Mô hình hợp tác giữa Nhà nước, Nhà trường và Doanh nghiệp (3 nhà) đang được xem là giải pháp chiến lược để gắn kết đào tạo đại học với nhu cầu thực tiễn, phát huy nguồn lực xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững. Theo Tiến sĩ Trần Nam Tú, Phó Cục trưởng Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ Giáo dục và Đào tạo), mô hình này không chỉ định hướng đào tạo và nghiên cứu theo nhu cầu doanh nghiệp mà còn tạo cơ hội cho doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đặt hàng nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Hoàn thiện cơ chế thúc đẩy liên kết
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp các bộ, ngành trình cấp có thẩm quyền hoàn thiện hành lang pháp lý. Các quy định bổ sung tại Luật Nhà giáo, Luật Giáo dục và Luật Giáo dục đại học đã tăng cường liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp, từng bước hình thành dòng chảy nhân lực hai chiều trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nhiều cơ sở giáo dục đại học đã đưa doanh nghiệp tham gia ngay từ khâu xây dựng chương trình đào tạo, tổ chức thực tập, đào tạo theo đơn đặt hàng và mời chuyên gia từ doanh nghiệp tham gia giảng dạy.
Thực hiện Đề án phát triển hệ thống trung tâm đào tạo xuất sắc và tài năng về công nghệ 4.0 đến năm 2030 theo Quyết định số 374/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thành lập 13 trung tâm đào tạo xuất sắc và tài năng với sự tham gia của nhiều trường đại học, doanh nghiệp và địa phương, góp phần thúc đẩy hợp tác đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.
Gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế quốc dân, cho rằng hợp tác “3 nhà” là hướng đi đúng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và phát huy nguồn lực xã hội. Sự đồng hành của doanh nghiệp giúp nhà trường xây dựng chương trình đào tạo gắn với yêu cầu thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng thích ứng của sinh viên khi tham gia thị trường lao động.
Điểm nổi bật của mô hình là doanh nghiệp tham gia ngay từ khâu xây dựng chương trình đào tạo, xác định chuẩn đầu ra gắn với yêu cầu của từng vị trí việc làm. Trên cơ sở đó, nhà trường thiết kế hệ thống môn học và học phần phù hợp, bảo đảm người học được trang bị đầy đủ năng lực chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp. Doanh nghiệp còn tạo điều kiện để sinh viên kiến tập, thực tập trong môi trường làm việc thực tế, góp phần nâng cao tỷ lệ sinh viên có việc làm đúng ngành và thích ứng nhanh với yêu cầu thị trường.
Thúc đẩy đổi mới sáng tạo từ đại học
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Trung Nghĩa, Hiệu trưởng Trường đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông (Đại học Thái Nguyên), nhận định giáo dục đại học không chỉ đào tạo nguồn nhân lực mà còn từng bước trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Ông Nghĩa chỉ ra khoảng cách giữa tốc độ phát triển công nghệ và chu kỳ cập nhật chương trình đào tạo tại nhiều trường đại học công lập địa phương, đòi hỏi các trường phải tăng cường hợp tác với doanh nghiệp.
Trường đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông đã triển khai mô hình hợp tác với Tập đoàn Samsung thông qua Trung tâm Đổi mới sáng tạo. Theo mô hình này, doanh nghiệp đầu tư trang thiết bị, định hướng chương trình đào tạo, phát triển năng lực công nghệ và xây dựng môi trường thực hành gắn với hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao.
Chìa khóa cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia
Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân nhấn mạnh mối liên kết Nhà nước-Nhà trường-Doanh nghiệp là “chìa khóa” để các cơ sở giáo dục đại học bứt phá, tạo động lực phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia trong bối cảnh đất nước tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Ông cho rằng để triển khai hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, cần thúc đẩy liên kết thực chất giữa “3 nhà”. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam chưa có lực lượng nghiên cứu và phát triển đủ mạnh, trong khi các trường đại học sở hữu đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và mạng lưới hợp tác quốc tế rộng khắp. Sự gắn kết giữa doanh nghiệp và đại học sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn nhân lực chất lượng cao và khai thác kết quả nghiên cứu phục vụ sản xuất, kinh doanh.
Thứ trưởng Lê Quân đề nghị các cơ sở giáo dục đại học phát huy lợi thế về nguồn nhân lực; đẩy mạnh xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp, không gian khởi nghiệp và hạ tầng nghiên cứu dùng chung; thúc đẩy hình thành nhiều doanh nghiệp khoa học và công nghệ từ các trường đại học; và tiếp tục hoàn thiện cơ chế tự chủ đại học, hành lang pháp lý để mô hình hợp tác “3 nhà” được triển khai thực chất, hiệu quả và bền vững.
Từ chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đến thực tiễn triển khai, mô hình liên kết “3 nhà” đang khẳng định hiệu quả. Khi Nhà nước kiến tạo chính sách, nhà trường là trung tâm tri thức và doanh nghiệp là nơi ứng dụng, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, mô hình này góp phần hình thành chuỗi giá trị khép kín cho đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Đây là nền tảng để giáo dục đại học Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và đóng góp vào mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước.
