Cơn Giận Trên Đường: Từ Cảm Xúc Bốc Đồng Đến Hậu Quả Pháp Lý Nghiêm Trọng
Một tài xế ô tô dừng xe, bước xuống, mở cốp lấy ra chiếc gậy dài rồi dùng nó gõ vào chân người đi xe máy. Sự việc diễn ra ngay trước mắt một đứa trẻ. Người đi xe máy khẳng định chắc chắn rằng giữa hai phương tiện không hề xảy ra bất kỳ va chạm giao thông nào. Anh ta hoàn toàn không hiểu vì sao mình lại bị chặn đường và đe dọa một cách vô cớ như vậy.
Tôi đọc tin tức này và thấu hiểu hoàn toàn cảm giác đó. Không phải là thấu hiểu cho hành vi cầm gậy đe dọa người khác, mà là thấu hiểu cái khoảnh khắc máu dồn lên mặt khi ai đó bất ngờ tạt đầu xe mình, khi bị húc mạnh từ phía sau, hay khi nghe tiếng còi xe bóp inh ỏi ngay sát sau gáy. Bản thân tôi cũng đã từng có những lúc muốn mở cửa xe bước xuống. Tôi tin chắc rằng hầu hết người Việt Nam tham gia giao thông đều đã từng ít nhất một lần trải qua cảm giác bức xúc tột độ tương tự.
Camera hành trình trên ô tô đã ghi lại cảnh hai người đàn ông ẩu đả nhau giữa đường phố TP.HCM cách đây không lâu.
Thừa Nhận Cảm Xúc Là Bước Đầu Tiên Để Kiểm Soát
Việc thừa nhận điều đó không nhằm mục đích biện minh cho bạo lực. Mà đây chính là bước đi đầu tiên, cần thiết để mỗi người học cách kiểm soát những cảm xúc mang tính hơn thua, tranh giành khi đang lưu thông trên đường. Các vụ ẩu đả xảy ra sau va chạm giao thông thường rơi vào nhóm người thiếu kỹ năng kiềm chế cảm xúc và thiếu nhận thức đầy đủ về những hậu quả pháp lý nghiêm trọng có thể xảy đến.
Nhận định ấy hoàn toàn chính xác. Tuy nhiên, việc thiếu kỹ năng kiềm chế không hoàn toàn là lỗi của riêng cá nhân nào, khi mà chúng ta hầu như không được dạy ở bất cứ đâu về cách xử lý cơn giận một cách hợp lý khi tham gia giao thông.
"Road Rage" - Cơn Thịnh Nộ Trên Đường Và Những Hệ Lụy
Trong tâm lý học, hiện tượng này có tên gọi là road rage (cơn thịnh nộ trên đường). Theo số liệu từ Cơ quan Quản lý An toàn Giao thông Quốc lộ Mỹ (NHTSA), có hơn 60% các vụ tai nạn giao thông có liên quan đến tình trạng lái xe trong trạng thái nóng giận, mất kiểm soát. Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ cũng chỉ ra rằng nhiều người có xu hướng coi chiếc xe như một phần mở rộng của bản thân, của lãnh thổ cá nhân. Do đó, bất kỳ sự va chạm hay xâm phạm nào, dù nhỏ, cũng có thể kích hoạt những phản ứng dữ dội, mang tính bảo vệ.
Điều này lý giải vì sao ngay cả khi không hề có một va chạm vật lý thật sự nào, một người vẫn có thể bùng nổ cơn giận chỉ vì cảm giác bị coi thường, bị xúc phạm trong quá trình lái xe.
Các phương tiện giao thông nối đuôi nhau kéo dài trên con đường Mai Chí Thọ tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Ba Nguyên Tắc Vàng Để Bảo Vệ Chính Mình
Hiểu rõ nguyên nhân không đồng nghĩa với việc chấp nhận hệ quả. Vấn đề cốt lõi là làm thế nào để bản thân mình không trở thành nhân vật chính tiếp theo trong những clip bạo lực giao thông được lan truyền chóng mặt trên mạng xã hội? Tự bản thân tôi đã đặt ra và tuân thủ ba nguyên tắc sau. Và sau nhiều năm lái xe, tôi nhận thấy chúng thật sự có tác dụng rõ rệt.
