Theo ông Nguyễn Văn Chung, Phó chủ tịch Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam, cần loại bỏ hướng dẫn yêu cầu chủ xe phải ký văn bản cam kết khi thực hiện kiểm định khí thải. Thay vào đó, đăng kiểm viên phải có trách nhiệm trực tiếp kiểm tra, phát hiện tình trạng động cơ và các bộ phận, hệ thống khác của phương tiện.
Nếu xe không đáp ứng đủ điều kiện kỹ thuật để kiểm định, đăng kiểm viên cần từ chối ngay và hướng dẫn chủ xe đi bảo dưỡng, sửa chữa trước khi quay lại. Ông Chung nhấn mạnh: "Tránh tình trạng xe trước khi kiểm định không hư hỏng, vẫn hoạt động bình thường, nhưng vào kiểm định khí thải thì hư hỏng, gây thiệt hại cho chủ xe, đồng thời có thể liên quan đến trách nhiệm của đăng kiểm".
Lo ngại về hư hỏng động cơ từ quy trình kiểm tra mới
Mối lo ngại này xuất phát từ quy trình kiểm tra khí thải mới yêu cầu "đạp hết ga", có nguy cơ gây hư hỏng nghiêm trọng cho xe. Khi đạp ga hết hành trình, lượng nhiên liệu được bơm và phun vào buồng đốt đạt mức lớn nhất, dẫn đến pitong và các bộ phận động cơ phải di chuyển với tốc độ cao, áp suất và nhiệt độ buồng đốt tăng cực đại, trong khi dầu bôi trơn không kịp thời gây ma sát lớn.
Theo đánh giá của các chuyên gia, trạng thái này có thể làm giảm tuổi thọ động cơ và tăng nguy cơ hư hỏng các chi tiết như cháy, vỡ bạc biên, hoặc vỡ thành vách thân máy. Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam cho biết, dựa trên phản ánh từ một số đăng kiểm viên và doanh nghiệp vận tải, đã có trường hợp xe hư hỏng nặng, cháy bạc biên dẫn đến gãy tay biên và vỡ thành vách thân máy khi thực hiện kiểm tra khí thải động cơ.
Phản hồi từ Cục Đăng kiểm Việt Nam
Tuy nhiên, ông Nguyễn Tô An, Cục phó Cục Đăng kiểm Việt Nam, cho biết chỉ có một trường hợp duy nhất được báo cáo về xe hư hỏng. Trong trường hợp này, đăng kiểm viên đã thông báo cho chủ xe đi sửa chữa, nhưng chủ xe tự tin vào phương tiện và tự nguyện viết giấy cam kết.
Lãnh đạo Cục Đăng kiểm Việt Nam khẳng định, giấy cam kết chỉ là giải pháp tạm thời, áp dụng duy nhất với những trường hợp nghi ngờ số vòng quay thực tế của động cơ có thể vượt quá giới hạn thiết kế, trong khi cơ sở đăng kiểm chưa có đủ dữ liệu đối chiếu từ nhà sản xuất.
Ông An giải thích: "Rất nhiều trung tâm đăng kiểm từ chối kiểm định phương tiện vì không đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật như chảy dầu, động cơ hoạt động không ổn định, dầu bôi trơn, nước làm mát không đảm bảo…".
Quy trình xử lý ba tình huống cụ thể
Trường hợp khi đăng kiểm viên kiểm tra tốc độ vòng quay lớn nhất của động cơ và thấy kim vòng tua máy chạm "vùng đỏ" - vùng cảnh báo nguy hiểm do nhà sản xuất hiển thị trên bảng đồng hồ, sẽ được xử lý theo ba tình huống:
- Nếu xác định không vượt quá vòng quay tối đa theo thiết kế, vẫn tiến hành kiểm tra khí thải.
- Nếu chưa có căn cứ xác định giới hạn thiết kế, đăng kiểm viên phải giải thích rõ để chủ xe đưa xe đi kiểm tra và điều chỉnh bộ điều tốc. Chỉ khi chủ xe vẫn đề nghị kiểm định khí thải và tự nguyện ký giấy cam kết, mới tiếp tục thực hiện kiểm định.
- Nếu có căn cứ cho thấy vòng quay thực tế vượt quá thiết kế, cơ sở đăng kiểm sẽ từ chối kiểm định khí thải, kể cả khi chủ xe muốn ký giấy cam kết.
Thừa nhận hạn chế và nhấn mạnh trách nhiệm
Lãnh đạo Cục Đăng kiểm Việt Nam cũng thừa nhận, một số cơ sở đăng kiểm và đăng kiểm viên không đọc kỹ hướng dẫn, hạn chế hiểu biết dẫn đến quy trình thực hiện và trả lời hướng dẫn cho chủ xe không đúng, gây hoang mang cho một bộ phận lái xe và người dân.
Ông An nhấn mạnh: "Ví dụ khi kiểm tra động cơ chảy dầu, có tiếng gõ lạ, quay ra bắt chủ xe ký giấy cam kết là không đúng. Thay vào đó phải hướng dẫn chủ xe đi sửa chữa bảo dưỡng rồi mới quay lại đăng kiểm. Không thể hỏng xe lại đổ cho chủ xe ký cam kết rồi không chịu trách nhiệm trong khi lỗi do mình".
Bản chất của giấy cam kết và quyền tự nguyện
Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết, bản cam kết thực chất là một thông báo xác nhận tình trạng kỹ thuật giữa cơ sở đăng kiểm và chủ xe, áp dụng cho những phương tiện đã cũ, hệ thống điều tốc có dấu hiệu hoạt động không ổn định hoặc không có dữ liệu kỹ thuật từ nhà sản xuất. Đây là bước minh bạch hóa các rủi ro kỹ thuật tiềm ẩn mà đăng kiểm viên đã giải thích rõ cho chủ xe trước khi thực hiện phép thử bắt buộc.
Việc ký giấy là hoàn toàn tự nguyện. Nếu chủ xe chưa yên tâm về tình trạng kỹ thuật của phương tiện, họ có thể tạm dừng kiểm định để đưa xe đi bảo dưỡng, điều chỉnh lại bộ điều tốc tại các cơ sở chuyên nghiệp trước khi quay lại thực hiện phép đo.
Ông An khẳng định: "Cục Đăng kiểm khẳng định việc ký cam kết không loại trừ trách nhiệm chuyên môn của đăng kiểm viên và của cơ sở đăng kiểm. Đăng kiểm viên có trách nhiệm từ chối thực hiện phép đo ngay lập tức để bảo vệ tài sản cho khách hàng, kể cả khi chủ xe có muốn tự nguyện ký cam kết để tiếp tục kiểm tra khí thải".
