Dự án cao tốc Hoài Nhơn - Quy Nhơn hoàn thành, chờ bàn giao khai thác
Dự án thành phần đường cao tốc Hoài Nhơn - Quy Nhơn đi qua địa bàn Gia Lai (trước đây thuộc Bình Định) đã chính thức hoàn tất quá trình xây dựng, hiện đang trong giai đoạn chờ bàn giao để đưa vào khai thác sử dụng. Thành công này góp phần nâng tổng chiều dài mạng lưới cao tốc trên toàn quốc lên gần 3.400km, tuy nhiên con số này vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Mục tiêu đặt ra là phấn đấu đạt khoảng 5.000km vào năm 2030, và hướng tới hoàn thiện gần 9.000km theo quy hoạch dài hạn.
Thách thức kép: thiếu hụt vật liệu và nguồn vốn đầu tư
Việc hàng loạt dự án cao tốc được triển khai đồng loạt mang lại niềm vui về sự phát triển hạ tầng, nhưng cũng đồng thời đặt ra những nỗi lo không nhỏ. Một trong những vấn đề cấp bách hiện nay là tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng, đặc biệt là cát sông phục vụ cho công tác san lấp, trong khi nguồn cát biển chưa thực sự sẵn sàng để thay thế. Bên cạnh đó, việc hoàn thành hệ thống cao tốc theo đúng quy hoạch đòi hỏi một nguồn vốn đầu tư khổng lồ. Nếu chỉ phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách nhà nước, sẽ rất khó để có đủ kinh phí triển khai đồng thời các dự án dân sinh cấp bách khác.
Kỳ vọng từ Luật PPP và đề xuất lập quỹ đầu tư hạ tầng
Luật Đối tác công tư (PPP) đã được điều chỉnh, bổ sung và được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ hữu hiệu thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng giao thông. Xã hội còn kỳ vọng hơn nữa vào những đột phá đã được kiểm chứng qua thực tiễn, đủ "chín muồi" để trở thành quy trình, thủ tục chuẩn mực, hỗ trợ hiệu quả cho các dự án lớn như cao tốc.
Một đề xuất quan trọng được đưa ra là cần thiết lập một quỹ chuyên trách nhằm hiện thực hóa quy hoạch phát triển cơ sở hạ tầng, bao gồm cả các dự án giao thông và cao tốc. Quỹ này sẽ hoạt động theo mô hình kinh doanh. Bên cạnh việc trích một phần ngân sách làm vốn mồi, các doanh nghiệp tham gia đóng góp thế chân trước từ 10-15% tổng mức đầu tư của các dự án kinh doanh sẽ được hưởng những ưu đãi đáng kể về thuế thu nhập, thuế bất động sản và các chính sách ưu đãi khác phát sinh từ lợi ích do dự án cao tốc mang lại. Cách làm này được kỳ vọng sẽ giúp huy động nguồn lực lớn, tạo vòng xoay vốn, đảm bảo sự bình đẳng trong đầu tư, đồng thời khắc phục tình trạng nhiều doanh nghiệp hưởng lợi từ hạ tầng do ngân sách đầu tư mà không có cơ chế thu hồi hợp lý.
Giải pháp đột phá: phát triển vật liệu thay thế và tái chế phế thải
Để phát triển ngành vật liệu xây dựng một cách bài bản, cần có thêm những giải pháp sáng tạo nhằm tạo ra nguồn cung bổ sung cho vật liệu san lấp, thay thế cát sông và hạn chế tối đa việc khai thác tài nguyên thiên nhiên gây tác động xấu đến môi trường. Các nguồn phế thải công nghiệp như tro xỉ từ nhà máy nhiệt điện, xỉ lò cao từ các nhà máy thép, hay chất thải từ các mỏ than... nếu được xử lý triệt để để giảm thiểu ô nhiễm, sẽ trở thành nguồn nguyên liệu rất thiết thực cho việc tái chế.
Điều cốt yếu nhất hiện nay là cần có một đơn vị đầu mối chịu trách nhiệm nghiên cứu, đề xuất các giải pháp đột phá cho sự phát triển của hệ thống cao tốc, trong đó bao gồm cả việc tạo ra nguồn nguyên liệu san lấp thay thế cát truyền thống. Khi đã có hành lang pháp lý đầy đủ và rõ ràng, bài toán nan giải về vật liệu xây dựng hoàn toàn có thể được giải quyết thông qua cơ chế xã hội hóa. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp, đảm bảo khả năng thu hồi vốn, sẽ thu hút mạnh mẽ các nhà đầu tư tham gia xây dựng nhà máy xử lý và tái chế. Đây không chỉ là giải pháp cho ngành giao thông mà còn mở ra cơ hội phát triển cho ngành công nghiệp vật liệu mới và góp phần giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường một cách bền vững.
Hợp long cầu cao nhất Việt Nam trên tuyến Bến Lức - Long Thành
Trong bối cảnh chung, dự án cao tốc Bến Lức - Long Thành, với hạng mục trọng điểm là cầu vượt sông Bình Khánh - cây cầu cao nhất Việt Nam tính đến thời điểm hiện tại, đã chính thức được hợp long sau một thập kỷ thi công. Dự án khởi công từ năm 2014 nhưng đã gặp không ít khó khăn do vướng mắc về vốn đầu tư và ảnh hưởng của đại dịch Covid-19. Sự kiện hợp long này đánh dấu một bước tiến quan trọng, góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông huyết mạch phía Nam, đồng thời cũng là minh chứng cho sự nỗ lực vượt qua thách thức để hiện thực hóa các dự án hạ tầng trọng điểm của quốc gia.
