Sở GD&ĐT TP.HCM vừa trình UBND TP phương án sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập nhằm thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy. Ba kịch bản được xây dựng với mức độ tác động khác nhau, từ thí điểm đến sắp xếp toàn diện, trong đó phương án mạnh nhất dự kiến giảm hơn 40% đầu mối trường học.
Mục tiêu của việc sắp xếp
Theo tờ trình của Sở GD&ĐT TP.HCM, thành phố hiện có 2.188 cơ sở giáo dục công lập từ mầm non đến giáo dục thường xuyên. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều trường vẫn có quy mô nhỏ, phân tán, chưa phù hợp với quy mô dân số và không gian phát triển mới. Đây là một trong những lý do khiến ngành giáo dục đề xuất tái cấu trúc mạng lưới trường học thay vì chỉ thực hiện việc giảm đầu mối mang tính cơ học.
Sở GD&ĐT cho biết mục tiêu của việc sắp xếp không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy mà còn hướng đến đổi mới quản trị nhà trường. Theo đó, nguồn lực sẽ được tập trung cho hoạt động dạy học, giảm biên chế hành chính, tăng số lượng giáo viên trực tiếp đứng lớp, đồng thời sử dụng hiệu quả hơn cơ sở vật chất hiện có.
Thực trạng hiện nay cho thấy mạng lưới giáo dục của TP.HCM vẫn tồn tại nhiều bất cập. Nhiều trường có quy mô nhỏ, số lớp và số học sinh thấp hơn mức chuẩn nhưng vẫn phải duy trì đầy đủ bộ máy quản lý với hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, kế toán, văn thư, y tế học đường và các vị trí hành chính khác. Điều này khiến chi phí quản lý tăng lên trong khi nhiều trường lại thiếu giáo viên trực tiếp giảng dạy.
Bên cạnh đó, tại nhiều khu vực nội thành, các trường nằm sát nhau nhưng vẫn hoạt động như những pháp nhân độc lập do ranh giới hành chính. Việc này làm giảm hiệu quả khai thác quỹ đất và cơ sở vật chất, khiến các trường khó dùng chung những hạng mục có chi phí đầu tư lớn như thư viện, phòng thí nghiệm, nhà đa năng hay khu thực hành.
Sở GD&ĐT TP.HCM nhấn mạnh quá trình sắp xếp phải bảo đảm nguyên tắc không làm ảnh hưởng đến việc học của học sinh. Thành phố sẽ không sáp nhập các trường nếu khoảng cách địa lý hoặc điều kiện giao thông không thuận lợi; mỗi xã, phường vẫn phải có ít nhất một trường mầm non, một trường tiểu học và một trường THCS. Đồng thời, thành phố sẽ không sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông, trường phổ thông với trung tâm giáo dục thường xuyên hay trường chuyên biệt với trường phổ thông đại trà.
Sở cũng đề xuất hai mô hình quản trị mới gồm trường một cấp học quy mô lớn có nhiều phân hiệu và trường phổ thông nhiều cấp học. Với các mô hình này, nhiều điểm trường sẽ cùng thuộc một đầu mối quản lý, sử dụng chung bộ máy hành chính, trong khi việc dạy học vẫn diễn ra tại các cơ sở hiện hữu nhằm hạn chế tác động đến học sinh.
3 phương án sắp xếp
Sau khi loại trừ các trường chuyên biệt, trường đang triển khai chương trình chất lượng cao, trường tham gia thí điểm chương trình giáo dục mầm non mới và các trường đã có quy mô từ 50 lớp trở lên, Sở GD&ĐT TP.HCM xác định còn 1.891 cơ sở giáo dục thuộc diện xem xét sắp xếp. Trên cơ sở đó, sở xây dựng ba phương án.
Ở phương án 1, TP.HCM sẽ thực hiện thí điểm tại một số địa bàn trước khi nhân rộng. Đối với bậc mầm non, bốn địa phương gồm Đông Hưng Thuận, Tăng Nhơn Phú, Vũng Tàu và xã Dầu Tiếng được đề xuất triển khai đầu tiên. Tổng cộng, 31 trường sẽ được sắp xếp còn 13 trường theo mô hình mới. Với bậc phổ thông, thành phố dự kiến thí điểm tại hai phường Bình Thới, Cầu Kiệu cùng hai trường THPT trực thuộc sở. 11 trường sẽ được tổ chức lại thành năm trường. Riêng hệ thống giáo dục thường xuyên sẽ sáp nhập sáu trung tâm thành hai trung tâm. Nếu triển khai toàn bộ phương án này, ngành giáo dục giảm 28 đầu mối, tương đương 1,48% số cơ sở thuộc diện sắp xếp.
Phương án 2 có phạm vi rộng hơn, hướng tới giảm khoảng 10% đầu mối trong giai đoạn đầu và tiếp tục tiến tới mục tiêu giảm khoảng 30%. Theo đó, các trường mầm non có từ 9 nhóm lớp trở xuống sẽ được xem xét sáp nhập, còn ở bậc phổ thông là các trường có dưới 24 lớp. Đối với giáo dục thường xuyên, thành phố dự kiến tổ chức lại theo 17 khu vực, đồng thời thành lập bốn trường trung học nghề trên cơ sở các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên tại Củ Chi, Cần Giờ, Phú Giáo và Phú Mỹ. Phương án này dự kiến giảm 269 đầu mối, tương đương 14,22% số cơ sở giáo dục cần sắp xếp.
Phương án 3 là kịch bản có mức độ tác động lớn nhất, được xây dựng để đáp ứng ngay mục tiêu giảm khoảng 30% đầu mối theo yêu cầu của Trung ương. Theo đó, các trường mầm non sẽ được tổ chức lại với quy mô tối đa 30 lớp, còn các trường phổ thông dưới 40 lớp sẽ thuộc diện sắp xếp. Hệ thống giáo dục thường xuyên tiếp tục được hợp nhất theo 15 khu vực. Theo tính toán của Sở GD&ĐT, nếu thực hiện phương án này, toàn ngành sẽ giảm 757 đầu mối, tương đương 40,03% số cơ sở thuộc diện sắp xếp. Đồng thời, khoảng 1.470 cán bộ quản lý được điều chuyển và khoảng 2.371 nhân viên gián tiếp được tinh giản.
Sở GD&ĐT TP.HCM nhìn nhận việc sắp xếp mạng lưới trường học tác động trực tiếp đến quyền học tập của hàng triệu học sinh cũng như việc làm của đội ngũ cán bộ, giáo viên và nhân viên. Vì vậy, việc lựa chọn phương án cần cân bằng giữa yêu cầu tinh gọn bộ máy theo chỉ đạo của Thủ tướng với nguyên tắc "lấy người học làm trung tâm", không sáp nhập cơ học và không để học sinh phải thay đổi điều kiện học tập vì khoảng cách địa lý.
