Giá xăng dầu tăng vọt, đe dọa tiến độ các dự án hạ tầng giao thông
Chỉ trong vòng nửa tháng, từ ngày 28/2 đến 10/3/2026, giá xăng dầu điều hành đã tăng mạnh từ 40% đến 60% so với kỳ cơ sở đối với hai mặt hàng chủ chốt là xăng RON 95-III và dầu diesel 0.05S. Đặc biệt, giá dầu DO, loại nhiên liệu thiết yếu phục vụ máy móc thi công, có thời điểm đã tăng từ hơn 17.000 đồng/lít lên hơn 30.000 đồng/lít, chưa bao gồm chi phí vận chuyển tới công trường. Biến động này đã gây ra những tác động nghiêm trọng đến hoạt động xây dựng hạ tầng trên cả nước.
Thi công cầm chừng, tiến độ đình trệ do chi phí leo thang
Với đặc thù của các dự án hạ tầng giao thông, chi phí nhiên liệu chiếm từ 30% đến 50% tổng chi phí máy thi công. Sự biến động ở biên độ lớn như vậy đã tác động trực tiếp và nghiêm trọng tới toàn bộ cơ cấu chi phí. Điều đáng lo ngại là khi giá xăng dầu tăng, cước vận chuyển cũng tăng theo, kéo theo giá các vật liệu xây dựng cơ bản như đá, cát, thép, xi-măng,... đều tăng đột biến. Trong quý I/2026, giá vật liệu xây dựng đã tăng hơn 10%, làm trầm trọng thêm gánh nặng tài chính cho các nhà thầu.
Các nhà thầu còn phải đối mặt với tình trạng khan hiếm nguồn cung nhiên liệu đang xảy ra đồng loạt tại nhiều công trường trên cả nước. Ví dụ, tại dự án đường cao tốc Hữu Nghị-Chi Lăng ở Lạng Sơn, nhu cầu tiêu thụ dầu DO trung bình khoảng 90.000 lít/ngày, mỗi đơn vị thi công cần từ 5.000 đến 20.000 lít/ngày, nhưng cửa hàng xăng dầu chỉ cho phép mua khoảng 500 lít. Dù nhà thầu chấp nhận hỗ trợ thêm 20-30% cước vận chuyển so với biểu giá nhà nước, nguồn cung vẫn không đủ đáp ứng.
Khó khăn lan rộng từ Bắc vào Nam
Tại dự án đường cao tốc Đồng Đăng-Trà Lĩnh ở Cao Bằng, tiêu thụ trung bình 150.000 lít dầu DO/ngày, song nguồn cung ở cả Lạng Sơn và Cao Bằng không phải lúc nào cũng đáp ứng đủ. Nhiều cửa hàng từ chối bán theo hình thức thùng phuy hoặc xe téc nhỏ phục vụ máy móc cố định tại công trường. Giá dầu DO có thời điểm tăng 72% so với hồi tháng 1/2026, chưa tính cước vận chuyển.
Ở phía nam, tại công trường dự án mở rộng đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Long Thành-Dầu Giây, nhà thầu phải cử nhân sự thay nhau túc trực, tỏa ra nhiều cây xăng để thu gom từng lít dầu cho hàng loạt máy móc đang thi công. Hậu quả chung tại các dự án là nhiều mũi thi công buộc phải dừng hoặc cầm chừng, không thể duy trì phương thức “3 ca, 4 kíp” theo chỉ đạo của Chính phủ.
Phản ứng từ cơ quan quản lý và doanh nghiệp
Trước tình trạng này, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh đã khẳng định sẽ báo cáo Chính phủ có giải pháp tháo gỡ. Ông yêu cầu các địa phương linh hoạt trong việc cấp phép khai thác mỏ cũng như nâng công suất khai thác nhằm bảo đảm nguồn vật liệu phục vụ thi công dự án. “Nguồn cát khai thác phải được ưu tiên phục vụ dự án trọng điểm này, không được sử dụng vào mục đích kinh doanh bên ngoài, trường hợp phát hiện vi phạm cần xử lý nghiêm, thậm chí đình chỉ hoạt động”, Bộ trưởng nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Quang Huy, Tổng Giám đốc Tập đoàn Đèo Cả, chia sẻ: “Để giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu, chúng tôi đã chủ động tìm kiếm thêm các nhà cung cấp, tăng cường dự trữ nhiên liệu tại các công trường. Đồng thời, tái tổ chức kế hoạch thi công, ưu tiên tập trung nguồn nhiên liệu hiện có cho các mũi trọng điểm, tránh dàn trải.”
Kiến nghị giải pháp căn cơ và đồng bộ
Ngày 9/3/2026, tỉnh Cao Bằng đã có công điện khẩn yêu cầu các sở, ngành, địa phương, chủ đầu tư khẩn trương rà soát, cập nhật và công bố giá vật liệu xây dựng, nhiên liệu, nhân công theo diễn biến thị trường. Các doanh nghiệp dự án và hiệp hội ngành nghề đã gửi văn bản kiến nghị lên Thủ tướng Chính phủ, tập trung đề xuất ba nhóm giải pháp chính:
- Về nguồn cung: kiến nghị Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam ưu tiên nhiên liệu cho các công trình hạ tầng trọng điểm, tạo điều kiện để nhà thầu mua số lượng lớn không bị gián đoạn.
- Về cơ chế hợp đồng: cho phép tính bù trừ chênh lệch chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu, giá hợp đồng làm cơ sở thanh toán giữa các bên.
- Về dài hạn: xây dựng cơ chế cập nhật, công bố kịp thời chỉ số giá xây dựng, giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng sát với diễn biến thực tế thị trường.
Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) kiến nghị: “Cho phép tính bù trừ chênh lệch về chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu, giá hợp đồng xây dựng làm cơ sở thanh toán giữa bên giao thầu và bên nhận thầu. Thời gian áp dụng từ tháng 3/2026 cho đến khi giá xăng, dầu được bình ổn.”
Trong khi đó, Bộ Công thương đã chính thức áp dụng cơ chế trích lập và chi sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, cam kết phối hợp các cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát trách nhiệm bảo đảm nguồn cung. Tuy nhiên, các biện pháp điều hành ngắn hạn này chưa giải quyết được gốc rễ vấn đề, đòi hỏi những giải pháp dài hạn và đồng bộ hơn để bảo vệ các dự án trọng điểm khỏi nguy cơ đình trệ.
