Vấn đề đào tạo nghề cho người khuyết tật luôn được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm, chỉ đạo sát sao nhằm giúp người khuyết tật phát huy tối đa khả năng của mình. Mục tiêu là tạo điều kiện để người khuyết tật vươn lên, tham gia bình đẳng vào các hoạt động kinh tế - xã hội, góp phần xây dựng cộng đồng và xã hội ngày càng phát triển.
Hệ thống pháp luật toàn diện về đào tạo nghề cho người khuyết tật
Theo đánh giá của Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo), hệ thống văn bản luật quy định về đào tạo nghề cho người khuyết tật khá toàn diện và thống nhất. Cụ thể, Luật Người khuyết tật ngày 17/6/2010 quy định về chính sách đào tạo nghề đối với người khuyết tật tại Điều 32. Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15 có quy định về chính sách đối với người học, bao gồm đối tượng là người khuyết tật (Điều 26); chính sách hỗ trợ kinh phí đào tạo cho doanh nghiệp khi tổ chức đào tạo trình độ sơ cấp cho người yếu thế (Điều 32). Luật Giáo dục năm 2019 quy định trường, lớp dành riêng cho người khuyết tật (Điều 63); chính sách đối với nhà giáo dạy người khuyết tật (Điều 77) và chính sách học bổng, trợ cấp xã hội, miễn, giảm học phí, hỗ trợ tiền đóng học phí và chi phí sinh hoạt đối với người khuyết tật (Điều 85, được sửa đổi tại Khoản 23 Điều 1 Luật số 123/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục).
Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản đồng bộ quy định cụ thể chính sách hỗ trợ đào tạo nghề cho người khuyết tật. Quyết định số 46/2015/QĐ-TTg ngày 28/9/2015 quy định chính sách hỗ trợ đào tạo trình độ sơ cấp và đào tạo dưới 3 tháng, trong đó xác định người khuyết tật là đối tượng được hỗ trợ và nhấn mạnh: “Ưu tiên người khuyết tật và các đối tượng là người thuộc diện được hưởng chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, người dân tộc thiểu số, người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người thuộc hộ gia đình bị thu hồi đất nông nghiệp, đất kinh doanh, lao động nữ bị mất việc làm, ngư dân”. Chính sách hỗ trợ bao gồm nhiều nội dung về chi phí đào tạo, tiền ăn, tiền đi lại. Cụ thể, người khuyết tật được hỗ trợ tối đa 6 triệu đồng/người/khóa học. Người khuyết tật và các đối tượng ưu tiên khác được hỗ trợ tiền ăn với mức 30.000 đồng/người/ngày thực học. Đồng thời, được hỗ trợ tiền đi lại với mức 300.000 đồng/người/khóa học nếu địa điểm đào tạo cách nơi cư trú từ 5 km trở lên. Ngoài các mức hỗ trợ này, các bộ, ngành, địa phương và cơ sở đào tạo có thể huy động thêm nguồn kinh phí khác để hỗ trợ thêm cho người học trong thời gian đào tạo.
Quyết định số 53/2015/QĐ-TTg ngày 20/10/2015 quy định về chính sách nội trú đối với học sinh, sinh viên học cao đẳng, trung cấp, trong đó đối tượng được hưởng chính sách nội trú bao gồm người khuyết tật; người tốt nghiệp trường phổ thông dân tộc nội trú (ưu tiên người khuyết tật); người khuyết tật có hộ khẩu thường trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo. Mức học bổng chính sách bằng 100% mức tiền lương cơ sở tháng đối với học sinh, sinh viên người khuyết tật; 80% mức tiền lương cơ sở tháng đối với người khuyết tật có hộ khẩu thường trú tại vùng đặc biệt khó khăn.
Quyết định số 1190/QĐ-TTg ngày 5/8/2020 phê duyệt Chương trình trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2021-2030 đặt mục tiêu giai đoạn 2021-2025 hỗ trợ đào tạo nghề và tạo việc làm cho 200.000 người khuyết tật có nhu cầu và đủ điều kiện; hỗ trợ đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị cho 6 cơ sở giáo dục nghề nghiệp chuyên biệt tại 6 vùng kinh tế - xã hội; 90% người khuyết tật có nhu cầu và đủ điều kiện được vay vốn ưu đãi. Giai đoạn 2026-2030, mục tiêu là hỗ trợ 300.000 người khuyết tật về đào tạo nghề và tạo việc làm, đầu tư cho 6 cơ sở chuyên biệt, và 100% người khuyết tật có nhu cầu được vay vốn ưu đãi.
