Nhận diện vẫn còn nhiều khoảng trống về cơ sở vật chất, trường lớp ở nhiều nơi, đặc biệt tại các khu vực đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, ngành giáo dục đang tập trung nguồn lực đầu tư xây dựng kiên cố hóa, hiện đại hóa trường, lớp học và nâng chuẩn cơ sở giáo dục ở tất cả các cấp học. Những nỗ lực từ kiên cố hóa mạng lưới trường lớp đến đầu tư đồng bộ trang bị hạ tầng số hiện đại đang được triển khai nhằm hướng tới mục tiêu: Hệ thống giáo dục và đào tạo tiếp tục được hiện đại hóa, có bước tiến mạnh, vững chắc về tiếp cận, công bằng và chất lượng, như Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đề ra.
Nhận diện khoảng trống về hạ tầng giáo dục
Trong số 21 thôn của xã Khuất Xá, tỉnh Lạng Sơn, có 3 thôn biên giới dài 12,5 km với địa hình chủ yếu là đồi núi xen kẽ các thung lũng. Dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc Tày, Nùng và Kinh, sinh sống bằng nông nghiệp, lâm nghiệp và tiểu thủ công nghiệp. Đời sống khó khăn khiến cơ sở vật chất đầu tư cho trường học của con em xã Khuất Xá còn đơn sơ, thiếu thốn. Tại Trường Trung học cơ sở Khuất Xá, cơ sở vật chất đã cũ kỹ, giáo cụ giảng dạy vẫn còn thiếu. Cô giáo Hoàng Thị Yến, giáo viên tại trường, chia sẻ rằng cô và các đồng nghiệp rất mong có môi trường giảng dạy và học tập tốt hơn, với đủ phòng học, phòng chức năng và sân chơi cho học sinh.
Trao đổi với phóng viên, ông Hoàng Quốc Tuấn, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn, cho biết: Lạng Sơn là tỉnh miền núi biên giới, địa hình chia cắt phức tạp, mật độ dân cư thưa thớt, đời sống nhân dân vùng biên còn nhiều khó khăn. Việc đầu tư xây dựng trường học tại các xã biên giới là nhiệm vụ quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện chính sách dân tộc, nâng cao dân trí, chất lượng nhân lực và tạo nguồn cán bộ người dân tộc. Đến năm 2026, toàn tỉnh duy trì ổn định 648 cơ sở giáo dục. Nhờ nỗ lực của UBND tỉnh, Sở Giáo dục và các ban ngành, tỷ lệ kiên cố hóa phòng học toàn tỉnh hiện đạt 81,5%. Tuy nhiên, ông Tuấn cũng thừa nhận: Dù tỷ lệ kiên cố hóa cao, Lạng Sơn vẫn còn khoảng 2,3% phòng học tạm, phòng học mượn tập trung tại các điểm trường lẻ vùng sâu, vùng biên giới. Nguồn ngân sách địa phương còn hạn hẹp, trong khi danh mục thiết bị dạy học tối thiểu theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đòi hỏi kinh phí đầu tư rất lớn.
Những năm qua, với sự nỗ lực của các cấp, ngành và địa phương, giáo dục đã đạt được bước tiến lớn trong việc nâng cấp cơ sở vật chất trường học. Tỷ lệ trường đạt chuẩn cơ sở vật chất, đạt chuẩn quốc gia tăng đáng kể trên cả nước, đặc biệt ở các khu vực khó khăn. Theo báo cáo tổng kết 5 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới ngành giáo dục giai đoạn 2021-2025, một trong những điểm nhấn rõ rệt là sự thay đổi về hạ tầng giáo dục. Nếu năm 2020, tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia chỉ ở mức 10,9% thì đến năm 2024, con số này đã tăng lên 62,8%. Trong đó, bậc mầm non có 59,5% trường đạt chuẩn; tiểu học có 43,4% đạt chuẩn mức 1 và 18,2% đạt chuẩn mức 2; trung học cơ sở có 52,4% đạt chuẩn mức 1 và 13,9% đạt chuẩn mức 2. Trên phạm vi cả nước, tỷ lệ xã đạt tiêu chí trường học là 87,5%, trong đó vùng Đồng bằng sông Hồng đạt 100%, vùng Đông Nam Bộ đạt 98%. Tuy nhiên, các địa bàn khó khăn như miền núi phía Bắc và Tây Nguyên vẫn có tỷ lệ thấp hơn bình quân chung do cơ sở vật chất còn hạn chế.
Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn khẳng định, đây là yêu cầu cấp bách và là điều kiện tiên quyết để mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục có chất lượng. Khi mạng lưới trường lớp được bố trí hợp lý, thuận tiện cho người học, và các phòng học, phòng thí nghiệm được đầu tư đầy đủ, người học có điều kiện thực hành, trải nghiệm, qua đó nâng cao chất lượng đào tạo và hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao. Giai đoạn 2026-2030, ngành giáo dục phấn đấu 80% cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông đạt chuẩn quốc gia; trong đó có trên 65% trường mầm non, 70% trường tiểu học, 75% trường trung học cơ sở và 55% trường trung học phổ thông đạt chuẩn.
Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo chỉ rõ một trong những khó khăn, hạn chế là điều kiện, cơ sở vật chất trường lớp ở nhiều nơi không đáp ứng yêu cầu. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030: xây dựng mạng lưới trường lớp cơ bản đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh thuộc mọi đối tượng, vùng miền; có ít nhất 80% trường phổ thông đạt chuẩn quốc gia. Ngay sau đó, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 281/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW với các giải pháp và lộ trình cụ thể. Trên cơ sở đó, ngành giáo dục xác định việc tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, từ phòng học đến phòng thí nghiệm, ở tất cả các cấp học, từ phổ thông, giáo dục nghề nghiệp đến giáo dục đại học, là một trong những trọng tâm lớn cần triển khai trong thời gian tới.
Đột phá hạ tầng giáo dục: Hiện thực hóa giấc mơ trường chuẩn nơi vùng biên
Em Vi Tùng Dương, học sinh lớp 4 Trường Tiểu học Khuất Xá 2, xã Khuất Xá, tỉnh Lạng Sơn, không giấu nổi niềm vui khi được đến địa điểm xây dựng trường mới: Hôm nay con rất vui khi được đến nơi xây trường mới. Trường mới sẽ có nhiều lớp học, phòng đa năng, sách vở mới, sân bóng và thêm nhiều bạn bè.
Ông Hoàng Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn, cho biết: Thực hiện các mục tiêu đột phá của Nghị quyết 71-NQ/TW và các chương trình hành động của Tỉnh ủy, UBND tỉnh nhiệm kỳ 2025-2030, Lạng Sơn đã chủ động triển khai phong trào xây dựng trường chuẩn quốc gia một cách đồng bộ, quyết liệt. Chúng tôi không chạy theo bệnh thành tích mà gắn việc xây dựng trường chuẩn với công tác rà soát, tinh gọn mạng lưới trường lớp. Để bảo đảm cơ sở vật chất đầy đủ cho các địa phương còn khó khăn, ngành giáo dục Lạng Sơn ưu tiên tuyệt đối nguồn vốn từ Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Chương trình xây dựng nông thôn mới để đầu tư cho các địa bàn đặc biệt khó khăn, phấn đấu xóa bỏ hoàn toàn phòng học tạm. Đối với các điểm trường lẻ quy mô nhỏ, học sinh sẽ được đưa về học tại trường chính, giúp các em tiếp cận môi trường giáo dục tốt hơn, đồng thời tối ưu hóa công năng của hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú và bán trú. Tỉnh cũng phối hợp kết nối các doanh nghiệp, tập đoàn lớn để tài trợ các dự án xây dựng trường, lớp, tăng cường cơ sở vật chất đạt chuẩn.
Nhờ những nỗ lực đó, dự án xây dựng nhà lớp học Trường Trung học phổ thông Tràng Định trị giá 12,79 tỷ đồng từ nguồn tài trợ của Ngân hàng BIDV và dự án xây dựng Trường Mầm non xã Hoàng Văn Thụ đã được khởi công. Đồng thời, tỉnh Lạng Sơn đang triển khai dự án xây dựng 11 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại các xã biên giới, trong đó 2 dự án do Sở Giáo dục và Đào tạo làm chủ đầu tư, 9 dự án do Công an tỉnh làm chủ đầu tư, dự kiến 4 trường sẽ đưa vào sử dụng dịp khai giảng năm học 2026-2027. Đây là mô hình kiểu mẫu giải bài toán hạ tầng giáo dục tại các địa phương khó khăn, tạo tiền đề vững chắc nâng cao chất lượng dạy và học, hướng tới mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, từng bước hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 80% trường phổ thông đạt chuẩn quốc gia.
Không chỉ ở đồng bằng, thành thị, việc xây dựng trường lớp đạt chuẩn tại vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm chỉ đạo sát sao. Bộ Chính trị ban hành Thông báo 81-TB/TW ngày 18/7/2025 về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới. Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất đầu tư xây mới, cải tạo các trường nội trú tại 248 xã với hệ thống cơ sở vật chất đáp ứng đầy đủ, đồng bộ nhu cầu học tập, sinh hoạt nội trú, bán trú của học sinh và giáo viên. Tiếp theo 108 trường phổ thông nội trú đã khởi công trong năm 2025, tháng 3/2026 diễn ra lễ khởi công đồng loạt 121 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền của 17 tỉnh, thành phố: Cao Bằng, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Huế, Quảng Ngãi, Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tây Ninh, Đồng Tháp và An Giang. Đến nay, 1 trường đã khánh thành, 25 trường hoàn thành phần thân và đang hoàn thiện. Các bộ, ngành, địa phương quyết tâm theo dõi sát tiến độ, huy động tối đa nguồn lực để đưa trường vào hoạt động đúng hạn, phục vụ năm học mới 2026-2027. Các trường phổ thông nội trú liên cấp tại xã biên giới sẽ hiện thực hóa giấc mơ trường chuẩn nơi vùng biên, mang ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc, thể hiện sự chăm lo cho học sinh vùng biên, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, thu hẹp khoảng cách vùng miền và tăng cường quốc phòng, an ninh.
