẹ), tổng thời gian xử lý và khôi phục lưu thông bình thường là từ 30 phút đến tối đa 120 phút.
- Đối với sự cố lớn (tai nạn nghiêm trọng có thương vong), tổng thời gian xử lý tuyệt đối không vượt quá 240 phút (4 giờ), trừ trường hợp thiên tai hoặc thảm họa.
Trong các vụ tai nạn lớn, Cảnh sát giao thông sẽ đóng vai trò lực lượng nòng cốt chỉ huy toàn bộ hiện trường để đẩy nhanh tốc độ giải quyết.
Ứng dụng công nghệ làm chìa khóa thành công
Để đạt được các mốc thời gian lý tưởng trên, công nghệ sẽ đóng vai trò then chốt. Dự thảo quy định việc bắt buộc ứng dụng hệ thống giao thông thông minh (ITS) trong quản lý vận hành. Thay vì chờ đợi người dân báo tin, sự cố sẽ được phát hiện và xác nhận gần như tự động và ngay lập tức.
Hệ thống camera giám sát trên tuyến sẽ kết hợp với công nghệ phân tích dữ liệu dòng xe bằng trí tuệ nhân tạo (AI) để tự động chỉ điểm vị trí bất thường. Việc cảnh báo từ xa sẽ được thực hiện tức thì thông qua hệ thống biển báo điện tử (VMS) và các ứng dụng dẫn đường theo thời gian thực, giúp các phương tiện đi sau chủ động chuyển hướng, giảm thiểu rủi ro tai nạn liên hoàn và không cản trở đường đi của xe cứu hộ.
Hướng tới tiêu chuẩn quốc tế
Việc áp dụng các KPI khắt khe này phản ánh tham vọng của ngành giao thông Việt Nam trong việc tiệm cận với tiêu chuẩn của các quốc gia phát triển. Hiện tại, Mỹ đang áp dụng quy tắc 90 phút (giải tỏa mọi sự cố trong vòng 90 phút kể từ khi tiếp cận hiện trường) và phát hiện tai nạn chỉ trong 2-5 phút. Tại Nhật Bản, mạng lưới camera phủ kín giúp phát hiện sự cố chỉ từ 2 đến 8 giây, với thời gian phản ứng chỉ 5 phút. Trong khi đó, các cao tốc thông minh tại Trung Quốc ứng dụng camera AI giúp phát hiện sự cố trong vài giây, giảm 30-40% thời gian phản ứng và tăng năng lực thông hành lên 20-30%.
Theo Lộc Liên, dự thảo này hứa hẹn mang lại sự cải thiện đáng kể trong việc quản lý và vận hành đường cao tốc, góp phần nâng cao an toàn và hiệu quả giao thông tại Việt Nam.