Nghị định số 81/2021/NĐ-CP ngày 27/8/2021 quy định về cơ chế thu, quản lý học phí và chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập, trong đó sinh viên khuyết tật được miễn học phí, học sinh phổ thông và học viên khuyết tật tại cơ sở giáo dục thường xuyên được hỗ trợ chi phí học tập.
Quyết định 328/QĐ-TTg ngày 24/2/2026 phê duyệt Chương trình “Đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2030” đặt mục tiêu bình quân hằng năm đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng nâng cao trình độ kỹ năng nghề cho khoảng 1,5 triệu lao động nông thôn, trong đó đào tạo nghề phi nông nghiệp chiếm khoảng 70%, đào tạo nghề nông nghiệp và phát triển ngành nghề nông thôn chiếm khoảng 30%; lao động nữ được đào tạo nghề chiếm trên 45%, người khuyết tật có nhu cầu được hỗ trợ học nghề và tạo việc làm chiếm khoảng 4%, người dân tộc thiểu số trong độ tuổi lao động được đào tạo nghề phù hợp chiếm khoảng 70%. Quyết định cũng nêu rõ nhiệm vụ “Chú trọng hỗ trợ đào tạo trình độ sơ cấp, đào tạo dưới 3 tháng cho người thuộc diện hưởng chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, hộ nghèo, cận nghèo, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật, người có đất bị thu hồi, ngư dân, lao động ở xã đặc biệt khó khăn, lao động bị mất việc làm do dịch bệnh, biến đổi khí hậu và các đối tượng khác theo quy định”.
Song song với đó, các bộ đã ban hành hướng dẫn nội dung đặc thù về tổ chức đào tạo nghề và nguồn lực bảo đảm thực hiện chính sách đối với người khuyết tật, như Thông tư liên tịch số 42/2013/TTLT-BGDĐT-BLĐTBXH-BTC ngày 31/12/2013 quy định chính sách giáo dục đối với người khuyết tật; Thông tư số 42/2015/TT-BLĐTBXH và số 43/2015/TT-BLĐTBXH ngày 20/10/2015 quy định về tổ chức lớp đào tạo nghề, trong đó có quy định cụ thể về lớp học kiến thức nghề, kỹ năng cần thiết dành cho người dân tộc thiểu số rất ít người, người khuyết tật hoặc người mù.
Tăng cường đầu tư cho các cơ sở đào tạo nghề cho người khuyết tật
Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên cho biết, cả nước và từng địa phương đã xây dựng, rà soát, phê duyệt danh mục nghề đào tạo và định mức chi phí đào tạo để tổ chức đào tạo hòa nhập và đào tạo chuyên biệt cho người khuyết tật. Theo số liệu từ các bộ, ngành, địa phương, bình quân mỗi năm trong giai đoạn 2010-2020 có từ 17.000 đến 20.000 người khuyết tật được hỗ trợ đào tạo, chủ yếu thực hiện theo Đề án “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020”. Các tỉnh, thành phố đã chủ động xây dựng, rà soát, phê duyệt danh mục 4.355 lượt nghề đào tạo và 3.657 định mức chi phí đào tạo, làm căn cứ thực hiện đào tạo cho lao động nông thôn và đào tạo hòa nhập cho người khuyết tật. Đồng thời, các địa phương đã lựa chọn, phê duyệt danh mục và định mức chi phí đào tạo cho trên 950 lượt nghề để tổ chức đào tạo chuyên biệt đối với người khuyết tật.
Công tác đầu tư cho các cơ sở đào tạo nghề cho người khuyết tật được tăng cường. Hiện có 4 cơ sở giáo dục nghề nghiệp được lựa chọn để đào tạo nghề trọng điểm cấp quốc gia cho người khuyết tật, gồm: Trường trung cấp nghề cho người khuyết tật Thái Bình (cũ), Trường trung cấp nghề Thanh thiếu niên khuyết tật đặc biệt khó khăn Thanh Hóa, Trường Trung cấp nghề Nhân Đạo Thành phố Hồ Chí Minh. Trong giai đoạn 2011-2015, 4 cơ sở đào tạo nghề cho người khuyết tật đã được hỗ trợ đầu tư từ ngân sách trung ương với tổng kinh phí khoảng 18,4 tỷ đồng. Giai đoạn 2016-2020, kinh phí hỗ trợ từ Dự án “Đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp” thuộc Chương trình mục tiêu Giáo dục nghề nghiệp - Việc làm và An toàn lao động là 49 tỷ đồng. Nhờ đó, bình quân mỗi năm trong giai đoạn 2010-2020 có từ 17.000 đến 20.000 người khuyết tật được hỗ trợ đào tạo, chủ yếu thực hiện theo Đề án “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020”.
