PGS-TS Bùi Ngọc Sơn, nguyên Phó hiệu trưởng Trường đại học Ngoại thương, người từng gửi thư tới Bộ GD-ĐT đề xuất tách thi tốt nghiệp và thi đại học, cho rằng chất lượng sinh viên giảm kể từ khi áp dụng kỳ thi 2 trong 1. Trong phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 14.7, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cũng cho rằng nên nghiên cứu tách hai kỳ thi.
Dự báo tiêu cực từ năm 2014
11 năm trước, PGS-TS Bùi Ngọc Sơn đã viết thư dài 6 trang nêu đề xuất đổi mới thi cử. Ông cảnh báo việc gộp hai kỳ thi sẽ làm tiêu cực tinh vi hơn. "Những cảnh báo của tôi về tiêu cực thi cử sau đó cũng đã xảy ra", ông nói trong cuộc trao đổi với báo Thanh Niên tối 14.7.
Ông cho biết đã nghiên cứu phương thức tuyển sinh của nhiều nước như Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc và nhận thấy trong điều kiện Việt Nam, không thể duy trì kỳ thi 2 trong 1. "Tính tự giác của cả thí sinh lẫn cán bộ thi chưa cao, sự tôn trọng quy chế còn nhiều vấn đề", ông nói.
Chất lượng sinh viên giảm rõ rệt
PGS-TS Bùi Ngọc Sơn kể lại mùa tuyển sinh đầu tiên áp dụng 2 trong 1 năm 2015, ông yêu cầu thống kê cơ cấu đầu vào tại Trường đại học Ngoại thương. Kết quả khiến ông giật mình khi số lượng thí sinh trúng tuyển từ vùng sâu, vùng xa tăng vọt bất thường. Có tỉnh trước đây mỗi năm chỉ vài người đỗ, năm đó chở hẳn một xe 45 chỗ đến đăng ký nhập học.
Ông khẳng định chất lượng đầu vào giảm sút rõ rệt từ năm 2015. Ông trực tiếp dạy môn luật và gặp những tình huống ngỡ ngàng: có sinh viên năm thứ ba không biết Mỹ và Hoa Kỳ là một quốc gia, khi hỏi về hiệp định thương mại thì trả lời "Hiệp định giữa Mỹ và Hoa Kỳ". Nhiều đồng nghiệp cũng phản ánh tình trạng tương tự.
Đề xuất tách hai kỳ thi
Trong đề xuất của mình, ông kiến nghị tách thành hai kỳ thi độc lập. Kỳ thi tốt nghiệp THPT nên tổ chức nhẹ nhàng, giao cho các sở GD-ĐT hoặc trường phổ thông tự tiến hành. Kỳ thi tuyển sinh đại học phải tổ chức tại các cơ sở giáo dục đại học để tăng trách nhiệm và quy trình chặt chẽ.
Về chi phí, ông cho rằng: "Để có được sự chính xác, khách quan và công bằng cho xã hội, chúng ta cần phải trả một cái giá nhất định. Chi phí đó không quá lớn nếu so với việc tuyển nhầm người, làm hỏng cả một thế hệ tài năng của đất nước."
Thi nhiều đợt trong năm
Ông đề xuất tổ chức thi đại học thành nhiều đợt trong năm, như mô hình Nhật Bản, vào mùa xuân và mùa thu. Mỗi năm sẽ có 2 kỳ thi lớn vào khoảng tháng 3 và tháng 9 hoặc tháng 4 và tháng 10, mỗi kỳ có 2 đợt thi cách nhau 5-7 ngày. Điều này giúp thí sinh có thêm cơ hội, các trường không phải "vơ bèo, gạt tép" cho đủ chỉ tiêu.
Bộ GD-ĐT vẫn giữ vai trò ra đề thi chung cho cả nước, xây dựng ngân hàng đề thi đủ lớn với 4 cấp độ. Đặc biệt, ông nhấn mạnh cần kiên trì với mức điểm sàn khoa học: điểm trung bình mỗi môn phải là 5, tổng 3 môn đạt ít nhất 15 điểm mới được xét vào đại học.
"Chúng ta không thể chấp nhận việc lấy điểm quá thấp để vào đại học vì những em đó không đủ năng lực tiếp thu, ra trường cũng không giải quyết được gì", ông nói.
Ông tin rằng khi tách bạch mục tiêu của hai kỳ thi, sự trung thực sẽ quay trở lại, các trường đại học chọn đúng người cần, học sinh nhìn nhận đúng thực lực để chọn hướng đi phù hợp.