Nguyên tắc thứ nhất: Tuyệt đối không bước xuống xe. Nghe có vẻ đơn giản, nhưng đây chính là ranh giới quan trọng nhất, mang tính quyết định. Khi bạn còn ngồi trong xe, dù có tức giận đến mức nào, mọi tình huống vẫn chỉ được xem là một sự cố giao thông có thể được giải quyết thông qua thỏa thuận, bồi thường bảo hiểm, hoặc sự can thiệp của lực lượng công an.
Nhưng khoảnh khắc một người bước xuống xe và giơ tay đấm hay rút ra một chiếc gậy, họ đã tự chuyển mình từ "người tham gia giao thông" thành "bị can" trong một vụ việc hình sự tiềm tàng. Chỉ tính riêng trong hai tháng đầu năm 2026, hàng loạt vụ ẩu đả nghiêm trọng sau va chạm giao thông đã bị cơ quan chức năng khởi tố điều tra. Mỗi vụ việc đều khởi đầu bằng cùng một hành động giống hệt nhau: bước xuống khỏi xe.
Nguyên tắc thứ hai: Trong 30 giây đầu tiên, đừng làm bất cứ điều gì. Ba mươi giây là khoảng thời gian cần thiết để não bộ chuyển từ phản ứng bản năng, cảm tính sang tư duy lý trí, có phân tích. Việc hít thở thật sâu, chậm rãi có thể làm giảm mức độ căng thẳng ngay lập tức trong các tình huống áp lực cao. Nghe thì có vẻ lý thuyết, sách vở, nhưng bản thân tôi đã áp dụng và nó thật sự phát huy hiệu quả.
Nguyên tắc thứ ba: Tự đặt cho mình một câu hỏi then chốt trước khi hành động. Câu hỏi đó không phải là "ai đúng ai sai" mà phải là: "Nếu mình bước xuống xe ngay bây giờ, những chuyện gì sẽ xảy ra sau đó?".
Hãy nghĩ đến chiếc camera hành trình đang quay lại mọi diễn biến. Nghĩ đến đứa con nhỏ đang ngồi im lặng, sợ hãi ở phía sau. Nghĩ đến dòng tin tức, bài báo trên mạng xã hội với tên tuổi của mình bị gắn liền với hai từ "côn đồ"… Những hình dung cụ thể, sinh động về hệ quả tiêu cực có sức mạnh kìm hãm bản năng bốc đồng hơn bất kỳ lời khuyên đạo đức chung chung nào.
Kiềm Chế Là Một Kỹ Năng Cần Rèn Luyện
Tôi không viết bài này với mục đích phán xét hay lên án bất kỳ ai. Với tư cách là một luật sư, tôi biết rõ cái giá pháp lý nặng nề của mỗi cú đấm, mỗi nhát đánh, mỗi chiếc gậy được rút ra giữa đường phố.
Nhưng với tư cách một người cũng ngày ngày vật lộn, chen chúc giữa dòng xe tắc nghẽn tại TP.HCM, tôi thấu hiểu rằng việc kiềm chế cơn giận không phải là một khả năng bẩm sinh. Đó là một kỹ năng xã hội cần phải được rèn luyện, trau dồi, giống hệt như kỹ năng lái xe vậy. Không ai sinh ra đã biết cách thắng gấp an toàn. Và cũng không ai sinh ra đã biết cách dừng lại đúng lúc khi cơn giận đang bùng phát dữ dội.
Vì thế, tôi viết lại ba nguyên tắc trên không phải như một lời khuyên dành cho người khác, mà như một lời tự nhắc nhở bản thân. Mỗi lần ngồi sau tay lái, tôi đều tự nhủ rằng cơn giận rất có thể sẽ ập đến, va chạm vẫn có thể xảy ra, và khoảnh khắc quan trọng nhất không phải là lúc hai chiếc xe chạm vào nhau, mà là 30 giây ngay sau đó. Ba mươi giây để quyết định xem mình sẽ tiếp tục là một người lái xe tỉnh táo, hay sẽ trở thành người bước xuống xe để tranh giành "thắng thua" với đối phương và đánh mất tất cả: sự an toàn, danh dự và cả tự do.
Phần lớn những người đánh nhau sau va chạm trên đường đều nghĩ rằng mình đang bảo vệ quyền lợi chính đáng của bản thân và đang "dạy cho đối phương một bài học nhớ đời". Nhưng thực tế phũ phàng trong mọi vụ ẩu đả giao thông là: không hề có người thắng, mà chỉ có hai người cùng thua cuộc. Người thật sự mạnh mẽ chính là người có đủ bản lĩnh để kiềm chế được cơn giận của chính mình, chứ không phải là người ra đòn trước tiên.
