Kiểm định khí thải ô tô diesel: Quy trình 'đạp lút ga' gây tranh cãi và lo ngại hư hỏng
Theo Hiệp hội Ô tô Vận tải Việt Nam, từ ngày 1/3/2026 đến nay, các cơ sở đăng kiểm trên cả nước triển khai kiểm định khí thải ô tô, bao gồm ô tô lắp động cơ diesel. Tuy nhiên, hiệp hội đã nhận được nhiều phản ánh và kiến nghị về những bất cập trong quy trình và phương pháp kiểm tra khí thải đối với loại động cơ này.
Quy trình kiểm định gây tranh cãi
Cụ thể, quy trình kiểm tra an toàn ở chế độ tốc độ cao yêu cầu thực hiện tối thiểu 2 bước tăng tốc để kiểm tra hoạt động của động cơ và làm sạch hệ thống dẫn khí thải. Trong đó, đăng kiểm viên phải đạp hết ga nhanh chóng và liên tục (trong thời gian không quá 1 giây) trước khi nhả bàn đạp ga. Đối với trường hợp xe bị hạn chế tốc độ động cơ khi không tải theo thiết kế của nhà sản xuất, động cơ phải đạt đến tốc độ hạn chế theo công bố.
Theo hướng dẫn này, có thể xảy ra tình huống xe thế hệ cũ trước khi kiểm định vẫn hoạt động bình thường, nhưng vào kiểm định khí thải có thể gây ra hư hỏng, thiệt hại cho chủ xe. Hiệp hội Ô tô Vận tải cho rằng thực tế khi xe ô tô chở hàng theo khối lượng hàng hóa cho phép tham gia giao thông và lưu thông trên các đoạn đường đèo, đường dẫn lên cầu, hầm, phà có độ dốc lớn, chất lượng đường xấu, người điều khiển xe không bao giờ phải đạp ga đến hết hành trình bàn đạp.
Thông thường, họ chỉ đạp đến khoảng 1/2 hành trình bàn đạp, đến khi nghe thấy tiếng động cơ nổ tròn, êm, đạt tốc độ lưu thông phù hợp, an toàn thì duy trì tốc độ ổn định, không có khói đen. Trừ những ô tô mà động cơ đã quá cũ, hoạt động nhiều năm, không được bảo dưỡng, sắp hết niên hạn sử dụng. Khi lưu thông với tốc độ cho phép, tài xế cũng không bao giờ phải đạp ga đến hết hành trình bàn đạp.
Nguy cơ hư hỏng và tăng phát thải
Với những quy trình kiểm định bất cập này, hậu quả xảy ra là gây nguy cơ hư hỏng xe. Khi đạp ga đến hết hành trình bàn đạp, lượng nhiên liệu sẽ được bơm, phun vào buồng đốt lớn nhất, pít-tông và các bộ phận, chi tiết động của động cơ phải di chuyển, làm việc với tốc độ lớn nhất, áp suất và nhiệt độ buồng đốt tăng cực đại.
Dầu bôi trơn có thể không kịp bôi trơn đến hết các phần của mỗi chi tiết, bộ phận bắt buộc phải bôi trơn, gây ma sát lớn, nhiệt độ của động cơ, dầu bôi trơn và nước làm mát tăng nhanh và cao. Trạng thái này ít nhất gây giảm tuổi thọ động cơ, nguy cơ gây hư hỏng một số bộ phận, chi tiết của động cơ, như cháy, vỡ bạc biên, vỡ thành vách thân (block) máy, dầu bôi trơn bị loãng, làm thay đổi tính chất lý, hóa, dẫn đến mất tính năng, tác dụng bôi trơn và làm mát các bộ phận bắt buộc phải bôi trơn.
Đó là chưa kể, lượng khói, khí thải lớn, làm tăng ô nhiễm môi trường nói chung và gây độc hại cho chính các đăng kiểm viên, cán bộ, nhân viên cơ sở đăng kiểm và các lái xe đang chờ kiểm định. Hậu quả là mang xe đi kiểm định khí thải nhưng lại làm tăng phát thải không khí; gây tâm lý hoang mang, lo lắng, rủi ro cho chủ xe, cho đăng kiểm viên trực tiếp kiểm tra khí thải xe đó và giám đốc cơ sở đăng kiểm nếu xảy ra sự cố hư hỏng xe trong quá trình kiểm tra.
Kiến nghị sửa đổi quy trình
Ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Ô tô Vận tải Việt Nam kiến nghị Cục Đăng kiểm Việt Nam nhanh chóng tiến hành đánh giá hiệu quả, tác động tiêu cực của quy trình, phương pháp kiểm tra khí thải đối với ô tô lắp động cơ diesel và tiến hành sửa đổi bổ sung các nội dung bất cập.
Trong đó, đối với đời xe thế hệ cũ và động cơ không có hệ thống tự động hạn chế tốc độ, khi kiểm định chỉ nên đạp ga tối đa đến khoảng 1/2 hành trình bàn đạp, tương đương với khoảng từ 2.000 ÷ 3.000 vòng/phút (như kiểm tra khí thải của xe lắp động cơ sử dụng nhiên liệu xăng). Đây là mức khí thải khi tốc độ động cơ hoạt động ở mức phổ biến và tối đa khi tham gia giao thông trên đường bộ.
Ông Lê Trung Tính, Chủ tịch Hiệp hội Ô tô Vận tải TP.HCM cũng rất đồng tình với các phân tích và kiến nghị trên. Theo ông Tính, việc kiểm tra khí thải đối với phương tiện cơ giới đường bộ là rất cần thiết, nhằm giảm khí thải từ động cơ, đồng thời giúp chủ xe kịp thời phát hiện, sửa chữa động cơ xe mất an toàn, tuy nhiên, quy trình kiểm định cần phải thực tế và phù hợp.
Việc kiểm định khí thải bằng cách đạp hết ga trong 1-2 giây là rất vô lý, quy trình này ở nhiều nước trên thế giới đã lạc hậu, hiện nay họ đã chuyển sang sử dụng băng tải và đo khí thải bằng thiết bị cảm biến gắn vào ống xả. Việc yêu cầu chủ xe/tài xế ký cam kết chịu trách nhiệm hư hỏng khi kiểm định xe cũng được cho là o ép vô lý và được các hiệp hội thống nhất kiến nghị phải bãi bỏ.
