Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang đề xuất mức phạt từ 10 triệu đến 20 triệu đồng đối với cơ sở giáo dục mầm non có hành vi tổ chức cho trẻ học trước chương trình lớp 1 hoặc dạy kiến thức vượt quá yêu cầu của Chương trình giáo dục mầm non. Quy định này nằm trong dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực giáo dục do Bộ chủ trì xây dựng.
Lo ngại chưa rõ khái niệm dạy trước chương trình
Sau khi thông tin được đăng tải, nhiều ý kiến cho rằng cần làm rõ khái niệm "dạy trước chương trình lớp 1" để tránh lúng túng trong thi hành. Tiến sĩ Nguyễn Diệu Hương, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tập đoàn Giáo dục Qibi, đã gửi góp ý tới Bộ GD&ĐT ngày 29/6. Bà Hương ủng hộ chủ trương bảo vệ trẻ khỏi áp lực học trước chương trình, nhưng cho rằng quy định chưa định nghĩa cụ thể thế nào là "tổ chức cho trẻ học trước chương trình lớp 1", dẫn đến nguy cơ mỗi nơi hiểu một cách khác nhau.
Bà Hương đặt câu hỏi: dạy trước chương trình là dạy theo sách giáo khoa lớp 1 hay chỉ cần trẻ đạt năng lực đọc, viết, tính toán tương đương học sinh lớp 1 cũng bị coi là vi phạm? Việc đánh giá sẽ dựa trên nội dung giảng dạy, phương pháp tổ chức hay kết quả đầu ra của trẻ? Bà nhấn mạnh cần phân biệt rõ giữa "học trước chương trình" và "phát triển năng lực".
Phân biệt phát triển năng lực và dạy trước chương trình
Theo TS Nguyễn Diệu Hương, nhiều mô hình giáo dục hiện đại tổ chức học thông qua trò chơi, trải nghiệm và giáo cụ trực quan. Trong môi trường đó, trẻ có thể tự đọc những câu chuyện ngắn, nhận biết chữ, hiểu khái niệm số lượng, thực hiện phép tính đơn giản hoặc phát triển tư duy logic sớm hơn độ tuổi. Bà kiến nghị Bộ GD&ĐT chỉ xử lý các trường hợp tổ chức dạy đúng nội dung chương trình tiểu học, luyện chữ, luyện toán, kiểm tra, đánh giá theo yêu cầu của chương trình lớp 1 hoặc gây áp lực học tập cho trẻ; đồng thời ban hành định nghĩa chính thức và bộ tiêu chí nhận diện hành vi "dạy trước chương trình lớp 1".
Chuẩn bị vào lớp 1 khác với học trước lớp 1
Thạc sĩ, chuyên gia tâm lý giáo dục Nguyễn Mai Duyên cho rằng phải phân định rõ giữa việc chuẩn bị hành trang cho trẻ vào lớp 1 với hành vi dạy trước chương trình tiểu học. Theo bà, dạy trước chương trình là tổ chức cho trẻ học trước nội dung thuộc chương trình giáo dục phổ thông lớp 1, như học theo sách giáo khoa, học theo cấu trúc môn học của tiểu học, hoàn thành chuẩn kiến thức lớp 1 hoặc bị kiểm tra, đánh giá theo chuẩn của học sinh tiểu học.
Ngược lại, chuẩn bị sẵn sàng vào lớp 1 là quá trình giúp trẻ hình thành các năng lực nền tảng như ngôn ngữ, giao tiếp, làm quen sách, làm quen chữ cái, phát triển vận động tinh, khả năng tập trung, kỹ năng xã hội và tâm thế tích cực khi bước vào môi trường học tập mới.
Bộ chuẩn phát triển trẻ 5 tuổi đã xác định rõ
Bà Duyên dẫn chứng Quyết định số 4222/QĐ-BGDĐT ban hành Bộ chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi, trong đó lần đầu tiên xác định "Tiếp cận với việc học" là một lĩnh vực phát triển riêng, bên cạnh các lĩnh vực thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm - xã hội và thẩm mỹ. Bộ chuẩn này quy định trẻ 5 tuổi cần "sẵn sàng cho việc học đọc, học viết", bao gồm các năng lực như yêu thích sách, nhận biết chữ cái tiếng Việt, nhận biết âm giống nhau trong tiếng, bắt chước hành vi viết. Theo bà Duyên, điều này cho thấy chính Bộ GD&ĐT đã xác định việc chuẩn bị năng lực để trẻ sẵn sàng vào lớp 1 là mục tiêu của giáo dục mầm non, chứ không phải hành vi dạy trước chương trình tiểu học.
Kiến nghị quy định cụ thể để tránh e ngại và lợi dụng
Bà Mai Duyên nhìn nhận, nếu quy định không được diễn giải rõ sẽ dẫn đến việc giáo viên e ngại tổ chức các hoạt động phát triển ngôn ngữ vì sợ vi phạm, trong khi một số cơ sở khác lại lợi dụng khái niệm "chuẩn bị vào lớp 1" để dạy trước chương trình. Bà kiến nghị dự thảo cần quy định cụ thể những hoạt động như phát triển ngôn ngữ, làm quen sách, làm quen chữ cái, hoạt động tiền đọc - tiền viết, tạo nét hay ứng dụng các phương pháp giáo dục hiện đại sẽ không bị coi là vi phạm, nếu không thay thế chương trình lớp 1, không tổ chức dạy theo mô hình tiểu học, không kiểm tra theo chuẩn lớp 1 và không gây áp lực học tập cho trẻ.
Theo bà Mai Duyên, việc hoàn thiện quy định theo hướng tường minh sẽ giúp ngăn chặn tình trạng "tiểu học hóa" giáo dục mầm non, đồng thời vẫn bảo đảm quyền được phát triển tối đa tiềm năng của trẻ trong giai đoạn vàng.
