Mới đây, một vụ va chạm giữa taxi và xe máy trên đường Trường Sơn (phường Tân Sơn Hòa, TP.HCM) khiến một làn xe bị cản trở. Khi tốc độ dòng xe giảm bất thường và phương tiện bắt đầu ùn lại, camera tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) phát hiện tình huống và lập tức gửi cảnh báo về trung tâm điều hành. Hệ thống đồng thời tính toán và kéo dài thời lượng đèn xanh tại nút giao gần đó để hỗ trợ giải tỏa dòng xe.
Từ hình ảnh và vị trí sự cố, CSGT TP.HCM cùng các đơn vị liên quan có thể điều động lực lượng đến hiện trường. Thông tin khu vực đông xe cũng được cập nhật lên bảng điện tử, ứng dụng Thông tin giao thông và kênh VOV Giao thông để người dân chủ động chọn hướng đi. Đây là minh chứng cho thấy phía sau hình ảnh camera là một chuỗi xử lý: phát hiện bất thường, phân tích dữ liệu, điều chỉnh tín hiệu, cảnh báo công chúng và phối hợp lực lượng ngoài hiện trường.
Điều tiết đèn tín hiệu theo lưu lượng
Ông Đỗ Ngọc Hải, Trưởng phòng Quản lý bảo trì và khai thác công trình giao thông thuộc Sở Xây dựng TP.HCM, cho biết thành phố đang vận hành hệ thống điều khiển giao thông thông minh “theo mạng lưới, ứng dụng kỹ thuật số song sinh Digital Twins”. Dữ liệu từ AI giúp hệ thống đèn tín hiệu tự động điều chỉnh linh hoạt theo lượng phương tiện trên đường. Thay vì chạy theo chu kỳ cố định như trước, các pha đèn có thể tự thay đổi, chẳng hạn kéo dài pha xanh ở hướng có lưu lượng xe cao. Hệ thống này hiện triển khai trên trục Phạm Văn Đồng, Mai Chí Thọ và Võ Văn Kiệt.
“Dữ liệu từ AI giúp hệ thống đèn tín hiệu tự động điều chỉnh linh hoạt, thời lượng các pha đèn tự điều chỉnh theo lượng phương tiện lưu thông trên đường, có thể kéo dài pha xanh ở hướng có xe đông”, ông Hải phân tích.
Ông Đoàn Văn Tấn, Giám đốc Trung tâm Quản lý điều hành giao thông đô thị TP.HCM, cho hay hệ thống camera và cảm biến phục vụ giao thông hiện được phân thành nhiều nhóm theo chức năng. Trung tâm đang quản lý 1.251 camera quan sát giao thông truyền hình ảnh trực tiếp 24/7; 653 camera chuyên dụng đo đếm lưu lượng; 50 camera phát hiện sự cố tự động trong hầm sông Sài Gòn; 31 camera AI chuyên dụng xử lý vi phạm và 30 máy đo tốc độ tự động đặt tại 10 vị trí trọng điểm.
Dữ liệu thu được đang được sử dụng để điều khiển đèn tín hiệu. “Khi camera và cảm biến hệ thống quan trắc giao thông phát hiện lưu lượng tăng cao, dữ liệu tự động truyền về hệ thống trung tâm để tính toán”, ông Tấn nói. Trung tâm cũng đã phân tích lưu lượng để xây dựng các kịch bản “làn sóng xanh” trên các đường Võ Thị Sáu, Nam Kỳ Khởi Nghĩa - Nguyễn Văn Trỗi, Pasteur, Trương Định, Điện Biên Phủ... Khi lưu lượng vượt quá 60% năng lực thông hành của tuyến, hệ thống tự động chuyển sang kế hoạch vận hành “làn sóng xanh”.
Kết nối dữ liệu với lực lượng xử lý
Ngoài điều tiết đèn, dữ liệu camera còn được dùng để cung cấp thông tin cho người đi đường. Khi xảy ra ùn tắc, thông tin được đăng tải lên bảng thông tin giao thông điện tử lân cận, ứng dụng Thông tin giao thông và kênh VOV Giao thông. “Hình ảnh và vị trí của sự cố được chia sẻ thông qua hệ thống kết nối liên thông tới Phòng CSGT và các đơn vị quản lý hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật”, ông Tấn cho biết. Nhờ đó, lực lượng tuần tra gần nhất có thể được điều động đến hiện trường để điều tiết, xử lý và giải tỏa phương tiện.
