Biến động giá xăng dầu đe dọa hàng loạt dự án giao thông trọng điểm
Cục Đường bộ Việt Nam vừa có báo cáo chi tiết gửi Bộ Xây dựng, phản ánh những tác động nghiêm trọng của biến động giá xăng dầu đối với các dự án đầu tư xây dựng và công tác bảo trì đường bộ dự kiến trong năm 2026. Tình hình này đang đẩy nhiều doanh nghiệp xây dựng vào thế tiến thoái lưỡng nan: càng làm càng lỗ, mà dừng lại thì vi phạm cam kết hợp đồng.
Chi phí đội vốn hàng chục nghìn tỉ đồng
Theo Cục Đường bộ, từ đầu tháng 3 đến nay, giá dầu thô thế giới tăng cao đã kéo theo hàng loạt đợt điều chỉnh giá nhiên liệu trong nước. Đáng chú ý, giá nhựa đường - vật liệu then chốt trong thi công bê tông nhựa mặt đường - đã tăng khoảng 31,77% so với cuối tháng 2. Nguồn cung nhựa đường cũng có dấu hiệu gián đoạn do phụ thuộc nhập khẩu, với nhiều đơn vị cung ứng thông báo hạn chế sản lượng ra thị trường.
Biến động giá nhiên liệu và vật liệu đã làm gia tăng đáng kể chi phí thực hiện các dự án. Cụ thể, tại dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 28B qua khu vực tỉnh Bình Thuận và Lâm Đồng, tổng chi phí dự kiến tăng thêm khoảng 56,422 tỉ đồng. Trong đó, phần tăng cho các khối lượng thực hiện từ ngày 1/3 đến khi hoàn thành công trình là khoảng 47,8 tỉ đồng.
Tại dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 14E đoạn Km15+270 - Km89+700 thuộc tỉnh Quảng Nam, chi phí gói thầu thi công bê tông nhựa mặt đường cũng tăng khoảng 25% do tác động của giá nhiên liệu và vật liệu.
Nguy cơ vỡ tiến độ và phương án tài chính
Đối với các dự án bảo trì đường bộ, tác động của biến động giá xăng dầu càng thể hiện rõ nét hơn vì chủ yếu tập trung vào sửa chữa thảm bê tông nhựa mặt đường. Nếu cập nhật theo mặt bằng giá đầu tháng 4, tổng chi phí các gói thầu bảo trì đường bộ ước tính tăng khoảng 946 tỉ đồng, tương đương mức tăng 28,7%.
Bộ Xây dựng thống kê cả nước hiện có 44 dự án trọng điểm đang triển khai với tổng đầu tư khoảng 569.000 tỉ đồng. Với mức biến động giá vật liệu xây dựng và giá nhiên liệu ước tính, dự toán xây dựng các công trình có thể tăng từ 1,91% đến 8,09% tùy loại công trình. Trong đó, dự toán xây dựng tăng nhiều nhất đối với loại công trình giao thông (8,09%).
Theo kịch bản xấu nhất, nếu giá nhiên liệu tăng 100% so với tháng 2 do xung đột Trung Đông, dự toán công trình giao thông có thể đội vốn xấp xỉ 16%. Chi phí xây dựng các dự án giao thông trọng điểm ước tăng 42.300 tỉ đồng, gây áp lực rất lớn lên ngân sách nhà nước.
Bất cập trong cơ chế giá công bố
Một bất cập lớn hiện nay là giá thị trường liên tục tăng cao nhưng giá công bố của cơ quan chức năng không theo kịp, tạo ra khoảng cách ngày càng lớn. Theo phản ánh của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Gia Lai, giá vật liệu xây dựng được công bố chỉ tăng 10-30%, trong khi thực tế cao hơn nhiều.
Điển hình, giá cát xây dựng hiện công bố dưới 100.000 đồng/m³, nhưng giá mua thực tế phổ biến từ 600.000 - 800.000 đồng/m³, thậm chí cao hơn tùy khu vực và cự ly vận chuyển. Chênh lệch quá lớn khiến nhà thầu rơi vào nghịch lý: mua đúng giá thị trường với hóa đơn hợp pháp nhưng không được thanh toán theo chi phí thực tế do bị ràng buộc bởi đơn giá công bố.
Đề xuất giải pháp từ Hiệp hội Nhà thầu
Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), nhấn mạnh trong bối cảnh hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược đang triển khai, việc kiểm soát biến động giá và có cơ chế hỗ trợ phù hợp cho nhà thầu là yếu tố quan trọng để bảo đảm tiến độ các công trình trọng điểm.
Ông Hiệp đề xuất trong thời gian chờ cơ quan chức năng hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, cần cho phép tính bù trừ chênh lệch về chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu và giá hợp đồng xây dựng làm cơ sở thanh toán giữa bên giao thầu và bên nhận thầu. Thời gian áp dụng tính bù trừ sẽ tính từ tháng 3 cho đến khi giá xăng dầu được bình ổn.
Phản hồi từ Bộ Xây dựng
Bộ Xây dựng vừa có thông báo kết luận của Bộ trưởng Trần Hồng Minh sau buổi làm việc với Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam về ảnh hưởng của giá xăng dầu tới việc triển khai các dự án đầu tư xây dựng.
Theo đó, Bộ trưởng đề nghị hiệp hội cùng các nhà thầu chủ động tổ chức rà soát, đánh giá tác động của biến động giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng tới từng loại hợp đồng cụ thể. Chủ đầu tư và nhà thầu cần chủ động rà soát các hợp đồng đã ký, đối chiếu với các quy định hiện nay của pháp luật về các loại hợp đồng xây dựng để làm rõ căn cứ, cơ sở pháp lý cho việc điều chỉnh.
Việc điều chỉnh giá hợp đồng phải căn cứ vào loại hợp đồng, phương pháp điều chỉnh giá, các nội dung hợp đồng đã ký kết và các quy định pháp luật có liên quan. Đối với các trường hợp có vướng mắc hoặc cần sửa đổi, bổ sung quy định pháp luật, đề nghị hiệp hội tổng hợp, đề xuất kiến nghị các cấp có thẩm quyền xem xét, xử lý.
