Cao tốc Bắc - Nam: Đường về quê ngắn lại nhưng vẫn đầy thách thức ùn tắc
Kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài 9 ngày, anh Phan Văn Tuyến (Hà Nội) quyết định lái xe đưa gia đình về Gia Lai đón Tết, vừa để nghỉ ngơi thong thả, vừa chiêm ngưỡng cảnh đẹp dọc hành trình. So với những năm trước, khi cao tốc chưa thông suốt, việc di chuyển đã có sự cải thiện đáng kể.
"Nếu chạy quốc lộ 1, tôi phải mất gần 30 giờ liên tục mới về tới Gia Lai. Năm nay, nhờ cao tốc, thời gian rút xuống còn hơn 20 giờ, tiết kiệm được gần 10 giờ đồng hồ", anh Tuyến chia sẻ. Sáng 25 âm lịch, anh xuất phát từ Hà Nội lúc 5 giờ, dừng nghỉ trưa tại Hà Tĩnh, và đến 19 giờ đã có mặt ở Đà Nẵng để nghỉ đêm. Chiều tối hôm sau, cả gia đình đã về tới quê nhà.
Đường cao tốc không chỉ rút ngắn khoảng cách mà còn mang lại sự êm ái, ít giao cắt, và giảm lo ngại về xe máy hay phương tiện thô sơ so với quốc lộ. Tuy nhiên, hành trình không phải lúc nào cũng suôn sẻ.
Những bất cập trên hành trình cao tốc
Dù tiện lợi, hệ thống cao tốc vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Nhiều đoạn tuyến chỉ có 4 làn xe, thiếu làn dừng khẩn cấp, khiến chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể gây tắc nghẽn toàn tuyến. Anh Tuyến cho biết, đoạn Cam Lộ - La Sơn (Quảng Trị) đang thi công, giới hạn tốc độ 50 km/giờ làm chậm đáng kể hành trình.
Tại miền Nam, tình hình cũng không khá hơn. Sau Tết, dòng người từ miền Tây đổ về TP.HCM khiến nhiều tuyến đường, đặc biệt là cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận, kẹt xe nghiêm trọng. Nhiều người mất hơn 8 giờ để di chuyển từ Đồng Tháp về TP.HCM.
Lực lượng cảnh sát giao thông phải chặn xe lên cao tốc tại một số nút giao, buộc tài xế tìm đường khác. Phương tiện tăng đột biến, kết hợp với tai nạn liên hoàn, làm trầm trọng thêm tình trạng ùn tắc. Do chỉ có 4 làn xe và không có làn dừng khẩn cấp, việc giải tỏa sự cố trở nên khó khăn.
Ở hướng miền Trung về TP.HCM, các tuyến cao tốc mới như Vân Phong - Nha Trang hay Cam Lâm - Vĩnh Hảo chỉ có 2 làn xe, tốc độ tối đa 90 km/giờ, và thiếu làn dừng khẩn cấp. Khi trạm dừng nghỉ quá tải, lái xe bất chấp nguy hiểm, xếp hàng ngay trên làn đường chạy, tạo ra cảnh hỗn loạn và tiềm ẩn nguy cơ tai nạn.
Cấp thiết nâng cấp và mở rộng
Với những tài xế thường xuyên di chuyển trên cao tốc từ TP.HCM đi miền Tây, việc tuyến Trung Lương - Mỹ Thuận vẫn giữ quy mô 4 làn xe là điều khó hiểu. Khu vực này chủ yếu là đất nông nghiệp, ít khu dân cư, nên giải phóng mặt bằng không quá khó khăn. Thế nhưng, tuyến đường phải chịu cảnh quá tải suốt một thập niên, và mãi đến cuối tháng 12/2025 mới khởi công dự án mở rộng.
Trên cả nước, tuyến cao tốc Bắc - Nam phía đông dài 2.055 km từ Lạng Sơn đến Cà Mau đã được quy hoạch từ 6 đến 12 làn xe, nhưng giai đoạn 1 chỉ đầu tư chủ yếu 4 làn do hạn chế về vốn.
Nhiều địa phương, như Thanh Hóa, đã đề nghị Bộ Xây dựng báo cáo Thủ tướng Chính phủ đầu tư hoàn chỉnh cao tốc. UBND tỉnh Thanh Hóa chỉ ra rằng, quy mô 4 làn xe và thiếu làn dừng khẩn cấp liên tục đã bộc lộ nhiều bất cập, khó khăn trong cứu hộ và tiềm ẩn rủi ro cao.
Điển hình là vụ tai nạn nghiêm trọng ngày 14/1 tại cao tốc Mai Sơn - QL45, một phần nguyên nhân do lưu lượng xe vượt quá năng lực thông hành của tuyến. Tỉnh này đề xuất mở rộng lên 6 làn xe, có làn dừng khẩn cấp liên tục và hệ thống chiếu sáng toàn tuyến.
Giải pháp từ chuyên gia và doanh nghiệp
PGS-TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam, nhận định: "Giai đoạn trước, do khó khăn về vốn, các nhà quản lý buộc phải đầu tư phân kỳ, xây dựng cao tốc chưa hoàn chỉnh theo tiêu chuẩn." Mục đích là sớm có đường giải tỏa áp lực giao thông, nhưng việc khai thác phân kỳ thường bị kéo dài, như trường hợp cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận chậm trễ 10 năm.
Ông nhấn mạnh, lưu lượng xe tăng nhanh cùng với tăng trưởng kinh tế, khiến ùn tắc khó tránh khỏi nếu hạ tầng không được cải thiện. May mắn là, sau Nghị quyết 68 và các chính sách hỗ trợ kinh tế tư nhân, nhiều doanh nghiệp đã đề xuất tham gia dự án mở rộng cao tốc Bắc – Nam.
Thực tế triển khai các dự án hạ tầng theo phương thức PPP cho thấy, nhà đầu tư tư nhân có thể rút ngắn tiến độ và đảm bảo chất lượng. Chính phủ và Bộ Xây dựng cần tận dụng cơ hội này, tạo điều kiện thuận lợi để sớm hoàn thiện mạng lưới cao tốc đúng quy hoạch.
Nhìn chung, cao tốc Bắc - Nam đã mang lại nhiều tiện ích, nhưng để hành trình về quê thực sự trọn vẹn, việc nâng cấp và mở rộng là yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi sự phối hợp giữa nhà nước và khu vực tư nhân.
