Ở tuổi 89, GS.TS Phạm Huy Dũng vẫn duy trì thói quen làm việc 12 tiếng mỗi ngày, thậm chí còn thảo luận bằng tiếng Anh với ChatGPT để cập nhật kiến thức. Sinh ra trong một gia đình giàu có nhưng trọng đạo học, ông cùng các anh chị em đều được cha mẹ nuôi dạy theo tinh thần “lấy sự học làm gốc”.
Gia đình tư sản yêu nước, hiếu học
Nhà tư sản Phạm Chân Hưng, quê gốc ở làng cổ Đào Quạt (Hưng Yên), từ đầu thế kỷ 20 đã tham gia các lớp học của phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, theo học chí sĩ Lương Văn Can và tiếp xúc với các nhà yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh. Cuối những năm 1920, cụ sang Pháp tìm hiểu thời cuộc. Cụ từng làm chủ nhiệm tờ báo Nông - Công - Thương và được bầu làm chủ tịch khu Đông Kinh Nghĩa Thục. Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động Tuần lễ vàng, cụ đã hiến nhiều tài sản có giá trị và vận động các hộ giàu có ở phố cổ Hà Nội đóng góp cho cách mạng.
Gia đình cụ Hưng sinh sống tại 86 Hàng Bạc, trong một ngôi nhà 3 tầng rộng lớn, diện tích khoảng 200m2, mặt tiền 5m, sâu 20m. Trong nhà có căn hầm lớn kiên cố, trước là hầm rượu, sau giao cho Ban chỉ huy Trung đoàn Thủ đô sử dụng năm 1946. Tầng 1 được đục thông sang các nhà lân cận dẫn đến điểm chiến đấu. Ngôi nhà đã được UBND TP Hà Nội gắn biển di tích cách mạng - kháng chiến.
Truyền thống hiếu học và nhân ái
GS.TS Phạm Huy Dũng kể, cha mẹ luôn làm gương bằng thói quen đọc sách, nghiên cứu. Mỗi tối, cụ Phạm Chân Hưng ngồi trên sập gụ đọc và dịch thơ cho con nghe, kể chuyện về quê hương Hưng Yên. Dù giàu có, cụ không ép con nối nghiệp mà để mỗi người tự chọn con đường, miễn “trước hết phải làm người tử tế”.
Khi gia đình gặp khó khăn, mẹ kế Lê Thị Chỉ tần tảo vay mượn nuôi các con ăn học. Mỗi lần con thi đỗ, gia đình mở tiệc chúc mừng. Noi gương cha mẹ, GS Dũng đầu tư cho con cái học hành, nhận thêm việc dịch cabin để có tiền.
Trong nạn đói năm 1945, gia đình mở khu nhà ngoại thành cưu mang người nghèo. Kháng chiến chống Pháp, phố Hàng Bạc là hậu phương nuôi quân. Mẹ ông cùng các bà nội trợ nấu cơm nuôi bộ đội. “Chúng tôi luôn tâm niệm lời cha dạy: chỉ có sự học và làm việc mới là thứ vàng bền vững”, GS Dũng chia sẻ.
Những kỷ vật lịch sử
Anh cả Phạm Huy Thông là tấm gương lớn. Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng tới nhà 86 Hàng Bạc học cùng ông. Chiếc bàn nơi hai người ngồi học được gia đình lưu giữ như báu vật. Năm 1946, đám cưới của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng và phu nhân Phạm Thị Cúc được tổ chức tại ngôi nhà này. GS Dũng vẫn giữ chiếc mâm đồng gắn với ngày cưới ấy.
Dù căn nhà đã xuống cấp, con cháu động viên chuyển đi, nhưng GS Dũng không nỡ rời xa vì nơi đây gắn với những ký ức đẹp và lịch sử gia đình. “Tình yêu với đất nước bắt đầu từ những điều nhỏ bé trong gia đình”, ông nói.
