Học sinh vừa trúng tuyển lớp 10 năm học 2026-2027 đang trong giai đoạn đăng ký các môn học tự chọn theo định hướng nghề nghiệp ở bậc THPT. Việc các trường đại học tổ chức đa dạng phương thức, tổ hợp xét tuyển trong năm nay đã tác động đến lựa chọn môn học của học sinh đầu cấp THPT.
Các nhóm môn tự nhiên chiếm ưu thế
Ông Huỳnh Thanh Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân (TP.HCM), cho hay từ thực tế năm nay các trường đại học mở rộng tổ hợp xét tuyển, đa dạng hóa phương thức tuyển sinh và phát triển thêm nhiều ngành đào tạo mới, trường xây dựng các nhóm môn học tự chọn phù hợp với học sinh đầu cấp THPT.
Ông Phú cho rằng những thay đổi này tạo thuận lợi cho công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông. Nhà trường có thêm dữ liệu để tư vấn cho học sinh lựa chọn tổ hợp môn phù hợp ngay đầu cấp. Việc định hướng không còn dừng ở câu hỏi "thi được ngành gì?" mà cần hướng đến câu hỏi quan trọng hơn: "Học sinh phù hợp với ngành gì và muốn trở thành người như thế nào trong tương lai?". Khi trả lời được câu hỏi này, việc lựa chọn tổ hợp sẽ có cơ sở khoa học và bền vững hơn.
Trên cơ sở đó, Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân cho hay trường xây dựng các tổ hợp môn tự chọn căn cứ trên sở trường, xu hướng học sinh kết hợp với các tổ hợp xét tuyển đại học tạo thành 10 nhóm môn. Từ 10 nhóm môn này, kết hợp với 2 môn bắt buộc để tạo thành nhiều tổ hợp xét tuyển đại học, mở ra nhiều cơ hội cho học sinh. Trong đó, tổ hợp các môn tự nhiên xét tuyển vào các ngành kỹ thuật, công nghệ, kinh tế lấy môn lý làm nòng cốt. Tiếp sau đó là hóa học, sinh học, tin học…
Tương tự, bà Nguyễn Thị Thanh Trúc, Hiệu trưởng Trường THPT Thủ Đức (TP.HCM), cho biết xuất phát từ thực tế học sinh chọn môn thi tốt nghiệp THPT nhằm mục đích tạo thành các tổ hợp xét tuyển đại học, năm học 2026-2027, nhà trường tăng số lượng lớp có tổ hợp môn tự nhiên để học sinh thêm lựa chọn. Theo thống kê của nhà trường, nhu cầu của học sinh chọn nhóm môn tự nhiên mỗi năm đều tăng.
Còn đại diện Ban giám hiệu Trường THPT Nguyễn Hiền (TP.HCM) chia sẻ trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, bán dẫn, robot, năng lượng mới phát triển mạnh, học sinh cần liên tục cập nhật kiến thức về công nghệ, tin học, kết hợp với tư duy nhân văn. Theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP, sinh viên theo học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược, nếu đủ điều kiện, có thể được hưởng học bổng từ 3,7 - 5,4 triệu đồng mỗi tháng. Đây cũng là cú hích, động lực lớn cho học sinh chọn các môn thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, công nghệ.
Theo đại diện Ban giám hiệu Trường THPT Nguyễn Hiền, việc chọn môn học ở cấp THPT luôn là bài toán nhiều lời giải khác nhau, song quan trọng nhất là mục tiêu phải tương thích với năng lực, sở trường, đam mê và điều kiện thực tế của mỗi học sinh. Vì thế, các trường tích cực tư vấn để học sinh đánh giá, so sánh nhiều góc độ, từ đó khám phá năng lực bản thân, định vị chính mình để có thể chọn môn học phù hợp định hướng nghề nghiệp sau này. Nhà trường cũng gợi ý một số nhóm môn học có khả năng xét tuyển phổ biến và nhiều cơ hội vào đại học. Đặc biệt, nhóm nào cũng có môn tin học để trang bị năng lực số và kỹ năng công nghệ cho học sinh thích ứng với thế giới số, hướng đến ngành nghề liên quan đến AI.
