Viện kiểm sát TP.HCM thu hồi hơn 5,7 tỉ đồng và 73.456 m² đất công nhờ vận động thuyết phục
Quy trình khởi kiện dân sự bảo vệ lợi ích công thường bắt đầu bằng việc Viện Kiểm sát Nhân dân (VKS) tiếp nhận thông tin, tiến hành xác minh sơ bộ, thụ lý vụ việc, sau đó xác minh chi tiết hơn và cuối cùng ban hành quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm. Trong trường hợp người vi phạm vẫn không chấm dứt hành vi, VKS sẽ kiến nghị khởi kiện và tiến hành khởi kiện nếu không có cá nhân, tổ chức nào đứng ra khởi kiện.
Tuy nhiên, trên thực tế, VKS luôn ưu tiên phương án thuyết phục, vận động để người vi phạm tự nguyện trả lại mặt bằng. Điều này được minh chứng rõ nét qua thành tích của VKS hai cấp TP.HCM, đơn vị đã kiến nghị thu hồi hơn 5,7 tỉ đồng và hơn 73.456 mét vuông đất công, góp phần bảo vệ tài sản nhà nước, bảo đảm trật tự quản lý hành chính và lợi ích công cộng trên địa bàn thành phố.
Bức thư cảm ơn của cựu cán bộ trả lại mặt bằng
Thông qua công tác xác minh, VKS khu vực 2 TP.HCM đã góp phần thu hồi 11 mét vuông đất công bị chiếm dụng, bảo vệ tài sản nhà nước, nhờ người dân tự nguyện trả lại mặt bằng.
Ông Nguyễn Tấn Hảo, Phó viện trưởng VKS khu vực 2 TP.HCM, cho biết vụ việc buộc gia đình ông N.V.V (69 tuổi) trả lại 11 mét vuông đất trên đường Võ Văn Ngân (phường Linh Chiểu) đã kéo dài nhiều năm. Khi tiếp nhận thông tin, đơn vị hoàn toàn có thể kiến nghị khởi kiện, chuyển hồ sơ qua tòa án xét xử là xong nhiệm vụ. "Nhưng khi tiếp xúc bên thuê mặt bằng, chúng tôi không chọn biện pháp đó mà nhiều lần vận động, lắng nghe tâm tư của họ để lựa chọn cách giải quyết phù hợp", ông Hảo chia sẻ.
Đại diện VKS khu vực 3 kiểm tra lại các văn bản liên quan trong buổi bàn giao mặt bằng giữa bên sử dụng mặt bằng và Công ty dịch vụ công ích Quận 11.
Ông Hảo kể rằng ban đầu, ông V. không chịu trả lại mặt bằng. Khi được giải thích pháp luật, ông V. còn thách thức: "Khởi kiện thì khởi kiện đi". Sau nhiều lần tiếp cận theo kiểu "lạt mềm buộc chặt", ông V. mới tâm sự: "Tôi muốn trả nhưng hiện chưa thanh lý được hàng tồn". Hiểu được khó khăn của người dân, ông Hảo nhanh nhạy "chốt đơn": "Cháu sẽ tìm nguồn thanh lý hàng tồn ngay cho chú". Cuối cùng, ông V. tình nguyện bàn giao mặt bằng mà VKS khu vực 2 không cần ban hành bất kỳ thủ tục tố tụng hay quyết định hành chính nào.
Chia sẻ với phóng viên, ông V. tâm sự ông là cán bộ nhà nước về hưu. Năm 2017, ông bị tai biến, đi lại khó khăn nên cả gia đình phải trông vào sạp báo, bán sách vở và dụng cụ học tập của vợ. "Cả cô và chú đều gần 70 tuổi rồi. Ban đầu chú không muốn trả lại mặt bằng vì việc buôn bán hỗ trợ một phần cuộc sống khó khăn. Nhưng chú thấy bên VKS tận tâm, vận động, chia sẻ với cô chú nhiều, nên chú suy nghĩ trả cũng được nhưng mong họ hỗ trợ giải quyết hàng tồn đọng", ông V. kể lại.
"Khi được anh Hảo bên VKS tìm được người mua lại hết hàng hóa tồn đọng, cô chú vui vẻ bàn giao lại mặt bằng cho VKS", ông V. cho biết và nói thêm: "Cô chú rất biết ơn sự nhiệt tâm, nhân nghĩa của VKS khu vực 2. Khi nhận được sự hỗ trợ và hướng dẫn, cô chú đã viết lá đơn xin bàn giao lại mặt bằng và thư cảm ơn để bày tỏ lòng biết ơn".
Thu hồi hàng trăm mét vuông đất và tiền tỉ sau 10 năm "đứng bánh"
Ngày 10 tháng 4, VKS khu vực 3 TP.HCM đã kiểm tra buổi bàn giao lại mặt bằng hơn 525 mét vuông trên đường Lạc Long Quân, phường Hòa Bình, giữa ông N.T.V (bên sử dụng mặt bằng) và Công ty dịch vụ công ích Quận 11.
Buổi bàn giao mặt bằng trên đường Võ Văn Ngân, phường Linh Chiểu, TP.HCM.
Theo nội dung vụ việc, Công ty dịch vụ công ích Quận 11 cho vợ chồng bà P.T.L và ông V.V.T thuê mặt bằng trên đường Lạc Long Quân từ ngày 1 tháng 7 năm 2015 đến ngày 30 tháng 6 năm 2016, mục đích sử dụng để sản xuất, kinh doanh.
