Bộ Xây dựng siết chặt yêu cầu với hồ sơ dự án đường sắt TP.HCM - Cần Thơ
Trong văn bản kết luận cuộc họp do Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng chủ trì trước Tết Nguyên đán 2026, hạn nộp hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt TP.HCM - Cần Thơ đã được nêu rõ. Theo đó, hồ sơ dự án cần được rà soát và bổ sung toàn diện, với trọng tâm đặt vào việc dự báo chính xác nhu cầu vận tải trên hành lang kinh tế trọng điểm này.
Trọng tâm là phân tích nhu cầu vận tải và cạnh tranh nguồn lực
Bộ Xây dựng yêu cầu phải tính toán lại sự phân bổ giữa các phương thức vận tải hiện có như đường bộ, đường thủy, hàng hải và hàng không. Đồng thời, cần cập nhật các kịch bản tăng trưởng kinh tế và bối cảnh mở rộng hệ thống đường cao tốc trong khu vực. Dữ liệu phải làm rõ:
- Luồng hành khách và hàng hóa cụ thể
- Điểm đi và điểm đến chi tiết
- Vai trò thực tế của tuyến đường sắt trong hệ thống giao thông tổng thể
Bộ cũng nhấn mạnh việc củng cố tính cần thiết của dự án, coi đây là cơ sở then chốt khi dự án phải cạnh tranh nguồn lực với nhiều công trình hạ tầng lớn khác trên cả nước.
Yêu cầu kỹ thuật chi tiết và tính toán dài hạn
Về mặt kỹ thuật, hồ sơ phải làm rõ cơ sở lựa chọn quy mô tuyến trong giai đoạn phân kỳ (đường đơn hay đường đôi), đồng thời bổ sung phương án đầu tư các cầu theo quy mô dài hạn. Đặc biệt, Bộ đã thống nhất phương án cầu Cần Thơ 2 dùng chung cho đường sắt và đường bộ, do đó yêu cầu các tính toán kỹ thuật - kinh tế phải bám sát phương án này.
Tư vấn cần bổ sung:
- Bảng so sánh chi tiết các phương án tốc độ thiết kế 120km/h, 160km/h và 200km/h
- Phân tích lựa chọn tuyến đi trên cao hay đi trên mặt đất, đặc biệt khi qua các khu vực đô thị
- Phương án phân kỳ đầu tư để tránh gián đoạn khai thác
Một điểm nhấn quan trọng khác là phương án ga Cần Thơ phải đảm bảo kết nối thuận lợi với tuyến đường sắt Cần Thơ - Cà Mau trong tương lai, tránh tình trạng đầu tư chồng chéo và lãng phí nguồn lực.
Bổ sung chi phí vận hành và huy động vốn
Không chỉ tập trung vào giai đoạn xây dựng, Bộ Xây dựng yêu cầu hồ sơ lần này phải bổ sung ước tính chi phí vận hành, bảo dưỡng, duy tu và sửa chữa lớn trong suốt vòng đời dự án. Đồng thời, cần rà soát lại tổng mức đầu tư và phương án huy động vốn một cách toàn diện.
Thông tin chi tiết về tuyến đường sắt tỷ đô
Theo báo cáo nghiên cứu tiền khả thi của Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận gửi Bộ Xây dựng vào cuối tháng 9/2025, tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ có những thông số kỹ thuật chính:
- Tổng chiều dài: khoảng 175km
- Loại hình: đường sắt điện khí hóa, khổ tiêu chuẩn 1.435mm
- Chức năng: vận chuyển chung hành khách và hàng hóa
- Giai đoạn 1: đầu tư đường đơn, điện khí hóa, tốc độ thiết kế 160km/h
- Định hướng lâu dài: phát triển thành đường đôi
Tuyến đi qua 5 địa phương gồm TP.HCM, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cần Thơ, được kỳ vọng sẽ chia sẻ áp lực đáng kể cho hệ thống đường bộ trên hành lang kinh tế trọng điểm phía Nam.
Đề xuất đầu tư bằng vốn ngân sách nhà nước
Để hiện thực hóa dự án này, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận kiến nghị áp dụng hình thức đầu tư công bằng vốn ngân sách nhà nước. Lý do được đưa ra là kinh nghiệm quốc tế cho thấy các dự án đường sắt theo hình thức PPP (đối tác công tư) thường không mang lại hiệu quả kỳ vọng như mong đợi.
Về mặt tài chính, suất đầu tư sơ bộ của dự án rơi vào khoảng 16,97 triệu USD/km, với nhu cầu vốn cụ thể:
- Giai đoạn 2026 - 2030: 98.070 tỷ đồng
- Giai đoạn 2031 - 2035: gần 79.990 tỷ đồng
Mục tiêu đặt ra là phấn đấu khởi công giai đoạn 1 trong năm 2027 và đưa vào khai thác từ năm 2035.
Ý nghĩa chiến lược và lợi ích môi trường
Tuyến đường sắt này khi hình thành không chỉ giúp giảm tải đáng kể cho hệ thống đường bộ, tháo gỡ các nút thắt logistics làm giảm chi phí vận chuyển hàng hóa, mà còn được xem là giải pháp giao thông "xanh" quan trọng. Dự án kỳ vọng sẽ góp phần:
- Giảm ùn tắc giao thông
- Hạn chế tai nạn giao thông
- Cắt giảm lượng phát thải carbon
- Hỗ trợ thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam
Lộ trình hoàn thiện và phát triển đồng bộ
Sau khi Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận và đơn vị tư vấn hoàn thiện hồ sơ tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ trước hạn 3/3, Vụ Kế hoạch - Đầu tư (Bộ Xây dựng) sẽ chủ trì, phối hợp với Cục Đường sắt Việt Nam tiến hành rà soát. Các cơ quan này sẽ báo cáo Bộ trưởng về phương án chuẩn bị đầu tư, trong đó có định hướng phát triển cho đoạn Cần Thơ - Cà Mau, nhằm đảm bảo tính đồng bộ của toàn bộ trục đường sắt về Đồng bằng sông Cửu Long.
Việc phát triển đồng bộ hệ thống đường sắt khu vực Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp mà còn tạo động lực phát triển bền vững cho toàn vùng, góp phần hiện thực hóa chiến lược phát triển giao thông vận tải quốc gia.
