Biến động giá xăng dầu thúc đẩy xu hướng xe điện tại Việt Nam
Biến động giá xăng dầu và lo lắng về bất ổn nhiên liệu kéo dài đang trở thành yếu tố chi phối tâm lý người tiêu dùng Việt Nam. Tâm lý này thể hiện rõ qua nhu cầu mua xe máy điện ngày càng tăng, do giá cả hợp lý và chi phí vận hành thấp, giúp người dùng dễ dàng ra quyết định khi cần mua mới hoặc thay đổi phương tiện giao thông. Về mặt chi phí, xe điện hai bánh dễ tiếp cận với đại đa số người dân, góp phần thúc đẩy sự chuyển dịch trong hành vi tiêu dùng.
Thị trường xe điện tăng trưởng mạnh mẽ
Theo thống kê từ Cục Đăng kiểm Việt Nam, tỷ lệ thâm nhập của xe máy điện trong tổng doanh số thị trường đã tăng đều trong năm 2025, phản ánh sự ưu tiên ngày càng cao đối với phương tiện xanh tại các đô thị. Chính sách vĩ mô chuyển dịch dần từ xe xăng sang phương tiện xanh, cùng với những biến động về giá xăng dầu hiện nay, đã tạo ra một "cú huých" mạnh mẽ, giúp người tiêu dùng đưa ra quyết định lựa chọn nhanh chóng hơn.
Xét về bài toán kinh tế, trước đây việc chọn mua xe ô-tô còn "nặng gánh" về giá mua ban đầu, nhưng nay đã được tính toán lại theo hướng quan tâm đến tổng chi phí vận hành. Anh Dương, tư vấn viên tại hãng xe điện Lynk&Co, chia sẻ: "Khách hàng thường tính toán tổng chi phí vận hành, bảo dưỡng, độ bền pin... Đây là những tiêu chí tác động trực tiếp đến quyết định của không ít người mua xe ô-tô mới."
Thách thức từ hạ tầng sạc
Ông Cao Việt Hiếu, thành viên Tiểu ban Công nghiệp ô-tô, xe máy thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), chỉ ra rằng dù chiếm ưu thế, khả năng mở rộng thị trường xe điện thuần túy (BEV) vẫn bị kìm hãm bởi hạ tầng sạc chưa đồng bộ. Đối với xe máy điện, mặc dù thích hợp cho nhu cầu di chuyển cự ly ngắn, nhưng tăng trưởng thị trường không thể chỉ dựa vào việc người dùng tự sạc tại nhà. Cần phát triển một hệ sinh thái hoàn chỉnh, bao gồm mạng lưới trạm sạc hoặc dịch vụ đổi pin an toàn và tiện lợi, tương tự như hệ thống cây xăng hiện nay.
Theo ông Hiếu, nhiều nhóm chính sách đang tác động đến sự phát triển của ngành công nghiệp xe điện hóa, bao gồm:
- Chiến lược phát triển công nghiệp xe ô-tô và hạ tầng xe điện.
- Chính sách thuế, phí như thuế tiêu thụ đặc biệt và lệ phí trước bạ.
- Chính sách bảo vệ môi trường, tập trung vào tái chế sản phẩm thải bỏ và thuế phí môi trường.
- Chính sách về thử nghiệm, chứng nhận xe điện cùng các tiêu chuẩn, quy chuẩn cho xe và trạm sạc.
Tiềm năng và dự báo tăng trưởng
Ông Đào Công Quyết, chuyên gia của Hiệp hội Các nhà sản xuất ô-tô Việt Nam (VAMA), đánh giá thị trường xe ô-tô điện đang trong giai đoạn tăng trưởng mạnh, tạo nền tảng thuận lợi để thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện điện hóa. Dựa trên doanh số bán ra hơn 600.000 xe trong năm 2025, thị trường tiếp tục ghi nhận nhiều chuyển biến đáng chú ý về hành vi tiêu dùng. "Thị trường nội địa đang phát triển với tỷ lệ sở hữu xe mới chỉ khoảng 63 xe/1.000 dân, cho thấy tiềm năng mở rộng còn rất lớn", ông Quyết nhấn mạnh.
Thị trường xe ô-tô điện được dự báo tiếp tục đà tăng trưởng trong năm nay. Tháng 2 vừa qua, VinFast công bố đã bán ra hơn 9.900 xe ô-tô điện, phản ánh nhu cầu thực tế đang tăng mạnh và không còn dừng ở giai đoạn thử nghiệm. Theo số liệu từ VAMA, ở phân khúc xe xăng lai điện (HEV), tốc độ tăng trưởng ấn tượng với khoảng 14.000-15.000 xe trong năm 2025, tăng hơn 30%. Các chuyên gia chỉ ra rằng HEV đang trở thành lựa chọn trung gian phù hợp cho người dùng chưa sẵn sàng chuyển hẳn sang xe điện, đóng vai trò như bước đệm quan trọng từ xe xăng sang xe điện.
