Dự án nâng cấp Quốc lộ 91, với tổng mức đầu tư hơn 7.237 tỷ đồng, đang đối mặt với áp lực thời gian rất lớn khi mục tiêu hoàn thành vào năm 2027 đang bị đe dọa bởi tình trạng bàn giao mặt bằng dở dang. Nhiều nhà thầu đã rơi vào cảnh phải chờ đất sạch để thi công, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ tổng thể của dự án.
Khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng
Dự án do Ban quản lý Dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và nông nghiệp thành phố Cần Thơ làm chủ đầu tư. Trong tổng mức đầu tư, chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chiếm tỷ trọng lớn nhất với hơn 5.556 tỷ đồng, cho thấy mức độ phức tạp của công tác giải phóng mặt bằng trên một tuyến đường huyết mạch đi qua khu vực đô thị đông đúc.
Ông Châu Văn Vũ, Giám đốc Trung tâm Phát triển Quỹ đất thành phố Cần Thơ, cho biết: tổng diện tích đất quy hoạch của dự án khoảng 27,25ha, trong đó diện tích cần giải phóng mặt bằng thực tế là 6,989ha, ảnh hưởng đến 1.099 trường hợp. Tính đến hiện tại, cơ quan chức năng đã phê duyệt phương án bồi thường cho gần như toàn bộ các trường hợp (1.095/1.099) với tổng số tiền hơn 1.973 tỷ đồng. Tuy nhiên, thực tế chi trả mới đạt 742 trường hợp, tương ứng hơn 1.424 tỷ đồng.
Khoảng cách giữa số lượng phương án đã phê duyệt và đã chi trả đang là nút thắt cần tháo gỡ. Dù phương án đã có nhưng tiền chưa đến tay người dân hoặc người dân chưa đồng thuận nhận tiền, đồng nghĩa với việc máy móc chưa thể vào công trường thi công.
Thực trạng bàn giao mặt bằng
Tại hiện trường, tình hình bàn giao mặt bằng đang gây ra nhiều khó khăn cho các đơn vị thi công. Hiện nay, mặt bằng thực tế bàn giao mới đạt gần 60% tổng chiều dài tuyến. Đáng nói, diện tích này không tập trung mà bị chia cắt nhỏ lẻ, tạo ra tình trạng dở dang trên toàn tuyến.
Cụ thể, tại phường Bình Thủy, còn 320 trường hợp chưa nhận tiền bồi thường, trong đó 26 trường hợp vướng thủ tục thừa kế, 63 trường hợp có đơn kiến nghị, khiếu nại, 10 trường hợp đang tranh chấp và 94 trường hợp chưa đồng ý với chính sách đền bù đất ở và đất cây lâu năm. Tại phường Cái Khế, tình hình cũng không khả quan hơn khi còn vướng 45 trường hợp liên quan đến khiếu nại mương lộ và yêu cầu tái định cư cho các đối tượng không đủ điều kiện.
Sự thiếu hụt mặt bằng sạch đã khiến lũy kế giá trị thực hiện của gói thầu xây lắp số 14 mới chỉ đạt vỏn vẹn hơn 5% giá trị hợp đồng. Nhiều nhà thầu lớn như Công ty Cổ phần Đầu tư xây dựng số 1 Mê Kông, Công ty Cổ phần Vinadelta đều đang trong tình trạng thiếu mặt bằng để thi công. Riêng hạng mục cầu Bình Thủy đang đối mặt với nguy cơ chậm tiến độ từ 3-4 tháng do vướng mặt bằng tại vị trí các mố cầu.
Giải pháp thần tốc từ lãnh đạo thành phố
Trước thực trạng này, Bí thư Thành ủy Cần Thơ Lê Quang Tùng tại buổi kiểm tra công trình vừa qua yêu cầu công tác giải phóng mặt bằng cho dự án Quốc lộ 91 phải mang tính chất "thần tốc", không thể làm theo kiểu thong thả như các công trình thông thường. Mục tiêu đặt ra là phải đạt 100% mặt bằng sạch, tuyệt đối không chấp nhận tình trạng mặt bằng không liền mạch vì sự dở dang sẽ làm tê liệt khả năng thi công liên tục của nhà thầu.
Để đạt được mục tiêu này, thành phố Cần Thơ phân cấp, phân quyền mạnh mẽ và giao trách nhiệm, quyền hạn xuống cấp phường để sâu sát hơn với người dân. Lực lượng Công an tham gia hỗ trợ nắm bắt tình hình, thuyết phục người dân. Với các trường hợp cố tình chây ì sau khi đã thực hiện đầy đủ chính sách, thành phố sẽ thành lập hội đồng bảo vệ thi công hoặc cưỡng chế như giải pháp cuối cùng.
Các cấp, ngành tập trung đẩy nhanh tiến độ các khu tái định cư Long Hòa 2 và An Bình để người dân sớm có nơi ở mới, ổn định cuộc sống. Đối với diện tích đất còn lại dưới 25m2, chính quyền hướng dẫn người dân làm đơn thu hồi hết để đủ điều kiện xét tái định cư, bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho người dân.
Bên cạnh đó, chủ đầu tư cũng kiến nghị sớm xử lý dứt điểm diện tích đất quốc phòng tại Trạm trung chuyển Cần Thơ thuộc Bộ Tư lệnh Vùng 5 Hải quân và đẩy nhanh di dời hạ tầng kỹ thuật (điện, nước, viễn thông) để giải phóng không gian thi công.
Kỳ vọng và thách thức
Dự án nâng cấp Quốc lộ 91 không chỉ là một công trình hạ tầng đơn thuần, mà là "chìa khóa" để xóa bỏ điểm nghẽn kinh tế - xã hội của Cần Thơ. Với thời hạn hoàn thành vào cuối năm 2027, quỹ thời gian còn lại là rất gấp rút. Nếu thực hiện thành công việc giải phóng mặt bằng dứt điểm và đúng tiến độ, đây sẽ trở thành "hình mẫu" để Cần Thơ rút kinh nghiệm và nhân rộng cho tất cả các dự án hạ tầng trong tương lai.