Qua kiểm tra thực tế, công ty ghi nhận bà L. không trực tiếp sử dụng và qua xác minh có ba cá nhân khác sử dụng mặt bằng này. Từ năm 2016 đến nay, bà L. không đồng ý ký hợp đồng thuê; không đóng tiền thuê mặt bằng, tính đến tháng 1 năm 2026 với số tiền hơn 2,2 tỉ đồng. Công ty đã ban hành thông báo thu hồi đất nhưng bà L. không chấp hành.
Xác định đây là vụ việc dân sự công ích đã vi phạm trong suốt 10 năm, ngày 22 tháng 1 năm 2026, VKS khu vực 3 ban hành quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, áp dụng biện pháp ngăn chặn và khắc phục hậu quả.
Sau nhiều lần giải thích pháp luật, thuyết phục, ngày 9 tháng 3, bà L. đã tự nguyện thanh toán 2,2 tỉ đồng cho Công ty dịch vụ công ích Quận 11. Đến ngày 10 tháng 4, bà L. bàn giao lại mặt bằng và thanh toán đủ số tiền từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2026 là 74 triệu đồng.
Kiến nghị khởi kiện hàng loạt vụ việc khác
Song song với một số vụ đã được giải quyết qua việc người dân tự nguyện bàn giao mặt bằng, VKS hai cấp TP.HCM kiến nghị người vi phạm chấm dứt hành vi vi phạm; kiến nghị cá nhân, tổ chức liên quan khởi kiện.
Cụ thể, ngày 7 tháng 4, Viện trưởng VKS khu vực 7 TP.HCM ban hành quyết định yêu cầu các đương sự liên quan chấm dứt hành vi xâm phạm lợi ích công đối với mảnh đất 496/55/2 Dương Quảng Hàm; trả lại nhà đất trên cho Công ty dịch vụ công ích Quận Gò Vấp.
Ngày 16 tháng 3, Viện KSND khu vực 6 TP.HCM kiến nghị Công ty dịch vụ công ích Quận 7 thực hiện quyền khởi kiện (yêu cầu phản tố) để đòi lại mặt bằng, yêu cầu bồi thường thiệt hại nhằm bảo vệ lợi ích công.
Từ năm 2008 đến 2019, Công ty dịch vụ công ích Quận 7 ký kết nhiều hợp đồng giao khoán, hợp tác kinh doanh với ông N.M.Th (chủ một doanh nghiệp tư nhân) để khai thác ao cá tại số 108 Lâm Văn Bền, phường Tân Hưng. Dù hai bên đã ký biên bản thanh lý ngày 31 tháng 12 năm 2024 và Công ty dịch vụ công ích Quận 7 ban hành nhiều văn bản yêu cầu ngừng kinh doanh, tháo dỡ và hoàn trả mặt bằng, nhưng doanh nghiệp vẫn chiếm dụng mặt bằng để kinh doanh thu lợi. Khu đất này là tài sản nhà nước, được UBND Quận 7 trước đây giao Công ty dịch vụ công ích Quận 7 quản lý.
Do doanh nghiệp tư nhân nói trên đang khởi kiện Công ty dịch vụ công ích Quận 7 về tranh chấp hợp đồng hợp tác, nên VKS khu vực 6 TP.HCM yêu cầu bị đơn xem xét khởi kiện (bằng hình thức yêu cầu phản tố) trong vụ kiện này.
Ngày 30 tháng 3, VKS khu vực 8 kiến nghị Công ty B.S TP.HCM khởi kiện, yêu cầu bàn giao lại các thửa đất tại xã Nhuận Đức, TP.HCM mà các bên đã ký hợp đồng thuê khoán trước đó, không gia hạn hợp đồng từ tháng 9 năm 2025. Các thửa đất này là tài sản công, được giao Công ty B.S TP.HCM quản lý. (còn tiếp)
Cơ chế "kiến nghị trước, khởi kiện sau": Tấm khiên bảo vệ lợi ích công từ sớm
Điểm sáng nổi bật nhất của Nghị quyết 205 và Thông tư liên tịch 09 (hướng dẫn thi hành Nghị quyết 205) chính là việc áp dụng cơ chế "kiến nghị trước, khởi kiện sau", tạo ra một bộ lọc nhân văn giúp bảo vệ lợi ích công và nhóm dễ bị tổn thương từ sớm.
Theo điều 2 Nghị quyết 205, VKS chỉ khởi kiện khi đã thông báo, kiến nghị nhưng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm vẫn không thực hiện quyền khởi kiện. Cơ chế này thay đổi căn bản tư duy từ "chạy theo xử lý hậu quả" sang "chủ động phòng ngừa". Nhiều sai phạm nhờ đó được chấn chỉnh ngay từ giai đoạn kiến nghị, tránh được các vụ kiện tụng kéo dài, tiết kiệm thời gian và nguồn lực xã hội.
Từ góc độ quản lý, cơ chế này không đặt VKS vào thế đối đầu với chính quyền, mà đóng vai trò đồng hành. Trong bối cảnh áp lực công việc tại cơ sở rất lớn, những kiến nghị kịp thời từ VKS giúp chính quyền nhận diện "điểm mù", lấp khoảng trống giám sát và chủ động sửa sai. VKS chỉ tham gia tố tụng như một chốt chặn cuối cùng khi các bên liên quan thờ ơ hoặc không đủ khả năng xử lý, hoặc không chấm dứt vi phạm.
Luật sư Hà Hải, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM, nhận định: "Cơ chế này thể hiện tính nhân văn, giúp giải quyết vụ việc một cách hài hòa, tránh xung đột không cần thiết, đồng thời vẫn đảm bảo thu hồi tài sản công cho nhà nước".
