Bộ GD-ĐT và các chuyên gia khẳng định vị thế quốc tế của đại học Việt Nam phải là kết quả tự nhiên của quá trình nâng cao chất lượng thực chất, không phải đích đến của cuộc chạy đua thành tích. Tại hội thảo “Từ dữ liệu đến vị thế: Nghiên cứu, phát triển bền vững và sự hiện diện toàn cầu của đại học Việt Nam” (Hà Nội, ngày 15/7), các đại diện Bộ GD-ĐT và chuyên gia nhất quán quan điểm: xếp hạng vì chất lượng, không chỉ vì thứ hạng. Để có thêm nhiều đại học đẳng cấp quốc tế, Việt Nam cần thay đổi tận gốc tư duy, bắt đầu từ thấu hiểu bản chất và giới hạn của các bảng xếp hạng.
Dữ liệu phải hỗ trợ ra quyết định, không chỉ để xếp hạng
Giáo dục đại học Việt Nam đang ở giai đoạn thú vị nhất lịch sử khi xây dựng hệ thống giáo dục đẳng cấp thế giới, theo bà Mei Mei Lim, Chủ tịch khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (APAC) của Times Higher Education (THE). Bà Lim nhấn mạnh: “Chúng tôi không coi vai trò chỉ là công bố bảng xếp hạng. Dữ liệu phải giúp củng cố việc ra quyết định. Chuẩn đối sánh phải định hình chiến lược. Sự công nhận nên là động lực cải thiện, không phải điểm dừng”. Bà cũng gọi VinUni là minh chứng sống cho giáo dục đại học Việt Nam hướng tới chuẩn quốc tế, định hướng nghiên cứu và khát vọng lớn.
Ông Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ GD-ĐT, cho rằng dữ liệu giúp trường chuyển từ quản lý kinh nghiệm sang quản trị dựa trên bằng chứng. Thay vì chỉ phục vụ báo cáo hay kiểm định, dữ liệu cần hỗ trợ quyết định về đào tạo, nghiên cứu, phát triển đội ngũ và phân bổ nguồn lực. “Quan trọng hơn, dữ liệu giúp nhà trường nhận diện đúng điểm mạnh, khoảng trống và cơ hội cải tiến. Tuy nhiên, dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi chính xác, có thể kiểm chứng và được sử dụng thường xuyên để nâng cao chất lượng”, ông Chương nói.
Vị thế quốc tế là kết quả tự nhiên của chất lượng thực chất
Bà Nguyễn Thu Thủy, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế, Bộ GD-ĐT, khẳng định thay vì chú trọng thứ hạng ngắn hạn, trường đại học phải dùng dữ liệu trả lời câu hỏi căn bản: chất lượng đào tạo có nâng lên không; nghiên cứu có tạo tri thức mới không; nguồn lực đầu tư hiệu quả không; người học tốt nghiệp đáp ứng thị trường lao động không. Bà Thủy nói: “Nếu các câu hỏi đó được trả lời bằng dữ liệu chính xác, minh bạch và có khả năng kiểm chứng, thì vị thế quốc tế sẽ là kết quả tự nhiên của chất lượng thực chất”. Bà nhấn mạnh xếp hạng không phải mục tiêu tự thân, và các trường cần xem xếp hạng là công cụ tham chiếu để nhận diện điểm mạnh, khoảng trống so với chuẩn mực khu vực và quốc tế.
Nghị quyết 71-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030: phấn đấu có ít nhất 1 cơ sở trong nhóm 100 đại học hàng đầu thế giới, 8 cơ sở trong nhóm 200 châu Á, và tuyển dụng ít nhất 2.000 giảng viên giỏi từ nước ngoài. Tuy nhiên, để những con số này không tạo áp lực dẫn đến “thành tích ảo”, hệ thống giáo dục đại học cần tập trung nâng cao năng lực nội tại: đào tạo nhân lực chất lượng cao, tạo tri thức mới, kết nối thực chất với cộng đồng và doanh nghiệp.
Chuyển từ tư duy đào tạo sang tư duy nghiên cứu và đổi mới sáng tạo
PGS Nghiêm Xuân Huy, Viện trưởng Viện Đảm bảo chất lượng giáo dục (ĐH Quốc gia Hà Nội), nhận định vị thế quốc tế được xây dựng từ năng lực nội tại, không từ thành tích đơn lẻ. “Thay đổi quan trọng nhất là chuyển từ tư duy đào tạo sang tư duy nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, trong đó nghiên cứu trở thành một phần của sứ mệnh phát triển đất nước. Điều này đòi hỏi đầu tư dài hạn cho đội ngũ, xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, thúc đẩy hợp tác quốc tế và hình thành một môi trường học thuật thực sự”, PGS Huy chia sẻ.
Hội thảo do Trường ĐH VinUni phối hợp với THE tổ chức, với sự tham dự của lãnh đạo nhiều cơ sở giáo dục đại học khu vực miền Bắc, miền Trung như ĐH Quốc gia Hà Nội, ĐH Bách khoa Hà Nội, ĐH Kinh tế Quốc dân, Trường ĐH Y Hà Nội. TS Lê Mai Lan, Chủ tịch Hội đồng trường Đại học VinUni, cho rằng hội thảo rất đúng thời điểm, có ý nghĩa khi giáo dục đại học Việt Nam đang đặt ra yêu cầu đổi mới. “Mỗi cơ sở thực thi thành công sẽ đóng góp vào thành công chung của hệ thống và nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ giáo dục đại học toàn cầu”, TS Lê Mai Lan nói.
