"Nếu không đạp hết ga, sẽ không kích hoạt được trạng thái cung cấp nhiên liệu tối đa, dẫn đến kết quả đo 'sạch giả tạo', không phản ánh đúng thực tế", ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam, phát biểu tại Hội nghị trao đổi về công tác kiểm tra khí thải ô tô diễn ra ngày 24/3. Ông nhấn mạnh rằng quy trình mới này là cần thiết để đảm bảo tính chính xác trong việc đánh giá mức độ ô nhiễm từ phương tiện giao thông.
Lý Do Phải Đạp Hết Ga: Tránh Kết Quả 'Sạch Giả Tạo'
Theo Phó Cục trưởng Nguyễn Tô An, phương pháp đo khí thải bằng chu trình gia tốc tự do đã được áp dụng tại Việt Nam từ năm 1999 và đã được chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn quốc gia cũng như quốc tế. Tuy nhiên, trước đây, việc kiểm tra chỉ thực hiện ở khoảng 90% vòng tua cực đại, với thời gian đạp ga kéo dài từ 2 đến 5 giây, điều này chưa phản ánh đầy đủ tình trạng phát thải thực tế của động cơ.
Từ ngày 1/3/2026, một quy trình mới sẽ được áp dụng, nhằm đưa động cơ tới trạng thái phát thải lớn nhất trong thời gian rất ngắn, dưới 1 giây. "Cách làm này giúp bộc lộ rõ các bất thường của hệ thống phun nhiên liệu, nạp khí, tăng áp hoặc xử lý khí thải mà các phương pháp trước đây khó phát hiện", ông An giải thích.
Động Cơ Diesel: Tại Sao Cần Nhiên Liệu Tối Đa?
Lãnh đạo Cục Đăng kiểm lý giải rằng, với động cơ diesel, tốc độ không được điều khiển bằng bướm ga như động cơ xăng, mà phụ thuộc hoàn toàn vào lượng nhiên liệu phun vào. Khi xe ở trạng thái không tải, nếu chỉ đạp ga một nửa hành trình, lượng nhiên liệu đưa vào buồng đốt sẽ rất nhỏ, dẫn đến quá trình cháy gần như hoàn toàn và tạo ra lượng khói thấp. Điều này không phản ánh đúng tình trạng phát thải khi xe vận hành thực tế dưới tải nặng.
Ngược lại, khi đạp hết ga, hệ thống bơm cao áp sẽ cung cấp lượng nhiên liệu tối đa, đưa động cơ lên vùng vòng tua cao hơn. Từ đó, quy trình này giúp xác định chính xác mức phát thải lớn nhất và phát hiện các lỗi kỹ thuật tiềm ẩn mà có thể bị bỏ qua trong các kiểm tra thông thường.
Lo Ngại Về Hư Hỏng Động Cơ: Có Đáng Sợ?
Trước những lo ngại của doanh nghiệp vận tải về nguy cơ hư hỏng động cơ khi phải đạp hết ga, lãnh đạo Cục Đăng kiểm khẳng định quy trình này vẫn nằm trong giới hạn an toàn. Theo đó, mọi động cơ diesel, kể cả loại cũ sử dụng bơm cao áp cơ khí, đều được trang bị bộ điều tốc (governor) có nhiệm vụ tự động cắt giảm nhiên liệu khi đạt vòng tua tối đa thiết kế, nhằm bảo vệ động cơ khỏi hư hại.
"Vòng tua cực đại hoàn toàn nằm trong giới hạn chịu đựng của vật liệu do nhà sản xuất tính toán. Thao tác tăng tốc diễn ra rất ngắn và có kiểm soát nên không gây ảnh hưởng nếu xe ở trạng thái vận hành bình thường", ông An nói thêm.
