Xung đột Trung Đông đẩy giá dầu tăng cao, đe dọa tiến độ dự án giao thông Việt Nam
Theo báo cáo mới nhất từ Cục Đường bộ Việt Nam gửi Bộ Xây dựng, tình hình xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông đã tạo ra những áp lực đáng kể lên giá dầu thô toàn cầu. Những biến động này nhanh chóng lan tỏa và tác động mạnh mẽ đến thị trường trong nước, gây ra hàng loạt hệ lụy cho ngành xây dựng giao thông.
Biến động giá chưa từng có và những con số đáng báo động
Từ những ngày đầu tháng 3/2026 cho đến nay, thị trường chứng kiến mức tăng giá đột biến của nhiều loại nhiên liệu và vật liệu thiết yếu. Cụ thể, giá dầu diesel đã tăng khoảng 70%, trong khi đó giá nhựa đường cũng tăng hơn 31,7% so với cuối tháng 2. Những biến động này không chỉ là con số thống kê mà đang trở thành gánh nặng thực tế đè lên tiến độ hoàn thành các dự án giao thông và xây dựng trên cả nước.
Dự báo trong ngắn hạn cho thấy, giá các loại nhiên liệu và vật liệu phục vụ xây dựng giao thông như xăng, dầu, nhựa đường sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao, thậm chí không loại trừ khả năng xảy ra tình trạng khan hiếm cục bộ tại một số địa phương. Diễn biến này tác động trực tiếp và sâu sắc đến hoạt động thi công, đặc biệt là các hạng mục thảm bê tông nhựa - vốn chiếm tỷ trọng lớn trong giá trị xây lắp công trình đường bộ.
Chi phí bảo trì đường bộ có thể tăng gần 1.000 tỷ đồng
Thống kê sơ bộ từ Cục Đường bộ Việt Nam cho thấy một bức tranh đáng lo ngại. Đối với các dự án bảo trì thuộc kế hoạch năm 2026, nếu cập nhật theo mặt bằng giá đầu tháng 4, chi phí ước tính sẽ tăng thêm khoảng 946 tỷ đồng, tương đương với mức tăng 28,7% so với dự toán ban đầu.
Ở nhóm dự án đầu tư công trọng điểm, áp lực chi phí cũng gia tăng một cách rõ rệt. Điển hình như tại dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 14E thuộc địa bàn tỉnh Quảng Nam, riêng gói thầu XD05 đã ghi nhận chi phí tăng khoảng 25% do biến động giá nhiên liệu và vật liệu. Biến động giá không chỉ là nỗi lo hiện hữu với các nhà thầu xây dựng mà còn trở thành bài toán hóc búa đặt ra cho các cơ quan chức năng quản lý dự án.
Nguy cơ kéo dài tiến độ và ảnh hưởng chất lượng công trình
Không chỉ làm gia tăng chi phí đầu tư, biến động giá còn đe dọa trực tiếp đến tiến độ và chất lượng công trình. Thực tế đã xuất hiện tình trạng một số nhà thầu chủ động giãn tiến độ thi công do lo ngại thua lỗ khi giá vật tư đầu vào tăng cao. Tình trạng này tiềm ẩn nguy cơ kéo dài thời gian hoàn thành dự án, ảnh hưởng đến an toàn giao thông và làm chậm trễ kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công năm 2026.
"Nút thắt" pháp lý trong điều chỉnh hợp đồng
Ông Nguyễn Thanh Hoài, Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam, cho biết "nút thắt" lớn nhất hiện nay nằm ở các quy định pháp lý liên quan đến loại hình hợp đồng. Phần lớn các gói thầu bảo trì và một số gói thầu xây lắp đang áp dụng hình thức hợp đồng trọn gói hoặc đơn giá cố định. Theo quy định hiện hành, các loại hợp đồng này cơ bản không được điều chỉnh giá, trừ trường hợp bất khả kháng.
Đáng chú ý, các quy định về điều chỉnh giá hợp đồng đơn giá cố định giữa Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu và Luật Dân sự vẫn còn những điểm chưa thống nhất. Sự thiếu đồng bộ này chưa tạo cơ sở pháp lý đầy đủ để chủ đầu tư thực hiện việc bù giá cho nhà thầu khi giá nhiên liệu biến động mạnh.
Giải pháp tình thế và kiến nghị dài hạn
Trước mắt, Cục Đường bộ Việt Nam đã triển khai một số giải pháp tình thế như ưu tiên thi công các hạng mục ít chịu tác động của giá nhiên liệu; cập nhật giá gói thầu, chuyển đổi hình thức hợp đồng đối với các dự án chưa tổ chức đấu thầu.
Tuy nhiên, về lâu dài, cơ quan này kiến nghị Bộ Xây dựng xem xét, báo cáo Chính phủ và Quốc hội đánh giá toàn diện tác động của việc tăng giá xăng dầu đối với lĩnh vực xây dựng giao thông. Trên cơ sở đó, đề xuất sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật, tạo hành lang pháp lý cho phép điều chỉnh hợp đồng đối với các gói thầu trọn gói và đơn giá cố định trong trường hợp biến động giá bất thường.
Việc sớm tháo gỡ các "điểm nghẽn" về cơ chế giá không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà thầu mà còn là yếu tố then chốt để bảo đảm tiến độ, chất lượng các công trình hạ tầng giao thông. Qua đó, góp phần phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững của đất nước trong bối cảnh thị trường nhiều biến động.