Chuyển từ hỗ trợ mua xe sang kiến tạo hệ sinh thái
Ông Đào Công Quyết phân tích: "Chuyển đổi sang giao thông điện không còn là bài toán công nghệ đơn thuần, mà là bài toán thiết kế hệ thống phù hợp với hành vi đô thị và đặc thù đô thị, quyết định khả năng triển khai và lựa chọn công nghệ." Chẳng hạn, tại Thành phố Hồ Chí Minh, với áp lực dân số đông và mật độ di chuyển dày đặc, bài toán đặt ra là phát triển mô hình sạc phân tán sâu vào khu dân cư và điểm đến, tối ưu hóa cho xe máy điện và các chặng di chuyển ngắn.
"Người dùng cần giải pháp nhanh, linh hoạt thay vì chờ đợi lâu tại trạm sạc. Rào cản thật sự không nằm ở việc tạo ra một chiếc xe chạy điện, mà là tạo ra một môi trường để hàng triệu chiếc xe cùng vận hành", ông Quyết nhấn mạnh. Ông cũng đánh giá nút thắt cốt lõi nằm ở hệ sinh thái, mô hình vận hành và đặc biệt là hệ thống sạc thiếu đồng bộ, đòi hỏi sự tập trung phát triển hệ thống hỗ trợ toàn diện.
Định hướng phát triển và chính sách hỗ trợ
Ông Nguyễn Xuân Thủy, thành viên Tiểu ban Chính sách của VAMA, nhấn mạnh sự cần thiết của quy hoạch hệ thống trạm sạc trên quy mô toàn quốc, trước mắt tập trung vào các thành phố lớn và hệ thống đường cao tốc. Điều này bao gồm quy hoạch đất đai để xây dựng trạm sạc và chuẩn bị nguồn cung cho phát triển xe điện. Để thúc đẩy tăng trưởng, cần:
- Quy hoạch mạng lưới sạc cấp thành phố và ban hành bộ tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn phòng cháy, chữa cháy.
- Thiết lập cơ chế giá điện riêng cho trạm sạc công cộng và hệ thống mở để chia sẻ dữ liệu trạng thái trạm sạc.
- Khuyến khích kết nối giữa các mạng sạc và tăng cường vai trò của Nhà nước trong quy định minh bạch giá cả, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp thuộc Bộ Công thương, cho biết giai đoạn vừa qua, một số chính sách phát triển thị trường xe điện đã được triển khai thông qua các giải pháp như ưu tiên đầu tư công và sử dụng xe điện tiên phong trong các cơ quan, công sở. Trong tương lai, cần tập trung vào các đối tượng tiêu thụ nhiều năng lượng như vận tải để khuyến khích chuyển đổi, đồng thời thúc đẩy chính sách tín dụng xanh, cho phép người dân vay ưu đãi với lãi suất thấp khi mua xe điện.
Vấn đề về trạm sạc cũng đang được nghiên cứu kỹ lưỡng. Đến cuối năm 2025, Bộ Công thương đã phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho trụ sạc, trạm sạc và pin. Ông Quân khẳng định: "Theo chỉ đạo của Chính phủ, toàn bộ hành lang pháp lý đối với hạ tầng sạc sẽ tiếp tục được hoàn thiện trong năm 2026, bao gồm quy trình sạc, cơ chế đấu nối và vận hành hệ thống. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để phát triển mạng lưới trạm sạc, cũng là yếu tố then chốt quyết định sự mở rộng của thị trường xe điện."
Triển vọng và kỳ vọng tương lai
Nghiên cứu thị trường của Mordor Intelligence, một công ty nghiên cứu và tư vấn quốc tế có trụ sở tại Ấn Độ, dự báo quy mô thị trường xe điện Việt Nam sẽ đạt 6.69 tỷ USD vào năm 2030. VinFast được kỳ vọng tiếp tục dẫn đầu thị trường nhờ lợi thế doanh nghiệp trong nước và kế hoạch nội địa hóa 84% vào năm 2026. Với sự kết hợp giữa biến động giá xăng dầu, chính sách hỗ trợ và nỗ lực cải thiện hạ tầng, xu hướng xe điện tại Việt Nam hứa hẹn sẽ phát triển mạnh mẽ trong những năm tới, góp phần giảm thiểu tiêu thụ nhiên liệu và phát thải khí nhà kính, hướng tới một tương lai giao thông bền vững hơn.