Định hướng chọn môn không theo cảm tính
Mặt khác, các giáo viên có kinh nghiệm trong việc tư vấn học sinh lớp 10 chọn môn cho rằng khi càng có nhiều cơ hội thì việc lựa chọn càng cần sự tỉnh táo, khoa học.
Phụ huynh và học sinh không nên nhìn việc mở rộng tổ hợp hay phương thức xét tuyển như một sự dễ dàng trong tuyển sinh đại học. Điều quan trọng nhất vẫn là xác định mục tiêu ngay từ đầu, lựa chọn tổ hợp phù hợp và kiên trì đầu tư trong suốt 3 năm THPT. Việc thay đổi liên tục theo xu hướng hoặc chạy theo những ngành được cho là "hot" có thể khiến quá trình học tập thiếu định hướng và làm giảm hiệu quả chuẩn bị.
Các giáo viên chỉ dẫn trước khi lựa chọn môn học, học sinh cần trả lời 4 câu hỏi: Em đam mê tạo ra sản phẩm gì? (nghệ thuật, công thức, phần mềm hay dự án kinh doanh...). Điều gì khiến em muốn chinh phục? Môn học nào tạo hứng thú? Nghề nghiệp nào em mong muốn theo đuổi? Theo các giáo viên, trong việc chọn môn học, đam mê là điều cần thiết để các em đi thật xa và vững chắc. Khi xác định rõ mục tiêu, các em sẽ nỗ lực để chinh phục mục tiêu đó. Song song, phụ huynh cũng cần xem xã hội đang cần nguồn nhân lực cho ngành nghề nào để định hướng cho con em.
Ông Nguyễn Hùng Khương, Hiệu trưởng Trường THPT Ernst Thälmann (TP.HCM), nhìn nhận việc lựa chọn tổ hợp môn tự chọn và hiểu rõ chương trình giáo dục của nhà trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với mỗi học sinh khi bước vào cấp THPT. Đây không chỉ là sự chuẩn bị cho 3 năm học phổ thông mà còn là nền tảng để định hướng nghề nghiệp và con đường học tập sau này.
Chương trình GDPT 2018 ở cấp THPT được thiết kế theo định hướng phân hóa và hướng nghiệp, tạo điều kiện để học sinh phát huy năng lực, sở trường và từng bước chuẩn bị cho việc học ở bậc đại học, cao đẳng hoặc tham gia thị trường lao động. Vì vậy, việc lựa chọn các môn học tự chọn cần được thực hiện một cách khoa học, trên cơ sở định hướng nghề nghiệp rõ ràng, thay vì lựa chọn theo cảm tính hoặc theo bạn bè.
Chính vì vậy, ngoài các buổi tư vấn chung về chương trình giáo dục và lựa chọn môn học, Trường THPT Ernst Thälmann tổ chức phân công giáo viên có kinh nghiệm tư vấn riêng cho từng học sinh và gia đình. Dựa trên năng lực, sở trường, nguyện vọng của học sinh, truyền thống gia đình và định hướng nghề nghiệp, nhà trường sẽ tư vấn học sinh lựa chọn tổ hợp môn học phù hợp, khoa học và hiệu quả, góp phần hạn chế tối đa việc phải điều chỉnh hoặc thay đổi môn học trong quá trình học tập.
Theo Bộ GD-ĐT, một trong những điểm nổi bật của đăng ký nguyện vọng xét tuyển đại học năm 2026 là sự gia tăng sức hút của các ngành STEM. Thống kê kết quả đăng ký xét tuyển đại học năm 2026 cho thấy có 467.590 thí sinh đăng ký vào các ngành STEM, chiếm khoảng 53,4% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. Tổng số nguyện vọng vào STEM là 2.368.179, chiếm gần 33% tổng số nguyện vọng.
Đối với 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc diện được cấp học bổng theo Nghị định số 179, có 331.693 thí sinh đăng ký, tương đương gần 38% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. Tổng số nguyện vọng vào các nhóm ngành này là 1.291.839, chiếm khoảng 18% tổng số nguyện vọng.