Phản Đối Từ Hiệp Hội Vận Tải
Tuy nhiên, Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam lại cho rằng việc ép động cơ cũ chạy tối đa công suất ở chế độ không tải có thể gây ma sát lớn, ảnh hưởng đến tuổi thọ động cơ hoặc thậm chí dẫn đến hư hỏng. Hiệp hội đề xuất chỉ nên đạp ga ở mức trung bình, khoảng 2.000–3.000 vòng/phút, để giảm thiểu rủi ro.
Ở góc nhìn chuyên gia, ông Nguyễn Minh Đồng, người từng làm việc nhiều năm trong lĩnh vực ô tô, nhận định cách tiếp cận của cơ quan quản lý có cơ sở khi muốn đo trạng thái phát thải lớn nhất. Tuy nhiên, ông Đồng lưu ý: "Đo được mức phát thải lớn nhất không đồng nghĩa với đánh giá đúng mức phát thải trong thực tế sử dụng", cho thấy vẫn cần cân nhắc giữa lý thuyết và thực tiễn.
Bảo Dưỡng Đúng Cách: Chìa Khóa Để Vượt Qua Kiểm Định
Không chỉ tập trung vào vấn đề kỹ thuật, Cục Đăng kiểm cho rằng việc siết chặt kiểm tra khí thải còn nhằm thay đổi thói quen sử dụng phương tiện của người dân. "Trước đây, nhiều chủ xe chưa chú trọng bảo dưỡng định kỳ, chỉ sửa chữa khi xe hư hỏng. Khi áp dụng quy trình nghiêm ngặt hơn, những phương tiện này khó vượt qua kiểm định, buộc phải sửa chữa, gây tốn thời gian và chi phí", ông Nguyễn Tô An cho hay.
Số liệu thống kê gần một tháng triển khai cho thấy tỷ lệ xe không đạt tiêu chuẩn khí thải đã tăng mạnh, với xe xăng tăng hơn gấp đôi và xe diesel tăng hơn ba lần. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tình trạng xe xuống cấp và thiếu bảo dưỡng thường xuyên.
Lợi Ích Kinh Tế Từ Bảo Dưỡng Định Kỳ
Theo lãnh đạo Cục Đăng kiểm, nếu phương tiện được chăm sóc đúng khuyến cáo của nhà sản xuất, không chỉ dễ dàng vượt qua kiểm định mà còn mang lại lợi ích kinh tế đáng kể. "Chẳng hạn, một xe không được bảo dưỡng có thể tiêu hao 17 - 18 lít nhiên liệu/100 km, trong khi sau khi bảo dưỡng đúng cách, mức tiêu hao có thể giảm xuống khoảng 15 lít. Với xe vận tải chạy hàng nghìn cây số mỗi tháng, khoản tiết kiệm là đáng kể", ông An lý giải.
Ông còn nói thêm rằng việc duy trì tình trạng kỹ thuật tốt không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ động cơ mà còn đảm bảo an toàn giao thông cho người sử dụng. Ông An khẳng định: "Nếu đăng kiểm viên thực hiện đúng quy trình và phương tiện được bảo dưỡng đầy đủ, sẽ không xảy ra hư hỏng trong quá trình kiểm định. Ngược lại, những hư hỏng phát sinh thường là do tình trạng kỹ thuật đã tồn tại từ trước và sẽ bộc lộ khi kiểm tra".
Mục Tiêu Cuối Cùng: Bảo Vệ Môi Trường Và Sức Khỏe Cộng Đồng
"Việc kiểm soát khí thải không nhằm gây khó khăn mà hướng tới mục tiêu bảo vệ môi trường, cải thiện chất lượng không khí và sức khỏe cộng đồng, đồng thời buộc chủ phương tiện thay đổi thói quen sử dụng xe theo hướng bền vững hơn", lãnh đạo Cục Đăng kiểm nhấn mạnh. Qua đó, ông hy vọng rằng các biện pháp mới sẽ thúc đẩy ý thức bảo dưỡng và sử dụng phương tiện một cách có trách nhiệm hơn trong tương lai.
