Bài học quản lý vỉa hè từ các quốc gia phát triển
Trên thế giới, ngay cả những quốc gia phát triển như Đức, Pháp, Thụy Điển cũng từng đối mặt với những thách thức trong việc quản lý vỉa hè. Tuy nhiên, thông qua quá trình phát triển đô thị, họ đã sớm chú trọng đến việc xây dựng hạ tầng giao thông, giảm thiểu phương tiện cá nhân, và quy hoạch hợp lý lòng đường, hè phố cùng các điểm đỗ xe. Đi kèm với đó là những quy định rõ ràng về sử dụng vỉa hè, góp phần tạo nên những con phố thông thoáng và an toàn cho người đi bộ.
Kinh nghiệm từ châu Á và châu Âu
Tại Thái Lan, từ năm 2005, chính quyền đã ban hành quy định nghiêm ngặt cho các quầy hàng: diện tích không vượt quá 2m2, chiều cao tối đa 1,5m, và phải chừa khoảng trống đủ cho người đi bộ. Thời gian bán hàng được chia theo ca, và người bán hàng rong bị cấm hoạt động trong bán kính 10m xung quanh các bến xe buýt, lối vào ga tàu điện trên cao và tàu điện ngầm. Bên cạnh đó, các phương tiện như ô-tô và xe máy nếu đỗ sai quy định sẽ phải đối mặt với mức phạt nặng.
Ở Pháp, luật giao thông đường bộ quy định chi tiết về kích thước vỉa hè, với chiều rộng tối thiểu của lối đi và vỉa hè là 1,4m. Quốc gia này cũng cho phép kinh doanh trên vỉa hè khi có sự đồng ý của chính quyền địa phương. Tại nhiều thành phố, cá nhân muốn kinh doanh phải xin phép thiết lập gian hàng, và hoạt động buôn bán phải tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn và sức khỏe cộng đồng.
Mô hình quản lý sáng tạo tại Hàn Quốc và Singapore
Tại Seoul, Hàn Quốc, từ năm 2013, thành phố đã thành lập “Ủy ban Tư vấn Chính sách cho người bán hàng rong”, bao gồm các nhà quy hoạch đô thị, chuyên gia thiết kế, chuyên gia xã hội, chủ cửa hàng và đại diện người bán hàng rong. Qua quá trình tham vấn, thành phố đã ban hành quy định và hướng dẫn chi tiết có hiệu lực từ tháng 1/2019, với các điểm nổi bật như: cấm chiếm dụng đường khi chưa có giấy phép, tuân thủ tiêu chuẩn lắp đặt quầy hàng, cấm bán lại hoặc cho thuê lại quầy hàng, yêu cầu đào tạo cho người vận hành, và việc đóng phí bắt buộc.
KTS Lã Hồng Sơn từ Hội Quy hoạch phát triển đô thị Hà Nội chia sẻ thêm về kinh nghiệm từ Singapore. Tại đây, từ lâu đã xây dựng các không gian chung để khuyến khích người dân đi bộ và tổ chức hoạt động giao lưu trên vỉa hè. Chính quyền không tước đi quyền kinh doanh kiếm sống của người bán hàng, mà thay vào đó tổ chức các khu vực cho thuê hợp pháp. Từ năm 2018, Singapore đã phát triển 200km đường dành cho người đi bộ có mái che, kèm theo hướng dẫn cụ thể về sử dụng vỉa hè và biện pháp chống lấn chiếm.
Nguyên tắc chung và bài học áp dụng
Theo KTS Lã Hồng Sơn, không có một hình mẫu chung cho tất cả các tuyến phố; quy hoạch cần có tính kế thừa và tạo thuận lợi tối đa cho người đi bộ. Công cụ quản lý của chính quyền, ngoài mục tiêu hỗ trợ lưu thông, phải dành không gian cho sự sáng tạo trong thiết kế. Đồng thời, sự phối hợp chặt chẽ và thường xuyên giữa nhiều cơ quan là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả lâu dài. Những bài học này không chỉ giúp cải thiện giao thông đô thị mà còn hỗ trợ sinh kế cho người dân một cách bền vững.
