Chỉ cần gõ từ khóa “đông trùng hạ thảo” trên các sàn thương mại điện tử hay mạng xã hội, người tiêu dùng dễ dàng thấy hàng trăm sản phẩm với mức giá rẻ bất ngờ. Một hộp đông trùng hạ thảo tươi 185g được rao bán chỉ 35.000 - 50.000 đồng, tương đương 200.000 - 300.000 đồng/kg. Loại sấy khô có giá 270.000 - 500.000 đồng/kg. Người bán thường giải thích rằng sản phẩm “nuôi cấy trong nước”, “lấy trực tiếp từ trại”, “không qua trung gian nên giá rẻ”. Tuy nhiên, hầu hết các sản phẩm này không có nhãn mác, không ghi cơ sở sản xuất, không công bố hàm lượng hoạt chất hay giấy chứng nhận chất lượng.
Giá đông trùng hạ thảo rẻ có thực sự là điều không tưởng?
Trong khi đó, khảo sát tại các cơ sở kinh doanh dược liệu cho thấy, đông trùng hạ thảo nuôi cấy dạng nấm thực phẩm tươi có giá khoảng hơn 1 triệu đồng/kg. Các sản phẩm nấm dược liệu nuôi cấy chất lượng cao trong nước có thể lên tới 90 - 100 triệu đồng/kg. Đông trùng hạ thảo tự nhiên từ Bhutan hay Tây Tạng được bán từ vài trăm triệu đến hơn 1 tỷ đồng/kg, thậm chí loại cao cấp lên tới 2 - 2,5 tỷ đồng/kg. Khoảng cách giá lên tới hàng chục, thậm chí hàng nghìn lần khiến nhiều người đặt câu hỏi: Liệu đông trùng hạ thảo chỉ vài trăm nghìn đồng một kg có còn giá trị dược liệu hay không?
Phân biệt nấm thực phẩm và nấm dược liệu
TS Phạm Văn Nhạ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thảo dược Việt Nam, người nhiều năm nghiên cứu và làm chủ nhiều quy trình nhân nuôi đông trùng hạ thảo, cho biết: “Đông trùng hạ thảo được bán trên thị trường hiện nay rất khó kiểm soát chất lượng”. Theo ông, đông trùng hạ thảo nuôi cấy có hai loại: nấm thực phẩm và nấm dược liệu. Cả hai đều có tên khoa học Cordyceps militaris nhưng thuộc hai dòng khác nhau. Nấm thực phẩm thực chất là loại rau cao cấp, quy trình nuôi cấy đơn thuần, thời gian chỉ 30-35 ngày, năng suất cao gấp 2,5 lần nấm dược liệu, nhưng gần như không có tác dụng bồi bổ sức khỏe. Ngược lại, nấm dược liệu chứa nhiều hoạt chất bổ cho ngũ tạng, đặc biệt là phế, nhưng yêu cầu điều kiện nuôi cấy khắt khe: nhà xưởng tuyệt đối sạch, hệ thống lọc không khí hiện đại, thời gian nuôi cấy 90-100 ngày. Chi phí sản xuất 1kg nấm dược liệu ít nhất 20 triệu đồng, riêng chi phí điện để sấy đã từ 500.000 - 600.000 đồng.
Rủi ro khi mua đông trùng hạ thảo giá rẻ
TS Nhạ nhấn mạnh: “Thị trường bán những loại đông trùng hạ thảo khô giá rẻ chỉ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng một kg là điều không tưởng”. Ông cảnh báo hiện tượng nấm thực phẩm được trà trộn bán như nấm dược liệu, hoặc sản phẩm được quảng cáo quá rẻ thì người tiêu dùng cần tỉnh táo. Lương y Nguyễn Biên Thùy cũng cho biết: “Người dùng không chỉ không nhận được giá trị dinh dưỡng hay dược lý như kỳ vọng mà còn có thể gặp các phản ứng bất lợi như rối loạn tiêu hóa, dị ứng, thậm chí ảnh hưởng đến chức năng gan, thận nếu sử dụng trong thời gian dài”. Các chuyên gia khuyến cáo người tiêu dùng nên ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, công bố chất lượng đầy đủ và được cơ quan chức năng kiểm định, tránh mua theo giá rẻ hoặc quảng cáo trên mạng.
