Hàng loạt tuyến giao thông bị chia cắt, nhiều ngôi nhà bị nhấn chìm hoặc đứng trước nguy cơ sụp đổ. Trước tình hình thiên tai khẩn cấp, chính quyền thành phố Cần Thơ đang dồn lực ứng phó, chuyển từ tư duy ứng phó thụ động sang chủ động phòng ngừa, thuận thiên để bảo vệ tính mạng và tài sản nhân dân.
Diễn biến sạt lở ngày càng nghiêm trọng
Số liệu từ các cơ quan chức năng cho thấy bức tranh đáng báo động về tốc độ sạt lở tại Cần Thơ. Năm 2011, toàn thành phố ghi nhận 24 điểm sạt lở, đến năm 2025 con số này tăng lên 121 điểm. Đáng lo ngại, chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, thành phố tiếp tục ghi nhận thêm 54 điểm sạt lở mới, tập trung dọc các tuyến giao thông thủy huyết mạch như sông Ô Môn, Bình Thủy, Trà Nóc, Nàng Mau, Rạch Mọp và nhiều kênh rạch lớn khác.
Ngày 23/5, một vụ sạt lở nghiêm trọng xảy ra tại khu vực cống Bà Xẩm, xã Đại Ngãi. Trước đó một ngày, áp lực dòng nước chảy xiết đã kéo sập hoàn toàn đoạn bờ sông dài 20m, ăn sâu 2m vào đất liền, đe dọa an toàn giao thông vùng xung yếu. Rạng sáng ngày 18/5, mưa lớn kết hợp dòng nước xoáy mạnh đã nuốt chửng đoạn lộ bê tông ven sông Bến Bạ dài 30m, rộng 4m tại khu vực Phú Thuận, phường Hưng Phú. Sự cố chia cắt hoàn toàn tuyến giao thông độc đạo, khoét sâu những "hàm ếch" khổng lồ, cuốn phăng hàng rào và nền nhà dân.
Tác động đến đời sống và sinh kế
Thiên tai không chỉ đe dọa tính mạng mà còn ảnh hưởng sinh kế. Nhiều hộ buôn bán tại khu vực sông Bến Bạ cho biết con đường độc đạo bị lở khiến việc kinh doanh đình trệ; người dân muốn di chuyển phải chạy vòng rất xa vào sâu trong ngọn kênh trắc trở.
Tại xã Nhơn Mỹ, tình hình khốc liệt hơn khi địa phương ghi nhận 70 điểm cùng hàng chục vị trí có nguy cơ sạt lở cao, tổng chiều dài hơn 1,2km, làm sụp đổ hoàn toàn 4 căn nhà và ảnh hưởng trực tiếp đến 5 căn khác. Bà Trần Thị Thanh, người dân địa phương, lo lắng: "Mỗi khi đêm xuống, nhất là mưa dầm gặp triều cường lớn, nhiều hộ dân ngủ không yên vì lo sợ sạt lở. Vì hoàn cảnh khó khăn không có nơi di dời, gia đình tôi chỉ biết bám trụ và mong mỏi một bờ kè kiên cố".
Tuyến kênh Xáng Nàng Mau đoạn qua xã Thạnh Hòa là "điểm nóng" nhức nhối. Từ đầu năm, sự thay đổi dòng chảy bất thường tác động lên nền địa chất yếu đã gây ra hai vụ sạt lở lớn, phá hủy gần 40m đường giao thông nông thôn, đe dọa 12 căn nhà, thiệt hại ước tính vượt 1 tỷ đồng.
Nguyên nhân sạt lở
Theo Chi cục Thủy lợi thành phố Cần Thơ, kênh Xáng Nàng Mau là tuyến giao thương thủy huyết mạch nối sông Mái Dầm với sông Hậu, lưu lượng phương tiện và vận tốc dòng chảy rất lớn. Tại các đoạn gần mố cầu Nàng Mau (Quốc lộ 1A), lưu lượng nước và tốc độ dòng chảy lớn tạo hố xói hàm ếch ăn sâu vào bờ, nứt tường nhà, đẩy nguy cơ đổ sụp lên mức báo động đỏ.
Các chuyên gia đánh giá, bên cạnh yếu tố tự nhiên như nền đất yếu, mưa lớn và triều cường, việc khai thác cát, nước ngầm quá mức, suy giảm trầm tích, phù sa từ thượng nguồn sông Mê Công cùng mật độ xây dựng công trình dày đặc sát bờ sông là những tác nhân cốt lõi đẩy nhanh tốc độ hủy hoại lòng sông.
Giải pháp ứng phó khẩn cấp
Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ đã ban hành tình huống khẩn cấp đối với các đoạn xung yếu tại kênh Xáng Nàng Mau, tập trung nguồn lực phòng, chống sạt lở. Các địa phương nỗ lực theo phương châm "bốn tại chỗ", huy động lực lượng vũ trang hỗ trợ di dời dân, cắm biển cảnh báo và gia cố tạm thời.
Ông Nguyễn Tấn Nhơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ nhấn mạnh: "Giải pháp hiệu quả cho phòng chống sạt lở ở các khúc sông cong, điểm xung yếu vẫn là xây dựng hệ thống kè kiên cố. Ngành đang tích cực đề xuất thành phố bố trí ngân sách trung hạn". Tuy nhiên, kinh phí xây dựng kè, di dời dân, tái định cư đòi hỏi nguồn lực rất lớn trong khi ngân sách địa phương hạn hẹp.
Ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ cho biết thách thức lớn nhất là vận động di dời người dân khỏi vùng nguy hiểm do tập quán định cư lâu đời gắn với sông nước. Thành phố thiếu hụt nghiêm trọng quỹ đất tái định cư cho hộ nghèo sống tại nhà tạm ven sông không có quyền sử dụng đất hợp pháp, tạo rào cản về thủ tục pháp lý. Nguồn cát ngọt san lấp khan hiếm, cát biển thay thế chưa có quy chuẩn kỹ thuật áp dụng cho vùng nước ngọt để tránh nhiễm mặn thổ nhưỡng.
Thành phố Cần Thơ đã kiến nghị Trung ương hỗ trợ khẩn cấp 570 tỷ đồng từ ngân sách dự phòng để xử lý các điểm nóng sạt lở và chống ô nhiễm rạch Khai Luông. Đồng thời, các bộ, ngành sớm ban hành hướng dẫn kỹ thuật dùng cát biển và xây dựng đề án tổng thể di dời dân cư gắn với xóa nhà tạm ven sông, rạch.
