Hiện nay, Bộ GD-ĐT đang tổ chức tập huấn trên phạm vi toàn quốc để giáo viên làm quen với việc sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất cho năm học 2026-2027. Đây là bước chuẩn bị cần thiết nhằm bảo đảm việc triển khai chương trình diễn ra đồng bộ. Trong đó, nhiều giáo viên (GV) dạy môn văn bày tỏ băn khoăn và kỳ vọng đối với đợt tập huấn về nội dung sách giáo khoa (SGK) đến kiểm tra, đánh giá theo rubric.
Nội dung tập huấn và mong đợi của giáo viên
Theo PGS-TS Bùi Mạnh Hùng (Tổng chủ biên bộ Kết nối tri thức với cuộc sống môn ngữ văn), các buổi tập huấn không chỉ giới thiệu cấu trúc SGK, những điểm điều chỉnh về nội dung mà còn hướng dẫn GV tổ chức dạy học, xây dựng kế hoạch giáo dục, kiểm tra đánh giá và giải đáp các vướng mắc khi chuyển sang bộ sách thống nhất.
Nếu như ở nhiều môn học, sự khác biệt giữa các bộ sách chủ yếu nằm ở cách sắp xếp bài học thì với môn ngữ văn, điều này còn nằm ở hệ thống tri thức ngữ văn và cách tiếp cận tác phẩm. Do đó, điều GV mong đợi không chỉ là được giới thiệu nội dung SGK mà còn có cơ hội trao đổi những tình huống thực tế trong quá trình giảng dạy. Bởi lẽ, chỉ khi những băn khoăn chuyên môn được giải đáp đầy đủ thì việc chuyển đổi mới thực sự phát huy hiệu quả.
Băn khoăn về ngữ liệu kiểm tra, đánh giá
Một băn khoăn khác là việc lựa chọn ngữ liệu để kiểm tra, đánh giá. Khi sử dụng một bộ sách thống nhất, liệu các văn bản trong sách sẽ được khai thác đến mức độ nào trong kiểm tra thường xuyên, định kỳ? Phạm vi ngữ liệu ngoài SGK sẽ được định hướng ra sao để vừa bảo đảm đánh giá năng lực, vừa tránh gây tâm lý học tủ cho học sinh? Những vấn đề này rất cần được hướng dẫn thống nhất.
Giáo viên một trường THPT tại TP.HCM tham gia tập huấn sách giáo khoa theo hình thức trực tuyến.
Kiểm tra, đánh giá theo rubric: bước tiến và thách thức
Bên cạnh nội dung dạy học, GV ngữ văn còn đặc biệt quan tâm đến kiểm tra, đánh giá, nhất là sau kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 - kỳ thi đầu tiên áp dụng cách chấm theo rubric ở quy mô toàn quốc. Nhiều GV đánh giá rubric là bước tiến tích cực vì chuyển từ cách chấm theo kiểu "ý nào - điểm đó" sang đánh giá mức độ đạt được của năng lực. Cách tiếp cận này giúp hạn chế tính cảm tính khi chấm bài, đồng thời khuyến khích học sinh phát triển tư duy, lập luận và khả năng diễn đạt thay vì học thuộc ý mẫu.
Thầy Huỳnh Lợi Tài, GV dạy văn tại P.Tây Thạnh, TP.HCM, cho rằng: "Việc chấm thi tốt nghiệp theo rubric sẽ giúp cả người học và người dạy nhìn nhận các mức độ cơ bản cần đạt, củng cố các lập luận triển khai mạch lạc hơn". Tuy nhiên, rubric cũng đặt ra không ít thách thức. Những tiêu chí như "lập luận thuyết phục", "phân tích sâu", "diễn đạt hiệu quả" tuy đúng về mặt chuyên môn nhưng còn khá trừu tượng. Nếu thiếu bài làm minh họa và hướng dẫn cụ thể, mỗi GV có thể hiểu khác nhau, dẫn đến chênh lệch trong quá trình chấm.
Thầy Cao Hải Châu, GV dạy văn tại Trường THPT Phú Nhuận (P.Đức Nhuận, TP.HCM), nêu quan điểm: "Bất cập của rubric trong chấm thi môn văn là nếu rubric chấm thi quá siết chặt vào các ba-rem định lượng, chúng ta vô tình biến bài làm của HS thành một sản phẩm lắp ghép kỹ thuật, làm 'bóp nghẹt' cảm xúc và những góc nhìn độc đáo, sáng tạo của các HS giỏi văn".
Mong muốn được hướng dẫn cụ thể
Từ thực tế đó, nhiều GV mong muốn Bộ GD-ĐT không chỉ tập huấn về SGK mà còn dành thời lượng thích đáng để hướng dẫn kiểm tra, đánh giá theo rubric.
