Trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026, đề thi môn Ngữ văn đã gây ra nhiều ý kiến trái chiều với câu hỏi nghị luận xã hội về việc làm thế nào để có những "Steve Jobs Việt Nam". Sáng 11/6, hơn 1,2 triệu thí sinh trên cả nước đã hoàn thành bài thi môn Ngữ văn, đây là kỳ thi thứ hai áp dụng chương trình giáo dục phổ thông 2018, với điểm mới là không sử dụng ngữ liệu trong sách giáo khoa.
Ngay sau khi đề thi được công bố, câu hỏi nghị luận xã hội đã trở thành tâm điểm tranh luận. Nhiều giáo viên, phụ huynh và học sinh bày tỏ băn khoăn khi đề bài dẫn ra các nhân vật nổi tiếng thế giới như Steve Jobs, Elon Musk và Mark Zuckerberg để đặt vấn đề về đổi mới sáng tạo. Một số ý kiến cho rằng đề thi có thể tạo ra khoảng cách giữa các thí sinh, khi những học sinh ít tiếp cận thông tin về công nghệ hoặc không hiểu rõ các nhân vật được nhắc đến sẽ gặp bất lợi. Ngoài ra, cũng có câu hỏi về thông điệp mà đề thi muốn truyền tải khi lấy các doanh nhân công nghệ làm hình mẫu cho sự đổi mới sáng tạo.
Đề văn có hướng gợi mở tốt
GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục Việt Nam (Bộ GD&ĐT), nhận định văn bản nghị luận ở phần Đọc hiểu và bài thơ Những chiếc lá ở phần Viết đều là những lựa chọn hay, cho phép học sinh bộc lộ năng lực thực sự. Với môn Ngữ văn, việc không dùng ngữ liệu sách giáo khoa đôi khi lại tốt vì học sinh không chỉ lặp lại những gì đã học thuộc.
Về câu hỏi nghị luận xã hội, ông Vinh cho rằng đây là một câu hỏi hay, đặt ra vấn đề lớn về cách Việt Nam nuôi dưỡng những con người sáng tạo có khả năng tạo ra giá trị tầm thế giới. Ông đánh giá đây là hướng gợi mở tốt, đáng để học sinh suy nghĩ về giáo dục, môi trường xã hội, chính sách và văn hóa khuyến khích sáng tạo.
Nhưng nên điều chỉnh để trọn vẹn
Dù đánh giá cao hướng ra đề, GS.TS Lê Anh Vinh thừa nhận những tranh luận về việc lấy Steve Jobs, Elon Musk, Mark Zuckerberg làm ví dụ là có cơ sở. Với một kỳ thi đại trà quy mô quốc gia, một chi tiết tưởng như chỉ để gợi mở vẫn có thể vô tình tạo lợi thế cho nhóm học sinh quen thuộc với các nhân vật này, và gây lúng túng cho những em không biết hoặc biết rất ít.
Ông Vinh đề xuất cách diễn đạt trung tính và phổ quát hơn: thay vì hỏi làm thế nào để có "Steve Jobs Việt Nam", đề thi có thể hỏi làm thế nào để Việt Nam nuôi dưỡng những con người sáng tạo, có năng lực tạo ra sản phẩm, ý tưởng hoặc giá trị có ảnh hưởng rộng lớn. Như vậy, học sinh không cần biết chi tiết về các nhân vật cụ thể vẫn có thể suy nghĩ nghiêm túc về vấn đề.
Một giảng viên luật tại TP.HCM cũng đồng tình với nhận định này. Theo ông, câu hỏi nên được diễn đạt theo hướng: "Làm thế nào để Việt Nam có những nhà đổi mới sáng tạo tầm cỡ thế giới?" thay vì gắn với tên một cá nhân cụ thể. Ông cũng cảnh báo việc đồng nhất mọi thành công trong lĩnh vực công nghệ với khái niệm "phát minh" có thể tạo ra nhận thức chưa đầy đủ về con đường phát triển khoa học công nghệ. Thực tế, đằng sau sự thành công của Thung lũng Silicon là cả một hệ sinh thái gồm giáo dục khai phóng, nghiên cứu cơ bản, quỹ đầu tư mạo hiểm, cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ và văn hóa chấp nhận thất bại.
Vị giảng viên đánh giá đề thi có nhiều điểm mới, giàu tính gợi mở và khuyến khích tư duy sáng tạo. Tuy nhiên, cách sử dụng một số khái niệm trong ngữ liệu đang gây băn khoăn vì có thể chưa phản ánh đầy đủ bản chất của hoạt động đổi mới sáng tạo. Ông cũng đặt vấn đề: nếu thí sinh lập luận thuyết phục rằng cách đặt vấn đề chưa thật sự chính xác, bài làm sẽ được đánh giá như thế nào và nhận mức điểm ra sao.
Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi chóng mặt, việc học tập suốt đời trở nên cần thiết. Tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu cuốn sách "Học tập suốt đời" của tác giả Michelle R. Weise, cung cấp những đánh giá về thị trường lao động tương lai và giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm.
Ngoài ra, trong buổi thi môn Ngữ văn sáng 11/6, TP.HCM ghi nhận một số sự cố bất thường, trong đó có 3 thí sinh bị ảnh hưởng do đề thi bị lỗi in. Trong ngày thi đầu tiên, 27 thí sinh bị đình chỉ do sử dụng tài liệu và điện thoại trong phòng thi. Đề Toán tốt nghiệp THPT 2026 được đánh giá "dễ thở" hơn năm ngoái, giúp học sinh khá dễ dàng đạt điểm 7, nhưng số lượng điểm 9, 10 gây nhiều tranh luận.
