Kiểm soát viên không lưu: Những người 'lái phi công' trong dịp Tết
Làm việc trong dịp cao điểm Tết Nguyên đán hết sức vất vả, nhưng với các kiểm soát viên không lưu, việc đảm bảo những chuyến bay cất cánh và hạ cánh an toàn, đưa người dân về đoàn viên bên gia đình trong những ngày Xuân là niềm hạnh phúc trọn vẹn nhất. Họ được ví như những người 'lái phi công' hay 'cảnh sát giao thông' trên trời, ra huấn lệnh cho phép các chuyến bay tại sân bay Nội Bài với yêu cầu bảo đảm tuyệt đối an toàn.
Hành trình trở thành kiểm soát viên không lưu
Anh Nguyễn Hoàng Sơn (42 tuổi), gắn bó với nghề kiểm soát viên không lưu từ năm 2012, đã trải qua nhiều sân bay như Tân Sơn Nhất, Buôn Ma Thuột và hiện công tác tại Đài Kiểm soát không lưu Nội Bài (Hà Nội). Anh cho biết, sau khi tốt nghiệp phổ thông, nhờ sự tư vấn của người anh họ, anh theo học Học viện Hàng không và chọn chuyên ngành kiểm soát không lưu.
Chuyên ngành này có quy định đầu vào khá cao, bao gồm tiêu chuẩn về sức khỏe, thị giác, thính giác, tim mạch, huyết áp, và trình độ tiếng Anh bắt buộc đạt mức 4 theo tiêu chuẩn của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) vì đây là ngôn ngữ chính khi làm việc. Sau khi tốt nghiệp, học viên phải tham gia các khóa huấn luyện lý thuyết và thực hành, sát hạch do Cục Hàng không Việt Nam tổ chức mới được cấp giấy phép hành nghề.
Áp lực và niềm tự hào trong nghề
Nghề kiểm soát viên không lưu không cho phép sơ sót, dù phải điều hành hàng trăm chuyến bay liên tục, họ luôn phải giữ sự tỉnh táo. Chỉ khi máy bay hạ cánh an toàn, lăn vào vị trí đỗ và đóng chèn mới được coi là thật sự an toàn. Anh Sơn vinh dự được chọn là một trong các kiểm soát viên điều hành tổ bay hợp luyện đầu tiên từ sân bay Kép về Nội Bài và tới Quảng trường Ba Đình, thực hiện nhiệm vụ bay kỷ niệm Đại lễ 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9.
Anh cùng đồng nghiệp đã tập luyện từ 2-3 tháng trước, chuẩn bị các phương án điều hành bay, phối hợp hiệp đồng để giảm thiểu tàu bay lăn ra đường băng chờ, ưu tiên các chuyến bay trình diễn. 'Sáng 2/9/2025, máy bay trực thăng treo cờ Tổ quốc, cờ Đảng đầu tiên qua Quảng trường Ba Đình. Sau đó, chúng tôi điều hành lắp ráp đội hình bay gồm: biên đội trực thăng, máy bay Yak-230, máy bay huấn luyện L-39 và tiêm kích Su-30MK2 để trình diễn trước lãnh đạo Đảng, Nhà nước, quan khách nước ngoài cùng đông đảo nhân dân. Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, anh em kiểm soát viên không lưu thở phào nhẹ nhõm và xúc động muốn trào nước mắt', anh Sơn bồi hồi kể.
Thách thức trong dịp cao điểm
Anh Bế Ngọc Dương, Phó Trưởng Trung tâm kiểm soát Tiếp cận-Tại sân Nội Bài (Công ty Quản lý bay miền Bắc-Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam), với hơn 30 năm kinh nghiệm, cho biết năng lực tiếp thu bình quân của sân bay Nội Bài khoảng 35-40 chuyến bay/giờ (hơn 600 chuyến/ngày). Tuy nhiên, dịp cao điểm lễ, Tết, con số này có thể lên tới 720-740 chuyến/ngày, đạt mức tối đa do giới hạn về năng lực tiếp thu và giãn cách an toàn giữa các tàu bay.
Khi thời tiết xấu, các chỉ số an toàn phải được nâng cao để tránh nguy cơ sự cố. Trong trường hợp giông bão, trục trặc đường băng hoặc tình huống khẩn nguy, kiểm soát viên không lưu có thể yêu cầu phi công bay vòng chờ hoặc hạ cánh tại sân bay dự bị như Cát Bi, Vinh, Thọ Xuân nếu máy bay không đủ nhiên liệu.
Đào tạo và làm việc 24/7
Hoạt động bay phát triển, áp lực với nhân viên không lưu tăng cao, nhưng đây cũng là cơ hội để họ trưởng thành về bản lĩnh nghề nghiệp. Mỗi năm, kiểm soát viên không lưu phải trải qua các đợt năng định thi lý thuyết và giả định huấn luyện với nhiều tình huống phức tạp. Nếu trượt 2 lần liên tiếp, họ có thể bị điều chuyển sang công việc khác.
Qua giao lưu với các quốc gia phát triển, kỹ năng của kiểm soát viên không lưu tại các sân bay lớn như Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng, Phú Bài, Cam Ranh, Cát Bi được đánh giá tương đương. Kiểm soát viên làm việc 24/24 giờ, với kíp trực tiếp cận 8 người và Đài chỉ huy 12 người mỗi ca. Một ca trực không quá 12 tiếng, nhưng thời gian làm việc thực tế chỉ khoảng 7-8 tiếng/ngày, mỗi phiên trực không quá 2 tiếng tại một vị trí điều hành.
Trung tâm kiểm soát tiếp cận và Đài Kiểm soát không lưu đều bố trí phòng nghỉ ngơi, chơi thể thao để nhân viên thư giãn. Các kiểm soát viên không lưu thường không nhớ rõ những lần trực dịp Tết Nguyên đán, vì với họ, trực Tết và ngày thường không khác nhau nhiều, chỉ có điều vất vả hơn. Ngày Tết, anh em trực ca ngồi tại bàn làm việc và bắt tay nhau chúc mừng năm mới, nhưng không được phép nâng ly rượu vì đặc thù công việc.
