Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, việc ký giấy cam kết trong quá trình kiểm tra khí thải xe ô tô không phải là yêu cầu bắt buộc, mà hoàn toàn dựa trên sự tự nguyện của chủ phương tiện. Quy định này chỉ được áp dụng trong một số trường hợp cụ thể, nhằm đảm bảo tính minh bạch và an toàn kỹ thuật.
Cam kết tự nguyện, không loại trừ trách nhiệm
Ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam, đã nhấn mạnh tại Hội nghị trao đổi về công tác kiểm tra khí thải xe ô tô rằng: "Việc ký cam kết không phải là yêu cầu bắt buộc, mà là quyền lựa chọn hoàn toàn tự nguyện của chủ xe". Thông tin này được đưa ra trong bối cảnh xuất hiện những lo ngại từ người dân và doanh nghiệp về việc có thể bị yêu cầu ký cam kết khi đưa xe đi đăng kiểm, thậm chí hiểu nhầm đây là cách các cơ sở đăng kiểm "né tránh trách nhiệm".
Theo ông Tô An, việc ký cam kết chỉ được thực hiện khi có nghi ngờ số vòng quay thực tế của động cơ có thể vượt quá giới hạn thiết kế, trong khi cơ sở đăng kiểm chưa có đủ dữ liệu kỹ thuật từ nhà sản xuất để đối chiếu. Trong tình huống này, đăng kiểm viên phải giải thích rõ tình trạng kỹ thuật và hướng dẫn chủ xe đưa phương tiện đi kiểm tra, điều chỉnh. Nếu chủ xe vẫn đề nghị kiểm định và tự nguyện ký cam kết, cơ sở đăng kiểm mới tiếp tục thực hiện phép đo.
Ngược lại, nếu có căn cứ cho thấy động cơ vượt quá giới hạn thiết kế, cơ sở đăng kiểm sẽ từ chối kiểm định, kể cả khi chủ xe muốn ký cam kết. Ông Tô An giải thích: "Bản cam kết thực chất là một thông báo xác nhận tình trạng kỹ thuật giữa cơ sở đăng kiểm và chủ xe, nhằm minh bạch các rủi ro kỹ thuật tiềm ẩn khi đăng kiểm viên đã giải thích rõ cho chủ xe trước khi thực hiện phép thử". Ông cũng khẳng định rằng việc ký cam kết không loại trừ trách nhiệm chuyên môn của đăng kiểm viên và của cơ sở đăng kiểm.
Tình trạng phương tiện không đảm bảo kỹ thuật
Phó cục trưởng Tô An cho biết, thực tế nhiều phương tiện chưa được bảo dưỡng đúng cách trước khi đi đăng kiểm. Nhiều trường hợp chủ xe chỉ sử dụng phương tiện đến khi phát sinh hư hỏng mới mang đi sửa chữa, dẫn đến việc không đảm bảo điều kiện kỹ thuật khi kiểm định. Với tình trạng kỹ thuật như vậy, khi áp dụng quy trình kiểm tra khí thải nghiêm ngặt hơn, nhiều phương tiện không đáp ứng yêu cầu, buộc phải quay về sửa chữa rồi mới có thể kiểm định lại.
Điều này vừa gây tốn thời gian, chi phí cho chủ xe, vừa tạo áp lực cho các cơ sở đăng kiểm. Ông An mô tả: "Có những trường hợp xe vào đã ở tình trạng không đảm bảo như động cơ chảy dầu, hoạt động không ổn định, có tiếng gõ bất thường, xả khói trắng, khói xanh, khói đen… rất nhiều hệ thống, chi tiết không đạt yêu cầu". Trong những trường hợp này, cơ sở đăng kiểm buộc phải từ chối kiểm định và yêu cầu chủ xe đưa phương tiện đi bảo dưỡng, sửa chữa trước khi quay lại.
Theo thống kê trên toàn quốc, tỷ lệ phương tiện không đạt kiểm định đã tăng rõ rệt sau khi áp dụng quy trình mới. Cụ thể, xe sử dụng động cơ xăng tăng gấp đôi, còn xe diesel tăng hơn ba lần so với trước đây.
Những tồn tại và hướng khắc phục
Lãnh đạo Cục Đăng kiểm cũng thẳng thắn nhìn nhận trong quá trình triển khai đã xuất hiện một số tồn tại, gây hiểu nhầm trong dư luận. Ông An cho biết: "Một số đăng kiểm viên, thậm chí cả lãnh đạo cơ sở, chưa nắm vững đầy đủ hướng dẫn nghiệp vụ, dẫn đến việc thực hiện chưa đúng quy trình". Ông cũng đề cập đến trường hợp phương tiện có dấu hiệu hư hỏng rõ ràng nhưng vẫn được cho vào kiểm định, đến khi xảy ra sự cố lại phát sinh tranh cãi về trách nhiệm.
Những sai sót này được đánh giá là cá biệt, song lãnh đạo Cục khẳng định sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, chấn chỉnh trên toàn hệ thống để đảm bảo thực hiện thống nhất, đúng quy định. Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn, tăng cường truyền thông để người dân hiểu đúng quy định, đồng thời đảm bảo việc triển khai kiểm định khí thải được thực hiện chặt chẽ nhưng thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