Hiện đại hóa trường lớp và trang thiết bị dạy học: Nền tảng vững chắc cho giáo dục kỷ nguyên mới
Nghị quyết 71-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2035: Hệ thống giáo dục và đào tạo tiếp tục được hiện đại hóa, có bước tiến mạnh, vững chắc về tiếp cận, công bằng và chất lượng; tầm nhìn đến năm 2045: Việt Nam có hệ thống giáo dục quốc dân hiện đại, công bằng và chất lượng, đứng vào nhóm 20 quốc gia hàng đầu thế giới. Một trong những nhiệm vụ, giải pháp được Nghị quyết chỉ ra là bảo đảm đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị đạt chuẩn, đặc biệt chú trọng đầu tư các phòng học thực hành, trải nghiệm STEM/STEAM.
Việc đầu tư hạ tầng số và thiết bị dạy học hiện đại đã được ngành giáo dục và các cấp quan tâm, đầu tư mạnh mẽ trong thời gian gần đây. Tăng cường hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm cũng là nền tảng để phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục. Tại Hà Nội, UBND thành phố đã chỉ đạo xây dựng nhiều trường học mới với trang thiết bị dạy học bài bản, tạo điều kiện học tập tốt nhất cho học sinh tiếp cận phương pháp học thực nghiệm hiện đại và giáo dục toàn diện văn - thể - mỹ. Trường Trung học phổ thông Đỗ Mười vừa khánh thành và đón những học sinh đầu tiên. Với mục tiêu trở thành mô hình giáo dục tiên tiến, nhà trường đầu tư cơ sở vật chất hiện đại, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo. 100% phòng học được trang bị bảng trượt, tivi thông minh hơn 80 inch, điều hòa, hệ thống trợ giảng. Ngoài phòng học chính, trường còn có hệ thống phòng học bộ môn, phòng thí nghiệm sinh - hóa, phòng STEM, phòng âm nhạc, thư viện với hơn 2000 đầu sách, không gian thể dục thể thao đa chức năng.
Thầy Đỗ Văn Nam, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Đỗ Mười, cho biết: Bám sát mục tiêu đổi mới của toàn ngành và định hướng xây dựng trường chuẩn chất lượng cao, nhà trường xác định song song với nâng cao chất lượng dạy và học, việc trang bị hệ thống cơ sở vật chất, thiết bị thông minh là điều kiện tiên quyết để kiến tạo môi trường giáo dục hiện đại, đáp ứng nhu cầu thực hành và trải nghiệm của học sinh. Em Trần Quốc Việt, học sinh lớp 10A6, hào hứng chia sẻ: Em rất bất ngờ khi được trải nghiệm các phòng học và phòng chức năng với trang thiết bị đầy đủ, chuyên nghiệp. Việc học trở nên thú vị, trực quan hơn khi có không gian thực hành trực tiếp.
Không chỉ tại các thành phố lớn, các tỉnh, thành trên cả nước cũng quyết liệt đầu tư hạ tầng số và thiết bị dạy học hiện đại nhằm thu hẹp khoảng cách vùng miền. Tại Lạng Sơn, Sở Giáo dục và Đào tạo đã triển khai thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo (AI) và mô hình STEM/STEAM tại nhiều trường phổ thông, như Trường Trung học phổ thông chuyên Chu Văn An, Trường Trung học cơ sở Vĩnh Trại và một số trường vùng biên. Ông Hoàng Quốc Tuấn nhấn mạnh: Việc tiếp cận sớm với kỹ năng số, năng lực số giúp học sinh miền núi Lạng Sơn tự tin hội nhập, xóa bỏ rào cản về khoảng cách địa lý và công nghệ, chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh trong kỷ nguyên mới. Sở cũng triển khai mạnh mẽ hệ thống Học bạ số toàn diện, giúp giảm áp lực sổ sách hành chính cho giáo viên vùng cao, đồng thời xây dựng Kho học liệu số dùng chung và thư viện số. Nhờ đó, học sinh ở xã biên giới khó khăn có thể tiếp cận bài giảng điện tử chất lượng cao, tư liệu thư viện phong phú tương đương học sinh tại trung tâm. Lạng Sơn là một trong những địa phương đi đầu về số hóa quản lý ngành: 100% hồ sơ công việc tại Sở và các trường được xử lý trực tuyến, áp dụng chữ ký số, dữ liệu toàn ngành kết nối liên thông với Trung tâm điều hành thông minh (IOC) của tỉnh, bảo đảm dữ liệu đúng - đủ - sạch - sống.
Để kiến tạo nền giáo dục hiện đại và công bằng theo Nghị quyết 71-NQ/TW, việc nâng cấp hạ tầng số và cơ sở vật chất đang được triển khai toàn diện trên toàn quốc. Đưa thiết bị dạy học thông minh, phòng thực hành hiện đại và hệ thống quản lý số hóa vào trường học từ thành thị đến vùng khó khăn chính là lời giải thiết thực nhằm bảo đảm môi trường giáo dục chất lượng cao, xóa nhòa khoảng cách địa lý và rào cản công nghệ.
