Chiều 11/6, trên fanpage có 350.000 lượt theo dõi, Khoa Pug gây chú ý khi đưa ra quan điểm bàn luận về câu hỏi 'Làm thế nào để có những "Steve Jobs Việt Nam"?' xuất hiện trong đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT quốc gia, diễn ra sáng cùng ngày.
Quan điểm của Khoa Pug về tư duy sáng tạo
Khoa Pug mở đầu: 'Nhiều bạn trẻ sẽ viết theo lối câu hỏi về giáo dục hay môi trường sáng tạo. Nhưng qua cách nhìn của mình, thì muốn tạo ra những con người có khả năng thay đổi thế giới, trước hết phải hiểu cách họ suy nghĩ và ra quyết định. Đó là phương thức tư duy.'
Theo Khoa Pug, nhìn vào những tượng đài công nghệ của thời đại được nêu trong đề thi, anh thấy sự hiện diện của hai phương pháp tư duy nền tảng: quy nạp và diễn dịch.
Anh phân tích: 'Elon Musk nổi tiếng với tư duy "nguyên lý gốc" (First Principles Thinking), tức là bóc tách mọi vấn đề về những quy luật cơ bản nhất rồi suy luận ngược trở lại. Đó là tư duy diễn dịch. Trong khi đó, Steve Jobs và Mark Zuckerberg lại thành công nhờ khả năng quan sát những trải nghiệm nhỏ bé trong thực tế, rồi kết nối chúng thành những ý tưởng lớn. Đó là tư duy quy nạp.'
Anh nhận định diễn dịch là đi từ nguyên lý chung đến hành động cụ thể, còn quy nạp là đi từ những trải nghiệm thực tế để rút ra quy luật chung. Cả hai đều quan trọng, nhưng nếu sử dụng sai thời điểm hoặc cực đoan hóa một trong hai, con người rất dễ thất bại trong cả sự nghiệp lẫn tình cảm.
Mở rộng sang tư duy làm giàu
Khoa Pug sau đó mở rộng quan điểm sang tư duy làm giàu: Khi khởi nghiệp từ con số 0, quy nạp gần như là phương pháp bắt buộc. Một người chưa có vốn lớn, chưa có kinh nghiệm và cũng chưa có dữ liệu thị trường thì không thể ngồi trong phòng máy lạnh để vẽ ra những kế hoạch hoàn hảo.
Tuy nhiên, khi đã tạo dựng được tài sản, vai trò của diễn dịch lại trở nên quan trọng. Một người có trong tay một khoản vốn lớn không thể tiếp tục hành động theo cảm tính. Những nguyên lý tài chính như đa dạng hóa danh mục đầu tư, duy trì quỹ dự phòng hay kiểm soát rủi ro cần được áp dụng nghiêm ngặt.
Đề thi và phản ứng của cộng đồng
Trong đề thi tốt nghiệp THPT quốc gia 2026 môn Ngữ Văn có câu đề cập đến 'Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk,... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới'. Từ gợi dẫn trên, người ra đề yêu cầu thí sinh viết đoạn văn (200 chữ) để trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những 'Steve Jobs Việt Nam'?.
Sau khi đề được công bố, câu hỏi 2 điểm đã nhanh chóng khiến mạng xã hội bùng nổ, thu hút sự bàn luận sôi nổi. Nhiều người cho rằng câu hỏi không khó, khi thí sinh có thể tập trung vào vấn đề đầu tư và phát triển công nghệ.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến khác cho rằng lấy những cá nhân là tỷ phú công nghệ của Mỹ, từng gắn với nhiều tai tiếng đời tư lẫn tranh cãi đạo đức trong kinh doanh để làm 'hình mẫu' trong đề Ngữ văn là không phù hợp. Dân mạng bày tỏ: 'Tại sao cần tạo ra những "Steve Jobs Việt Nam" khi ông ấy còn có nhiều vấn đề tranh cãi?', 'Nếu lấy ví dụ về nhà phát minh công nghệ, tôi cho rằng các nhà khoa học là phù hợp hơn'.