Thí điểm đô thị thông minh tại hai phường
Từ tháng 6/2026, UBND TP.HCM triển khai thí điểm mô hình đô thị thông minh tại hai phường Phú Nhuận và Vũng Tàu, phối hợp cùng Tập đoàn Viettel. Giai đoạn đầu, hai phường sẽ thử nghiệm hệ thống chỉ đạo điều hành trực tiếp theo thời gian thực và hệ thống bản sao số giám sát an ninh đô thị. Đơn vị vận hành dự kiến lắp 5 camera AI tại các giao lộ, tuyến phố trọng điểm ở phường Phú Nhuận và tích hợp luồng camera sẵn có.
Hệ thống này có khả năng đo đếm phương tiện, cảnh báo sớm ùn tắc tại giao lộ, nhận diện biển số, tự động phát hiện vượt đèn đỏ, đi ngược chiều và sai làn đường. Về trật tự đô thị, hệ thống vẽ “hàng rào ảo” để phát hiện hành vi lấn chiếm vỉa hè kinh doanh, đỗ xe sai quy định, đổ rác bừa bãi. Các hệ thống này sẽ tự động xuất hình ảnh bằng chứng vi phạm theo thời gian thực để lực lượng chức năng xử lý.
Giải bài toán thiếu đất giao thông
Theo đại diện Sở Xây dựng TP.HCM, tỷ lệ đất giao thông trên đất xây dựng đô thị của thành phố hiện chỉ đạt khoảng 12,8%, thấp hơn mức quy hoạch 16 - 26%. Vì vậy, giải pháp cho giao thông trong 5 - 10 năm tới không chỉ là “đường rộng thêm” mà cần đẩy mạnh ứng dụng giao thông thông minh. Trung tâm điều hành giao thông thông minh (ITS) dự kiến được nâng cấp để bao phủ toàn thành phố, với AI ứng dụng sâu hơn vào dự báo giao thông, tối ưu toàn bộ mạng lưới đèn tín hiệu và cung cấp thông tin thời gian thực qua ứng dụng di động.
Trong đề án Phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045 vừa ban hành, UBND TP.HCM xác định dành nguồn lực đầu tư hệ thống giao thông thông minh. Từ nay đến năm 2030, thành phố sẽ lắp đặt hệ thống camera thông minh trên toàn bộ tuyến đường và khu vực công cộng trọng điểm nhằm giảm tội phạm đường phố và rút ngắn thời gian điều phối ứng cứu. Hệ thống camera sẽ được kết nối với trung tâm điều hành để hỗ trợ giám sát giao thông theo thời gian thực.
Tận dụng camera hiện hữu
Ông Đinh Hoàng Kiên, Giám đốc Công ty TheHeGeo, chuyên cung cấp giải pháp phần mềm, chuyển đổi số và dịch vụ công nghệ, nhìn nhận hệ thống camera còn có thể cung cấp dữ liệu tích lũy có giá trị cho công tác quy hoạch. Chẳng hạn, cơ quan quản lý có thể phân tích một tuyến đường thường xuyên đông xe vào thời điểm nào, loại phương tiện nào chiếm tỷ lệ cao, lưu lượng đã bão hòa hay chưa. Điều này giúp có thêm cơ sở nghiên cứu phương án tổ chức giao thông, phân luồng hoặc đầu tư hạ tầng.
Ông Kiên cũng cho rằng không phải mọi camera hiện hữu đều phải thay mới. Camera về bản chất là thiết bị thu nhận hình ảnh; các camera phù hợp có thể được kết nối, đưa dữ liệu về hệ thống tập trung để phân tích. Do đó, bên cạnh đầu tư thiết bị, điều quan trọng là xây dựng nền tảng phân tích AI và xác định rõ dữ liệu camera sẽ được sử dụng để giải quyết bài toán nào.
Một chuyên gia Tập đoàn Viettel đề xuất TP.HCM có thể tối ưu chi phí bằng cách tận dụng hệ thống camera hiện hữu, kết nối dữ liệu về nền tảng tập trung để AI phân tích thay vì thay mới đồng loạt. Một hạ tầng camera khi được kết nối có thể phục vụ nhiều mục tiêu, từ giao thông đến quản lý đô thị. Về lộ trình, vị chuyên gia này đề nghị thí điểm 6 - 9 tháng tại một số khu vực hoặc 5 - 10% xã, phường để kiểm định các bài toán AI trước khi mở rộng và kết nối về trung tâm điều hành.
